Beste ikastaroak mailako Historia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Testua: Clara Campoamorren hitzaldia (1931)

«Utzi iezaiozue emakumeari den bezalakoa izaten, hura ezagutu eta epaitzeko; errespeta ezazue gizaki izateagatik duen eskubidea...»

Clara Campoamor diputatuak Gorte Konstituziogileetan emandako hitzaldia (1931-09-01). Emakumearen sufragioaren aldeko aldarrikapen historikoa, non emakumearen eskubide politikoak eta berdintasuna defendatzen diren.

Iturria: Espainiako Errepublikaren Gorte Konstituziogileen saioen egunkaria; 1931ko irailaren 1eko saioa.

Testua: Fronte Popularraren programa (1936)

Alderdi errepublikano eta sozialisten arteko koalizioak hauteskundeetarako adostutako plan politikoa:

• Amnistia: 1933ko azaroaz geroztik egindako delitu politiko eta sozialen amnistia zabala.
• Konstituzioa: Erregimen

7.1. ELITEAK ...: Frankismo garaiko eliteak militarren, Eliza katolikoaren, lur-jabe handien eta burgesia industrial eta finantzarioaren aliantzan izan ziren, gehiengoek estatu kolpea babestu eta pribilegioak jaso zituzten. Estatuak elite hauen aberastasun metaketa finantzatu zuen (Estatu mailan March). Trantsizioko eliteak bihurtu ziren banka, telekomunikazioak… bezalako sektroeak kontrolatuz.  -  Elite hauek sendotzeko hainbat faktore erabakigarri izan ziren. Alde batetik, Espainian errepresioa, kontrol ideologikao eta eredu ekonomiko protekzionista ezartzea. Errepublikazaleei desjabetutako ondasunak eskuratzea. Sindikatuak debekatuak izan ziren, hau da, langileak soldata baxuak, lanordu luzeak…. Errepresio politikoak langileak kontrolpean...

Sarrera

Aurreko 20 urteetan erregimen frankistaren oinarriak ezarrita, hirurogeiko hamarkadan erregimena guztiz finkatu zen, bere gainbehera hirurogeita hamarreko hamarkadan gertatu zelarik. Espainiak garapen handia bizi zuen arlo ekonomikoan; ez, ordea, arlo politikoan, zeinean Francok erregimen diktatoriala mantendu zuen hil arte.

7.1. Garapen ekonomikoa eta gizarte-eraldaketak

50eko hamarkadan autarkiarekin amaitu zen, zeinek kalte handia ekarri zion Espainiari (ordainketa-balantza negatiboa, urre-erreserben galera, nekazaritzaren produktibitate eskasa, inflazioaren gorakada). Horretarako, aurreko gaian ikusi genuen moduan, 1957an Francok teknokratak jarri zituen gobernuan (Opus Deikoak, ekonomia irekitzearen aldekoak, baina kontserbadoreak)...

Espainiako Bigarren Errepublikaren sorrera

1. 1931ko apirilaren 14an, Errepublika aldarrikatu ondoren, Donostiako Ituneko batzorde iraultzaileak behin-behineko gobernua osatu zuen eta Niceto Alcalá-Zamora presidente izendatu zuten.
2. Espainiar askok ilusio handiz hartu zuten Errepublika, lehen aldiz ezkerra boterean baitzegoen eta klase apalagoek politikan parte hartzeko aukera ikusi baitzuten.
3. Estatu demokratiko, laiko, progresista, autonomista eta modernoa sortu zen, Mendebaldeko demokrazien antzekoa.
4. Gobernuaren programa Pacto de San Sebastián-ean ezarritako helburuetan oinarritu zen, batez ere klase baxuen egoera hobetzeko:
   • Lur-erreforma
   • Hezkuntza erreforma
   • Langileen eskubideak
   • Arazo sozialen konponketa
5. Erreformak egiteko Gorte Konstituziogileetarako

Oinarri ideologikoak

• Antidemokrazia
• Autoritarismo militarra
• Nazionalkatolizismoa
• Nazionalismo espainola
• Antikomunismoa
• Gazteriaren kontrol ideologikoa

Oinarri instituzionalak

• 1938: Lanaren Forua
• 1942: Gorteak eratzeko legea
• 1945: Espainolen Forua
• 1947: Ondorengotza legea
• 1958: Mugimendu Nazionalaren Printzipioen Legea
• 1966: Estatuaren Lege Organikoa

Oinarri sozialak

• Armada
• Falangea (1937-1945)
• Eliza eta gehiengo isila

Kontrol soziala eta eredu nazionala

• Falangearen erakundeak gazteen doktrinarako
• Eskolako irakasgaiak
• Gerra Zibila amaitu ondorengo egoera:
  • Adiskidetzarik ez
  • Exodo handia
  • 1939-1945/1947: Preso asko lan behartuetara
  • Zapalpen fisikoa eta tresna juridikoak (1939ko erantzukizun politikoak)
  • 1963: TOP (Tribunal de Orden Público) delitu politikoak epaitzeko
  • Propaganda

Ingurumenean izandako ondorioak

Industrializazioak ingurunean eragin handia izan zuen: errekak kutsatu ziren eta CO₂ kopuru handiak isuri ziren atmosferara. Hori konpontzeko, Ingurumen Zerga sortzea erabaki zuten; helburua kutsatzen zuenak (enpresek) ordaindu behar izatea zen.

Euskal nazionalismoa: Jatorria eta kontzeptuak

Nazionalismoa sentimendu batean oinarritzen da, eta lege, hizkuntza zein kultura berdinak elkartzea du helburu. Nazionalismoaren inguruan mugimendu politikoak sortu ziren. Alderdi politiko hauek nazioaren autodeterminazio eskubidearen alde egiten dute, beraien nahia estatu bat sortzea baita. Bi kontzeptu nagusi bereizten dira:

• Kontzeptu liberala: Nazio bateko pertsonek estatu bat sortu nahi dutela defendatzen du, guztiek borondate

Ondorioak

Ondorio demografikoak

Bizkaian eta Gipuzkoan biztanleria oso azkar haziko zen, eta Araban eta Nafarroan, berriz, askoz motelago. Hazkunde horren arrazoietako bat kanpotik etorritako eskulan ugari izan zen. Bestetik, heriotza-tasaren igoera bat gertatu zen, honako kausa hauek tarteko: elikadura txarra, higiene falta, lan-baldintza kaskarrak eta pilatuta bizitzea. Aldi berean, jaiotza-tasak igo egin ziren.

XIX. mendearen amaieran, hustubide eta ur-hornidura zerbitzuak hobetu ziren. Horri esker, gaixotasun batzuk desagertu ziren, eta jendeak urte gehiago bizi ahal izan zuen.

Langileen bizi-baldintzak

Langileen egoera oso txarra zen. Langileak ez ziren espezializatuak, eta beren lana edonork egin zezakeenez, soldata oso baxuak jasotzen zituzten....

Sarrera: Industrializazioaren hastapenak

Industrializazioa nekazaritzaren ordez industria nagusi den aldaketa da. XIX. mendearen azken laurdenean hasi zen Hego Euskal Herrian, Hirugarren Gerra Karlistaren ondoren, iraultza liberalek industria garatzeko aukerak eman zituztenean. 1841ean Espainian muga-zerga bateratua ezarri zen; horrek barne-merkatu bateratua sortu zuen, eta Euskal Herriko enpresek Espainiako merkatuan saltzeko aukera izan zuten.

Industrializazioa bultzatzeko faktore nagusiak hauek izan ziren: burdin mehatze aberatsak, portu eta itsasadarretatik hurbil egotea, eskulan trebea, negozio eta itsas tradizioa, eta diputazioen laguntzak. Hori dela eta, industria Bilbo eta itsasadarraren inguruan garatu zen (meatzaritzan), eta Gipuzkoan...

1. Britainia Handia: Industria Iraultzaren Hasiera

1.1. Zer da Industria Iraultza?

Industria Iraultza ekoizpeneko prozesuetan masiboki makinak erabiltzen hastearen ondorioz sortutako aldaketa ekonomiko eta sozial garrantzitsuen multzoa da. Britainia Handian hasi zen, XVIII. mendearen inguruan, eta nekazaritza-ekonomiatik ekonomia industrialera eta landa-gizartetik hiri-gizartera igarotzea ekarri zuen.

• Industria Iraultzan bi fase bereizten dira: Lehen Industria Iraultza, 1760. urtearen inguruan hasitakoa, eta Bigarren Industria Iraultza, 1870. urtearen inguruan hasita.

1.2. Hazkunde Demografikoa

XVIII. mendera arte Britainia Handiko biztanleriaren hazkundea motela izan zen, jaiotza- eta heriotza-tasak altuak zirelako. Mendearen bigarren erdian, jaiotza-...

Altxamendu militarra eta gobernuaren erantzuna

Altxamendu militarra

Espainiako Errepublikak oso etsai boteretsuak zituen 1936rako. Frente Popularraren garaipenaren ondoren, Errepublikaren aurkako talde batzuek egoera horri amaiera ematea erabaki zuten, baita boterea estatu-kolpe baten bidez berreskuratzea. 1936ko otsaileko bozketen ondoren, irabazleek erreformak egiten hasi ziren berriro; horrek Gobernuaren aurkako erreakzio kontserbadorea eragin zuen. Gizarte-gatazkek gora egin zuten, eta indarkeria areagotu egin zen: atentatuak eta indar arerioen arteko enfrentamendu zuzenak izan ziren, eta orduan egoera gaiztotu egin zen. Sistema demokratikoa hondoratzeko, Mola jenerala buru zuen militar talde batek estatu-kolpe bat prestatu zuen. Asmo horri...