1.- Zer ziren Foruak? Foruak ziren eremu geografiko zehatz batean izandako antzinako ohiturak, usadioak eta erregeek emandako salbuespenak eta pribilegioak lege bihurtuta. Araban forua sortu zen Ermandadearen koaderno berriaren bidez (1463an) Landa eta hirien arteko borrokan bakea eramateko, eta, aldi berean, bando-kideen indarkeriaz babesteko sortua. Bizkaian 1452an sortutako Foru Zaharra da foruen oinarria; Araban bezala, landa eta hiriguneen arteko tirabirei amaiera emateko eta bandoen arteko guden aurrean babesa emateko; aldaketa sozio-ekonomiko zirela medio, 1526an berridatzi zituzten foruak eta sortu zen Foru Berria. Gipuzkoan, Araban bezala Ermandade bat sortu zen XV. Mendean bakea eusteko betebeharrarekin, baina 1457an Ermandadearen...
Euskeldun Batzokijaren Estatutuak(1894):Testu honek Euskeldun Batzokijaia deituriko elkarte politikoren estatutuak jasotzen ditu.1894ean sortutakoa da zortzi artikuluz osaturik dago.Urte bete besterik ez zuen iraun,hurrengo urtean itxi egin baitzuten.1895.urtean Alderdi Nazionalista fundatu zen Bizkaian,Sabino Aranaren ideologian oinarriturik daude artikulu hauek eta bere proiektu politikoa laburtzeko lelo bat proposatu zuen:Jaungoikoa eta lege zaharrak(foruak).Bizkaia katolikoa,apostolikoa eta erromatarra izango da eta foruak lege nazional euskaldunak izango dira,gehienbat euskal arrazako familiez osatuta egongo da eta euskara izango da hizkuntza ofiziala./Elizak Estatuarekiko duen independentzia aldarrikatzen du eta bi horien arteko harmonia...
MENDIZABALEN DESAMORTIZAZIO DEKRETUA (1836-02-21)Aurrean dugun testu hau, Testu juridikoa da eta honen barruan dekretu bat (gobernu progresistek egindako Errege Dekretua). Lege hau lehen mailako informazio iturria da, zeren eta, garai hartan idatz izen. Lege edo dekretu honen egilea indibiduala dela argi eta garbi ondoriozta dezakegu, Juan Alvarez Mendizabal liberal progresisten alderdikoa zen ogasun ministroa hain zuzen ere. Idatzi zen unean, testu pribatu bat zen, testuan dioen bezala Maria Kristinari, garai hartako erreginordeari zuzendua baitzegoen, honek dekretua baieztatu zezan, baina berehala aldatu zen testu pribatu izatetik testu publiko izatera, hain zuzen ere Gazeta aldizkarian argitaratu zen herritarrak jakinaren gainean jartzearren....
Aurrea dugun testua testu juridiko bat da , konstituzio bat hain zuzen ere,1812ko konstituzioa,Pepa izenez ezagutzen dena.Konstituzioa egiten ari zirenean Espainia frantsesen aurkako independentzia gerran sartuta zegoen.Frantziak Espainia inbaditu zuen, baina Epainia altxatu egin zitzaion.Erregeak Baionan baituta zeuden.ondorioz agintean hutsune handia zabaldu zen eta Espainiako lurraldeak hautsi egin ziren.Egoera kontrolatzeko batzordea sortu zen botere alternatibo gisa eta konstituzioa egin zuten,Jose Bonaparte errege zelarik.Konstituzio honek 1814 arte iraun zuen,erregea bueltatu arte eta konstituzioa ezereztu arte.TESTU IRUZKINA:Independentzia gerra zegoen martxan garai hartan.170000 gizoneko armada sartu zen Espainian,baina espainolen...
Aldiz, erreforma hauekin garaile ateratakoak, burgesia liberala eta industrilizatuari, ez zaio ondo etortzen foruek ezarritako neurri ekonomi protekzionistak eta Espainiako ekonomi liberalarekin bat egin nahi dute.-Liberalak karlistak gainditzeko banatzen saiatzen dira ideologia eta foruen interesak zeintzuk diren esanez. Horrela, karlistak bi taldetan zatitzen dira; kontserbadoreak gerrarekin jarraitu nahi dute eta besteak negozazio batera heldu nahi dute. Azken hauen buruzagia Maroto jenerala da eta bakea sinatzen du Espartero liberalarekin, honek foruak mantenduko duela trukez esanez.- Foruen berrespena ematean aldaketak ematen dira ere konstituzioarekin bat egiteko. hala nola, Nafarroa estatua izaten utzi eta probintzi arrunta bihurtzen
bakarra eta ofiziala.-Jabetza: Talde pribilejiatuen jabetza aitortu zen. ONDORENA:Independentzia Gerra amaitu eta Fernando VII.a itzuli zen boterera. Fernando VII.aren itzulerarekin batea,absolutismoa berriro ere ezarriEspainian eta Konstituzioa indargabetu. Honela Seiurteko absolutistari(1814-1820) eman hasiera.Kolpe ahalegin handiak izan erregearen eta absolutismoarenkontra,eta azkenean,Riego izan hori lortu zuena 1820an eta 1812ko Konstituzioa onartu.Honela Hirurteko konstituzionalari (1820-1823) eman hasiera.Hau ez zen denbora askorako izan.Fernando VII.ak Aliantza Santuari eskatu zion laguntza ta ondorioz,berriro,Konstituzioa indargabetzea lortu,Hamarkada absolutismoari(1823-1833)hasiera emanez.Absolutismoa Fernando VII.a hiltzean...
BURDINBIDEEN LEGE OROKORRA(1855-06-06)KOKAPENA:Irakurritako testua 1855ko ekainaren seian Isabel II.ak eta sustapen ministroa sinatutako burdinbideen lege orokorraren 6 artikulu dira. Eraikuntza enpresei hainbat abantaila ematen dizkie. Bere jatorriarengatik 1.mailako testu ekonomiko juridiko publikoa da. Historikoki 2. urteko aurrerakoian kokatuta dago.IN:Martxan jartzeko trenbidearen sarea eta trenbidea eraikitzeko enpresei emandako hainbat abantaila:*Estatuak diru laguntzak eman (8.artikulua)*Estatuak inbertitutako kapitalari interes bat ziurtatuko dio Gobernuak (8.artikulua)*Estatuak dirua babespenean jarriko du (19.artikulua)*Gobernuak lursailak, auzotasuneko onurak, harrobiak irekitzeko baimenak, atzerritik inportatzeko behar duten...
EL INTRUSO:1)Jarraian aztertuko dugun testua historiko-narratiboa da, Vicente Blasco Ibañezen El intruso liburutik jasotako pasartea hain zuzen ere. Bilboko kaleetan gertatutako enfrentamendu historiko bat kontatzen du, 1903an. XX. Mendearen hasieran kokatzen da eta Valentzian idatzia eta argitaratua dago, izan ere Blasco Ibañez Valentziakoa da baina Bilbon bizi izan zen hilabete pare batez. Egilea indibiduala da beraz, idazle naturalista bat, deskribapen oso zehatzekin egina. Testu honen xedea meatokietan lan egiten zuten pertsonen bizi baldintzak, lan baldintzak eta harremanak deskribatzea da.2)1. parrafoan non lo egiten duten.2. parrafoan haien arteko lan harremanak deskribatzen ditu.3.1)Data jarriko ez balu ezingo genukeen zehatz mehatz...
DESAMORTIZAZIOAK: Lurren jabeak: noblezia (maiorazko eran: seme nagusia ondasunak oinordetzan, ez jabe, ezin saldu; honi esker, nobleek ondasun gehienak gorde), eliza (esku hilen eran: ezin saldu), udalak (2 mota: auzo ondasunak herritarrak erabili ordaindu gabe; berezko ondasunak, alokatu udala ordainduz). Liberalentzat lotura estua jabetza askatasun artean, etorkizun ahalik eta onena izateko eskubidea naturala; gizarte kapitalista sortu behar, aukera berdintasuna izateko. Jabeak mugarik gabeko eskubidea behar ondasunak aske erabiltzeko (jabetza pribatua ezinbestekoa liberalentzat); lortzeko maiorazko desagertu, herri ta eliz ondasunak D. / Salmenta prozesu luze, ez jarrai. Hasi: 1767 Karlos III espainiatik botatako jesuiten lurrak saldu....
JOAKIN COSTA KOK:joakin costa idatzi;lehen mailako testu publikoa eta errestaurazioaren sistema politikoari egiten dio kritika. IN:1paragrafoan*Costak sistema politikoaren osagaiak deskribatzen ditu:*OLIGARKIA:botere politikoa eta ekonomikoa zuen gutxiengo batek osaturiko taldea*JAUNTXOAK:eremu zehatz batean botere handia zuten pertsonak ziren *GOBERNADORE ZIBILAK:gobernuak probintzia bakoitzean izendatzen zituen kargu politikoak ziren eta gobernuaren aginteak probintzietan indarrean ezartzea gobernadore zibilei zegokien.|2*oligarkia eta jauntxoak alderditan banatuta zeudela adierazten du. Hauek duten boterea kritikatzen du costak.Alderdi hauek botereak txandakatzen zituzten |3*txandakatzeak faltsifikazioetan oinarrituta egon zen;Hauteskunde prozesua...
