Lanbide heziketa mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

1.- LANGILEEN MUGIMENDUAK

ANARKISMOA: Anarkismoaren ezaugarri ideologikoak dira: barne diziplinarik ez izatea, hauteskundeetan parte hartzeari uko egitea, estatua eta honen instituzioak abolitzeko nahia, jabetza pribatua kentzea, indarkeriaren defentsa eta greba orokorraren baliabidea. Euskal Herrian CNT (Lanaren Konfederakuntza Nazionala) erakundeko anarkismoak Gasteizen, Bilboko itsasadarrean eta Errenteria–Donostia inguruan izan zituen hedapen gune nagusiak. Gobernuak gogor zapaldu zituen mugimenduak.

SOZIALISMOA: 1879an Pablo Iglesias eta Jaime Verak, Alderdi Sozialista Langile Espainiarra sortu zuten (P.S.O.E.). Alderdi honen sindikatua, UGT, 1888. urtean sortu zen. 1925. urte arte, Pablo Iglesias izan zen alderdi eta sindikatuko buru....

Aurrekariak eta Oposizioaren Hazkundea

..., mugimendu horren barruan errepublikarrak eta sozialistak bereizten ziren. Mugimendu guzti hauek gogor zapaldu zituen Narváezek. 1852an, Juan Bravo Murillok konstituzio-proiektu atzerakoi bat aurkeztu zuen. Proposamen honen kontrako erreakzioa sortu zen, eta Murillok dimisioa eman behar izan zuen. Eratu ziren gobernuek ez zuten egonkortasunik lortu, eta haserrea zabaldu zen progresisten, demokraten eta errepublikarren artean.

Biurteko Progresista (1854-1856)

Antonio Cánovas del Castillok Manzanaresko Agiria idatzi zuen, erreforma erradikalagoak eskatuz gobernuari. Progresistek eta demokratek bat egin zuten moderatuen kontra, eta matxinadak egon ziren zenbait hiritan. Isabel II.ak Esparterori eskatu...

LANGILE MUGIMENDUA. P.S.O.E.

Ideologia sozialistak eta langileen erakundeak (alderdi politikoak, elkarteak etab.) industrializazioarekin azaldu ziren. Industria Iraultzan ekoizpeneko fabrika erraldoiak sortu ziren, milaka langile zituztenak, eta jabe bakarra edo gutxi batzuk. Azken hauek aberastu egiten ziren oso azkar, enpresaren ekoizpena oso handia zelako, ekoizten zen guztia saltzen zen eta industriako langileen bizitza eta laneko baldintzak ez zeuden araututa. Beraz, ugazabeen gehiegikeriak ohikoak ziren eta etekin gero eta handiagoak jasotzen zituzten. Hau honela izanik, Karl Marx filosofoak, besteren artean, ideologia berri bat sortu zuen non gizarteko klase estruktura berria zegoen; bi klase antagoniko, zeinen interesak elkarren aurka...

Bigarren mailako iturria duen barra grafiko baten aurrean gaude, izaera politiko eta soziopolitikoa duena, 1810ean Cadizen bildutako Gorteen gizarte osaera adierazten baitu. Ardatz bertikalean Gorteetako diputatuen lanbideak agertzen dira; horizontalean, berriz, lanbide bakoitzak izandako diputatu kopurua.

Independentzia Gerra eta Gorteetarako Deialdia

Grafikoan jasotzen den Cadizeko Gorteen osaera ulertzeko, ezinbestekoa da Gorteak sortu ziren testuingurua ulertzea. Horregatik, Independentzia Gerrara jo behar dugu (1808-1814). 1808an, frantziar ejerzitoaren okupazioa gertatzen ari zelarik eta Jose I.a Espainiako errege bihurtu ondoren, herri altxamendua gertatu zen, Independentzia Gerrari hasiera emanez. Horren aurrean, erresistentzia militarra...

Frankismoaren finkapena eta krisia (1959-1975)

Bilakaera ekonomikoa eta soziala

1950eko hamarkadaren amaierarako, Francok estatuaren oinarriak ezarriak zituen, herrialdea politikoki eta ekonomikoki isolatuta egon arren. 1966an, aurretiko zentsura ezarri zen. Aldaketa nabarmenenak ekonomian eman ziren. Hasteko, bizi-mailak gora egin zuen. Gainera, Ekonomia Antolamendu Berrirako Lege Dekretuaren bidez, autarkia aldia amaitu zen. Espainia Europako herrialdeen ekonomian sartu nahi zuen. Helburua ordainketa-balantza orekatzea zen, moneta eta zerga erreformak aplikatuz eta merkataritza-neurriak hartuz. Hasieran, bizi-baldintzak okertu egin ziren, baina gero suspertu.

1962tik aurrera, garapen-planak egin ziren (per capita errenta igo, erregimena sendotu....

Gaia. Franco Jeneralaren Diktadura

Erregimenaren Zutabeak

Erregimenaren Osagai Ideologikoak

1. Nazionalkatolizismoa. Francok muturreko pentsaera nazionalkatolikoa izan zuen. Estatuak eta Elizak lankidetzan jardun zuten nazionalkatolizismoaren garapenean. Nazionalkatolizismoak Francoren legitimazioa egin zuen.
2. Militarismoa. Diktadura frankistarentzat garaipen militarraren erabilera funtsezkoa izan zen. Francoren ustez, Armada nazio oinarria zen eta edonon egon zitezkeen. Kalea kontrolatzeko polizia armatua eta Guardia Zibila erabili zituen.
3. Ultranazionalismo zentralista. Falangek sentimendu zentralista nabarmena zuten. Frankismoak, batasun historikoaren kontzeptu falangista sartu zuen: “unidad de destino en lo universal”.
4. Korporatibismo faxista.

Estatu Eredu Nagusiak

Estatu Liberala

Estatu modernoak hartu zuen lehenengo forma Erregimen Zaharretako monarkia absolutista izan zen: gobernu forma horretan, errege-erregina subiranoa zen, eta bere hitza, legea.

Liberalismo politikoa eta liberalismo ekonomikoa

Liberalismoa, hasieran, berme konstituzionalak eta gizabanakoaren eskubideak aldarrikatzeko sortu zen, absolutismoaren aurrean askatasuna defendatzeko. Baina ekonomia antolaketari buruz doktrina bihurtu zen berehala. Bi adiera biltzen ditu:

• Liberalismo politikoa: liberalismo politikoak gizakiak aske izan behar direla erlijio, ekonomia eta politikako gaietan aldarrikatzen du, eta horretarako mugak eta kontrolak ezartzen dizkio estatuaren botereari.
• Liberalismo ekonomikoa: doktrina honen arabera,

1960ko hamarkadan, frankismoa guztiz finkatuta zegoen, eta bere gainbehera 1970eko hamarkadan gertatu zen. Espainiak garapen handia izan zuen ekonomian, baina ez politikan, eta frankismoa Francoren heriotza arte mantendu zen.

Egonkortze Plana eta Garapen Planak

Interbentzionismoarekin jarraitu zen. Egonkortze Plana osatzeko, 4 urteko 3 garapen plan diseinatu zituzten teknokratek. Hauek izan ziren helburuak:

• Erreformak egitea ekonomia modernizatzeko eta garatzeko.
• Espainia potentzia ekonomikoa bihurtzea.
• Defizita gainditzea.

Hauek izan ziren hartutako neurriak:

• Lehentasunezko sektoreak zehaztu eta sektore horietara bideratu ziren inbertsioak.
• Ekimen pribatua sustatu zuten.
• Garapen poloak sustatu zituzten.

Horrekin batera, desarrollismoaren hasiera gertatu...

1939ko urriaren 25eko Nazio Intereseko Industriak Babesteko Legea

Testuaren Aurkezpena (Sarrera)

Testuaren Izaera

• Industria estrategikoak babesteko legearen atal batzuk.
• Testu juridiko publikoa.
• Lehen mailako iturria.

Egilea

• Francisco Francoren gobernua.
• Espainia matxinatuaren gobernuburua (+ "Generalisimo" + Estatu Burua).
• Altxamendu Nazionalaren burua, Herriko Defentsa Batzordeko (Junta de Defensa Nacional) beste jeneralak baztertu ondoren.

Noiz eta Non

• 1939ko urriaren 25ean (BOEn argitaratua).
• Madrilen.

Nori Zuzenduta

• Lege orokorra.
• Bereziki, industrialariei eta inbertitzaileei.

Egoera

• Gerra Zibilaren bukaeran, bost hilabete pasa ondoren.
• Ekonomiaren hondamena gerraren ondorioz.
• Erregimenaren politika ekonomiko autarkikoaren abiapuntua.

Testuaren Analisia (

Foruen Erregimena

Euskal Herriak Erregimen Zaharraren berezitasun garrantzitsuak zituen, eta horrek ezberdin egiten zuen. Euskal historiaren ezaugarririk handienetako bat foruen erregimenari eustea da, Erdi Arotik Aro Garaikidera arte. Bizkaia, Gipuzkoa eta Arabako foruak 1876an baliogabetu egin ziren. Nafarroakoak, ordea, 1841ean murriztu eta ia deuseztatu ziren. Iparraldeko probintzietako foruek Frantziar Iraultzararte iraun zuten.

Foruen Jatorria eta Bilakaera

Foruak, denboraren joanean, lurralde bakoitzeko biztanleek beren bizitza antolatzeko usadioak eta ohiturak lege bihurtuta sortu ziren. Ezin daiteke zehaztu noizkoak ziren, ahoz transmititzen baitziren. XX. mendera arte ez ziren hasi idazten. Iberiar penintsulako beste lurralde batzuetan...