Batxilergoa mailako Kimika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1. Termodinamikaren Lehenengo Printzipioa / Barne Energia

Barne energia (U): Sistema termodinamiko batek une batean duen energia guztien batura da.

Balio hau ezin da neurtu, baina aldaketak (ΔU) zehaztu daitezke. Energiaren kontserbazio-printzipioa kontuan izanik, ondorengo printzipioa definitzen da:

Termodinamikaren Lehenengo Printzipioa:

Sistema baten barne-energiaren aldaketa, sistemaren eta ingurunearen artean trukatutako beroaren (Q) eta sistemak egindako edo sistemaren gainean egindako lanaren (W) batura da.

ΔU = Q + W

ΔU = U - U_o (erreakzio batean: ΔU = Σ U _produktuak - Σ U _erreaktiboak)

• ΔU > 0: Erreakzio endotermikoa
• ΔU < 0: Erreakzio exotermikoa

Sistema baten barne-energiaren aldaketa kuantitatiboki determinatzeko, aldagai bakoitzari...

Uraren Propietateak eta Funtzioak

Eredu atomikoak

Denborak eta zientziak aurrera egin ahala, atomoa era desberdinetan irudikatu zen; irudikapen horiei eredu atomikoak deritze.

Thomson-en eredu atomikoa

Atomoa karga positiboko materia‑esfera trinkoa da, eta, materia elektrikoki neutroa denez, elektroiak esfera horretan txertaturik daudela pentsatu zuen.

Rutherford-en eredu atomikoa

1911n, Rutherfordek substantzia erradioaktibo batek igorritako partikulei erreparatu zien, eta ikusi zuen partikula horietako batzuen ibilbidea nabarmen aldatzen zela urrezko xafla mehe bat zeharkatzen zutenean.

Gertaera hori azaltzeko, eredu atomiko hau proposatu zuen:

• Atomoaren masaren zatirik handiena eta haren karga positibo osoa atomoaren erdigunean daude: nukleo izeneko zona txiki‑txikian.

• Nukleotik

Substantzia Puruak eta Lege Kimikoak

Substantzia Puruen Sailkapena

• Substantzia Puruak: Ezin dira aldaketa fisikoen bidez banatu, eta konposizio eta propietate konstanteak ditu.
• Substantzia Bakunak / Elementuak: Ezin dira inoiz banatu.
• Substantzia Konposatuak: Prozesu kimikoen bidez bakarrik deskonposa daitezke.

Lege Kimiko Fundamentalak

Masaren Kontserbazioaren Legea (Lavoisier)

Erreakzio kimikotan parte hartzen zuten erreaktibo eta produktu kantitateak zehazki pisatuz, erreakzioaren hasierako eta bukaerako masak berdinak zirela frogatu zuen Lavoisierrek.

Proportzio Definituen Legea (Proust)

Konposatu berbera eratzen duten guztietan, elementuak, bi nahiz gehiago izan, beti konbinatzen dira masa proportzio berean.

Proportzio Anizkoitzen Legea (Dalton)

Atomoaren Ereduen Eboluzioa

Thomsonen Eredua

Thomson: Atomoa karga positibozko bola bat zen, eta barruan karga negatibodun elektroiak zituen, mahaspideak bezala. Gehienbat protoiak eta neutroiak nukleoan (nahiz eta Thomsonen garaian neutroiak oraindik ez ziren ondo definituta). Elektroiak oso gutxi.

Rutherforden Eredua

Rutherford: Esperimentu batean Thomsonen eredua (teoria) ez zela zuzena ikusi zuen. Nukleo bat dagoela baieztatu zuen, karga positiboa duena, eta nukleoaren inguruan orbita zirkularretan elektroiak biraka ari direla.

Bohren Eredua

Bohr: Elektroiak soilik posizio edo kokaleku egonkor batzuetan egon daitezke. Posizio bakoitzak energia kantitate zehatz bat du. Energia igortzen edo xurgatzen bada, elektroia maila batetik bestera pasatzen...

Zinetika kimikoa

Zinetika kimikoa erreakzioen abiadura aztertzen duen kimikaren adarra da. Bertan, erreakzioen abiadura neurtu, erreakzioen etapak ikertu eta abiaduran eragina izan dezaketen faktoreak aztertzen dira.

Talken teoria

Erreakzio kimikoak bi molekularen edo gehiagoren arteko talken ondorio dira. Talka eraginkorrak gertatzen dira molekulek loturak hausteko adina energia zinetiko dutenean (energia minimo hori aktibazio-energia da) eta molekulek orientazio egokia dutenean.

Trantsizio-egoeraren teoria

Talken teoriaren egokitzapena da. Talka eraginkorra bada, erreaktibo-molekulak elkarrekin geratzen dira denbora-tarte batez, konplexu aktibatua edo trantsizio-konplexua sortuz. Trantsizio-egoeran, molekuletako batzuen loturak hautsi eta beste...

Lege Ponderalak

• Materiaren Kontserbazioaren Legea edo Lavoisierren Legea: Sistema baten masa ez da aldatzen sistemaren barnean aldaketarik gertatzen ez bada.
• Proportzio Definituen Legea edo Prousten Legea: Bi substantzia edo gehiago elkartzen direnean konposatu berdin bat emateko, beti pisu eta proportzio definitu eta konstantean egiten dute.
• Proportzio Anitzen Legea: Elementu baten kantitate desberdinak beste kantitate finko batekin konbinatzen direnean, konposatu desberdinak emateko, zenbaki osoen bidez emandako erlazio batean egiten dute.

Daltonen Teoria Atomikoa

Teoria honen arabera:

• Materia elementu zatiezin eta aldaezinetaz osaturik dago: atomoz.
• Elementu jakin baten atomo guztiak berdinak dira.
• Elementu ezberdinen atomoak ezberdinak dira.
• Atomoak

Hauspeatze-erreakzioak

Oinarrizko kontzeptuak

:

Disolbagarritasuna: disoluzio batean disolba daitekeen solutu kantitate edo masa maximoa.

Oreka heterogeneoa: Vhauspeatze=Vdisolbatze

DISOLUZIOAK:

Asegabe: disolbagarritasuna baino solutu gutxiago

Ase: disolbagarritasunaren solutu berdina → OREKA

Gainase: disolbagarritasuna baino solutu gehiago

IOI KOMUNAREN EFEKTUA

Noiz gertatu? Disoluzioan dauden 2 gatzek ioien bat komunean dutenean.

Zer ondorio? Gatzen disolbagarritasuna baxuagoa da.

Zergatik? NaCl disoluzio asea badut:

Le Chatelier: dagoeneko orekan dagoen sisteman [Cl–] gehitzen badut, oreka apurtu egingo da. [Cl–] txikitzen saiatuko da sistema, oreka ezkerrera lerratuz, S (disolbagarritasuna) txikitu egingo da.

6. ATOMOA

Eredu mekaniko-kuantikoa:

Propietate Periodikoen Oinarrizko Kontzeptuak

Atomoaren Egitura eta Karga

• Elektroi bereizlea: Atomoan azkena sartzen den elektroia da.
• Pantailatzea: Nukleoaren eta kanpoko elektroien artean dauden beste elektroiek eragindako aldarapen-indarra.
• Karga nuklear eraginkorra: Elektroi bereizleak nabaritzen duen benetako erakarpen-indarra.

Erradio Atomikoa eta Ionikoa

Erradio atomikoa

Elkarrekin lotuta dauden bi atomo berdinen nukleoen arteko distantzia neurtzen da; distantzia horren erdia erradio atomikoa da.

• Periodoan: Z zenbaki atomikoa handitu ahala, protoi eta elektroi gehiago daude. Erakarpenak handiagoak direnez, erradioa txikiagoa da.
• Taldean: Z handitu ahala, atomoak maila energetiko handiagoa duenez, erradioa handiagoa da.

Erradio ionikoa

Elektroiak...

Atomoaren Eredu Mekaniko-Kuantikoa

Eredu mekaniko-kuantikoak Bohr-en eredua gainditu zuen. Eredu horren alderdi karakteristikoenak ondorengo teoria fisikoetan oinarritzen dira:

Ereduaren Oinarri Fisikoak

• Uhin-Partikula Dualitatea

  L. de Brogliek proposatu zuen partikula materialek uhin-propietateak dituztela, eta horregatik, higitzen ari den partikula orok uhin elkartu bat duela. Hau da, elektroiek ezagutu ohi den portaera korpuskularra (partikula izaera) ez ezik, uhin-portaera ere aurkez dezakete. Bai materiak, bai energiak izaera duala (uhin izaera eta izaera ez-jarraia/korpuskularra) dute.

• Ziurgabetasun-Printzipioa (Heisenberg)

  W. Heisenberg-ek azaldutako printzipioa: elektroi baten abiadura (edo momentu lineala) eta posizioa aldi berean zehaztasun