Lanbide heziketa mailako Hizkuntza eta literatura ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Komunikazioa: Elementuak eta Motak

Komunikazioaren Elementuak

• Igorlea: Mezua adierazten duen pertsona da.
• Hartzailea: Mezua jasotzen du. Mezua jasotzen duen pertsona da.

Komunikazio motak

1. Ikustezkoa
2. Entzustezkoa
3. Linguistikoak
4. Ez-linguistikoak
5. STOP

Deklinabide Ariketak

Lotu kasu-marka (ezkerrean) dagokion esaldiarekin (eskuinean):

• 1. AK | 1. Txakurrarekin mendira joan naiz
• 2. K | 2. Lagunak etxean daude
• 3. EK | 3. Liburu hau Mikelentzat da
• 4. A | 4. Taberna horretan egon naiz
• 5. A | 5. Umeari ipuina kontatu diot
• 6. EI | 6. Niretzat ekarri dute
• 7. ARI | 7. Mikelaren herrira joan gara
• 8. REKIN | 8. Mikelaren herriraino joan gara
• 9. RIK
• 10. REKIN

Galdera eta Erantzun Ariketak

Erantzunak (Galdera egin)

1. Neska hura Miren da.
2. Karmeleren ahizpa Gasteizen bizi da.
3. Karmeleren

Gabriel Aresti: Bizitza eta Ibilbidea

Bilbon jaio zen 1933an eta Bilbon hil 1975ean. Euskaldun berria izanagatik, zeharo barneratu zituen euskara eta euskal literatura-tradizioa. Ez hori bakarrik; luzaroan merkataritza-ikasketak egin eta kontable aritu arren, garaiko euskal kulturako pertsonaiarik garrantzitsuenetakoa bihurtu zen: euskara batuaren bultzatzaile, argitaratzaile, antzerki-taldeen zein idazleen sustatzaile... Hainbat lan idatzi zituen, sorkuntzazkoak asko, baina baita hainbat saio eta itzulpen ere (Baudelaire, Eliot...).

Poesia Sozialaren Aitzindaria

Literaturgintzan, poesia sozialagatik da ezaguna Aresti: gizatasuna eta sozialismoa oinarri, poeta herri jazarri eta isilduaren ahotsa da. Ikuspegi horretatik, berak eman zion ahotsa...

Lauaxeta (Esteban Urkiaga)

Bizkaian jaioa, abertzalea zen. Errepublika garaian kazetari eta hizlari gisa asko nabarmendu zen. 1937ko apirilaren amaieran, bere ideiengatik fusilatu zuten. Olerkigintzari esker da ezaguna. 1930ean, Lehen Olerki Eguneko Zilarrezko Abarra irabazi zuen.

Bide Barrijak (1931)

Bizkaieraz idatzia (1931). Lauaxeta Europatik zetozen azken modu eta joerak Euskal Herrira ekarri nahian zebilen. Bide berriak jorratu zituen euskal poesiarako, Lizardirekin batera maila oso garaian utziz. Lauaxetaren jokabidea bestelakoa da: Europako garai hartako joera eta idazleen moldeetara erabat irekiz. Erreferentziazko idazleak: Frantziako poeta sinbolistak, Espainiako modernistak, 27ko Belaunaldikoak (harremana).

Sinbolismoa

Modernismo izenarekin...

Gero eta gehiago dira arrisku-kirolak edo abenturakoak egitera ausartzen diren pertsonak. Baina, zergatik dira hain popularrak gazteen artean? Galdera honen erantzuna garbi dagoelakoan nago: egunerokotasunetik ihes egiteko, estresa arintzeko edota gure buruei bizirik gaudela gogorarazteko. Hala ere, azken hamarkadako moda berri honek, bere alde ezkorra badu ere: makina bat pertsona hiltzen dira kirol arriskutsu hauen ondorioz. Hori horrela delarik, segurtasuna nahitaezko faktorea da ezer gerta ez dadin.

Arrisku Kirolen Motak eta Erakargarritasuna

Alde batetik, kirol hauek bikainak dira eguneroko ohituretatik ihes egiteko eta zirrara handiak bizitzeko, adrenalina bezala. Kirol asko dira arrisku-kirolen izena dutenak, hala ere, haien artean oso...

Azken Urteotako Prosagintza

Euskara Batuaren prozesua zeharo burutua ez dagoen arren, atzeraezinezko bidean doa, batez ere espero ziren helburuetara iristen ari gara.

Eskolatzearen ondorioz, haur eta gazteentzako literatura izugarri hazi da.

Itzulpengintzak izugarrizko garrantzia hartu du, bai kopuruz bai kalitatez. Emakume idazleen parte-hartzea gehituz doa. Euskarazko literatura gure mugetatik kanpo ezagutzen hasi da.

Gerra Aurrean Jaiotakoak

Jon Etxaide

Aurreko obra guztiak euskara batuan berridatzi ez ezik, Eneko Agerroa ere utzi zigun; aurrekoen antzera, hori ere nobela historikoa da, jakina.

Martin Ugalde

Andoaindarra. Venezuelan eta batez ere gazteleraz trebatu zitzaigun literaturan. Euskal Herrira bueltaturik, kazetaritzan eta historia lanetan...

Testu Moldeak Ahozko Komunikazio Baliabide Gisa

Idatzien inguruan dihardugunean ohituta gaude testu moldeen inguruan hitz egitera, eta horietan gutuna, ipuina eta errezeta bezalako testu moldeak topa ditzakegu. Askotan ahaztu egiten zaigu ahozko hizkuntzak ere baduela antzeko banaketa bat. Kasu horretan, jendaurreko azalpenak, txisteak, antzerkiak eta elkarrizketak bezalako moldeak aurki ditzakegu.

Argi izan behar dugu testu molde jakin bat lantzen dugun heinean ahozkoaren alderdi batzuk lantzen eta barneratzen ari garela.

Ahozkoaren eta Kinesikoen Osagaiak

Hizkuntzaz at dauden horiei erreferentzia eginez, honako hauek ditugu:

• Ahotsaren melodia
• Arnasa
• Abiadura
• Kualitatea

Kinesikoen barruan, gorputzaren jarrerak topa daitezke, hala nola, begirada, mugimendua

XVI. mendea: Euskal Literatura Berantiarra

Testuinguru Historikoa

• Euskaldunek historioak ahoz aho transmititzen zituzten.
• Eskoletara dirudunak soilik joaten ziren.
• Herriko jende arrunta apaiz sartzen zen.
• Inprenta sortu zenean, askok ez zeukaten erabiltzeko aukerarik, eta ez zegoen idazteko materialik.
• Hasieran, elizgizonak ziren euskaraz idazten zuten bakarrak.
• Euskaraz lagundutako literatur eta kultur tradizioaren faltak ere eragozten zien klase gorenei beren funtzio soziala euskara erabiliz betetzea.

Lehen Idazkiak

• Akitaniako eta Pirinioetako hilerrietan, II. mendeko epitafio batzuk. Lergan (Nafarroa), I. mendekoak ziruditen beste zenbait epitafio ageri ziren hilarri batean.
• X. mendean, San Millán de Susoko monasterioan, glosa batean bi perpaus.
• Aymeric

Monoteismoa; jainkoa; ez da naturako elementua, maitasunean (pertsonengan) oinarritzen den jainkoa da. Mesias; askatzailea. Politeismoa; egipto, grezia, erroma} politeista → natura → jainkotu → pertsonifikatu→ama-lurra.

Klase Aberatsa

Aristokrazia (apaiza, laikoa), funtzionarioak=templuko finantzak kontrolatu, kargu erlijiosoak bere esku, aberastasun handiak, merkataritzaren kontrola, zergak bildu. Klase ertaina; apaizak, merkatariak, industrialak=lanetik bizi, merkataritza, nekazaritza, industria txikia. Klase pobrea; jornalariak, langileak, nekazariak, arrantzaleak, lanik gabeak, eskaleak, esklabuak, gaixoak=soldata edo limosnatik bizi direnak.

Ardatz Erlijiosoa

Han aurki zitekeen Jainkoa, han bakarrik egin zitezkeen sakrifizio erritualak...

Estrategiak eta Markak:Narrazio-testuan, aditz-denboren arteko loturak funtzio biren araberakoak dira: denborakomunztadurak eta testu-planoen txandakatzea. Denbora-komunztadurek bide ematen dute aurrekotasun-, aldiberekotasun- edota ondorengotasunerlazioak eraikitzeko edukiaren (erreferentearen) gertaeren artean. Beste hitz batzuekin esanda, haien arteko lotura kronologikoak ezartzen dituzte. Hori adierazteko, aditz trinkoan edota aditz perifrastikoetako laguntzaileetan aurki ditzakegun denbora markez baliatuko gara.

Testu-planoak txandakatzea narrazioaren joko diskurtsibo bereizgarria da, eta berea bakarrik. Haren bitartez, deskribaketa-faseen (atzeko marko edo eszenatokia) eta narrazio-faseen (lehen planoa) arteko kontrastea eraikitzen da....

HITZEN FORMA: uharte, betiko, liburuzain, biribil, arduraldi, basamortu, eroriko, zainzuri, apaiz, guda, ingeniari, itxaron, espiritu, jaiotza, jainko...