Lanbide heziketa mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Prosazko drama burgesa/bertsozko drama erromantiko berantiarra.Antzerkiaren eredua agortu eta berrikuntza mugatuak.Ekarpen teknikorik ez,gai aldaketak:garaiko konfliktoak,emakumearen egoera. Strindbergek naturalismoa eta espresionismoa,sibolismoa,mistizismoa.Txekhovek-lirismoaz gain errealismoa,errealitatea markoa soilik:pertsonai etsiak,aukerak galdu baino ez dituztenak,gizaki hutsak eta krisian daudenak.  Henrik Ibsen:-banakakoak errespetatu,gatazka itogarriak,gizabanakoaren borroka,ideiazko drama,pertsonaien azpiko psikologia,banakoak eta errekurtso erabiliak Peer Gynt:-lehen garaia-erromantizismoa.Exotismoa-antiheroia-protagonistaren azken porrota,neskak salbatzen du  Ahate basatiak:2.Garaia,hipokresiaren gaia  John Gabriel Borkman:bi...

Erdialdeko Euskara: Sarrera

Koldo Zuazoren sailkapenaren arabera, erdialdeko euskara (edo gipuzkera) euskalki bizia da. Euskararen lurraldearen erdigunea hartzen du, batez ere Gipuzkoan (Irundik Debaraino, Donostia, Tolosa, Azpeitia eta abar) eta Nafarroako zati batean (Leitza eta Lekunberri ingurua). Euskara batutik Bizkaiko euskalkia baino hurbilago dago.

Euskalkiaren ezaugarri nagusiak

Hauek dira euskalki honen ezaugarri fonologiko, morfologiko eta sintaktiko nagusiak:

Fonologia (ahoskera)

• J ahoskatzeko gaztelaniazko era erabili ohi da (jan, jauna). Beste euskalki batzuetan y erabiltzen dute (yan, yauna).
• Oso ohikoa da R bokal artean galtzea: geo (gero), lanea (lanera).
• G kontsonantea ere erraz erortzen da bokalen artean: euzki (eguzki), nausi

-Hika:toka(gizon),noka(neska)

-Hikako alokutiboa lagun arteko hizkeran erabiltzen da,eta solaskideen artean Konfidantza edo parekotasuna dagoela adierazten du.

-Hika ari garenean, forma alokutiboak eta Neutroak erabiltzen ditugu. Izan ere, 2.Pertsonari erreferentzia egitean beti Neutroa.

-Behin hikako tratamendua aukeratuz gero, Behartuta gaude hikako alokutiboa erabiltzera.

-Zukako edo xukako alokutiboa:

-zukako tratamendua errespetua adierazten Dute.

-Berorika:

-Errespetu Handia zor zaien pertsonarekin erabili, baina zahartuta dago gaur egun. Hirugarren pertsonako aditzak erabiltzen dira.

1. Gerraren ondorioak euskarazko literaturgintzan

Gerrak ondorio larriak ekarri zizkion euskarazko literaturgintzari. Aurreko urteetan nabarmendutako idazle batzuk gerra garaian hil ziren. Zenbaitek preso egon behar izan zuten eta beste batzuk, atzerrira joan behar izan zuten.

2. Atzerriko euskal idazle esanguratsuenak

Frankismoak euskal literatura debekatu zuenez, idazle asko erbesteratu ziren, hasieran Europara, beranduago Ameriketara. Idazle esanguratsuenen artean, hiru aipa daitezke, obra banarekin:

• Telesforo Monzon: Urrundik poema (1945)
• Jokin Zaitegi: Goldaketan (1946)
• Irazusta: Joañixio (1946)

3. Euzko Gogoa eta Eskualduna: Gerraosteko aldizkariak

Zaitegik euskalgintzari egindako ekarpenik aipagarriena Euzko Gogoa izan zen. 1950ean Guatemalan...

Polizia-eleberriaren esanahia

Polizia-kontakizunetan krimen baten istorioa kontatzen da. Krimenaren egilea ezezaguna da ia beti, eta amaieran, behaketan eta ikerketan oinarritutako arrazoitze-prozedura baten bidez (normalean detektibe bati esker) jakiten da nor den kriminala.

Polizia-eleberriaren ezaugarriak eta jatorria

Generoa XIX. mendearen lehen erdialdean sortu zen, Edgar Allan Poe-ren eskutik. 1841. urtean eman zion hasiera generoari Rue Morgue kaleko hilketak, Marie Rogêt-en misterioa eta Gutun ebatsia lanekin.

Estatu Batuetan sortu bazen ere, Britainia Handian garatu zen generoa Arthur Conan Doyle-ren eskutik, Sherlock Holmes liburuarekin. XX. mendearen hasieran, Agatha Christie idazle emankorra gailendu zen, Hercule Poirot eta Miss Marple...

Gerra Ondorengo Urteak: Isiltasunetik Berpizkundera

Gerra ostean ia erbateko isiltasuna egon zen euskal letretan. Gaztelaniak hartu zion lekua euskarari. Isiltasun hori Telesforo Monzonek urratu zuen. Berak idatzi zituen lehen bertso libreak, 1945. urtean (Mexikon): Urrundik, bake-oroi. Euskal Herrian, Salbatore Mitxelenak Arantzazu poema argitaratu zuen, 1949an.

Aldizkari Aipagarrienak

• Egan
• Euzko-gogoa
• Egan (euskara hutsean)
• Otoizlari
• Zeruko argia
• Jakin

Telesforo Monzon: Politikaria eta Idazlea

Gerra ostean Mexikora ihes egin zuen. Hasieran Erromantizismoaren eragina jaso zuen, eta azkenean sinbolismorako joera agertu zuen, poesia narratiboa eginez. Obra nagusiak:

• Urrundik, bake-oroi
• Gudarien egiñak

Jokin Zaitegi eta Euzko-Gogoa Aldizkaria

Arrasateko apaiz...

Bitoriano Gandiaga Artetxe

Mendatan 1928ko urria 8 - 2001 urtarrila 21 Arantzazu. 13 urterekin Arantzazura fraide eta apaiz-ikasketak egitera. Arantzazun eta Foruan ikasi  Humanitateak. Zarautzen zuen nobizio-urtea. Erriberrin -> Filosofiako ikasketak eta Arantzazun Teologiakoak. Apaiztu ondoren, Arantzazun ->bizitza osoa fraide-gaien irakasle, idazle eta apaiz-lanetan. 1955-1990  seminarioko irakasle : mutikoei euskara eta esku-lanak irakatsiz. Gaztetatik olerkiak idatzi (1950 aurrena, Eriberriko Filosofiako iskaleen Gure Izarra barne-aldizkarian). Ondorengo urteetan olerkiak idazteari eutsi. 1951tik aurrera aldizkaritan hasi argitaratzen. 6 liburu argitaratu: Elorri, Hiru gizon bakarka, Uda batez Madrilen, Gabon dut anuntzio, Denbora...

Ipuin motak gaiaren arabera

Ipuinak sailkatzeko irizpideak askotarikoak izan daitezke: narrazioan agertzen diren pertsonaiak, kontakizunaren helburua, zuzendutako publikoaren adina, erabiltzen den hizkuntza edo bestelako irizpideak kontuan hartuta. Ipuin gehienek antzekotasun batzuk dituzte, eta, beraz, zaila izan daiteke gaiaren arabera sailkatzea. Sailkapen hauek izan daitezke:

• Maitagarrien ipuinak
• Ipuin herrikoiak
• Ipuin mitikoak
• Alegiak
• Elezaharrak edo epopeiak
• Abentura-kontakizunak

Maitagarrien ipuinak

Maitagarrien ipuinak: normalean emakumezko pertsonaia magikoak edo naturaz gaindikoak agertzen dira. Hortaz, magia eta fantasia munduan gertatzen dira, muga geografikorik eta denborazkorik gabe. Ipuin horiek, oro har, amaiera zoriontsua izaten dute....

-Hika:toka(gizon),noka(neska)-Hikako alokutiboa lagun arteko hizkeran erabiltzen da,eta solaskideen artean Konfidantza edo parekotasuna dagoela adierazten du.-Hika ari garenean, forma alokutiboak eta Neutroak erabiltzen ditugu. Izan ere, 2.Pertsonari erreferentzia egitean beti Neutroa.-Behin hikako tratamendua aukeratuz gero, Behartuta gaude hikako alokutiboa erabiltzera.

-Zukako edo xukako alokutiboa:-zukako tratamendua errespetua adierazten Dute.

-Berorika:-Errespetu Handia zor zaien pertsonarekin erabili, baina zahartuta dago gaur egun. Hirugarren pertsonako aditzak erabiltzen dira.