Batxilergoa mailako Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Goi lautadaren kanpoko sakonuneak

Ebro eta guadalquivir ibaienak dia aro tertziaorioan sortu ziren alpetar mendikateekin batera forma triangelurrekoak. a)ebroren sakonunea. Pirineoekiko paraleloa antzinako ebroko mendigunearen lekua hartzen du mendigunea ondoratu egin zen eta inguruko mendikateal altzatu zirenean. sakonunean hasieran itsasoa egon zen gero itxi egin zen eta aintzira bihurtu zen aro tertziarioaren amaierararte Orduan ebrok itsasoaraino bidea egin zuen kataluinako mendikata zeharkatuz Somontanoak edo piriniar eta iberiar mendioinak lur lauak dira apar bat inklinatua daude eta sakonunearen kanpoko mendilerroen eta sakonunearen erdigunearen artean kokatzen dira. Sakonunearen erdialdea estratuak orizontalak dira kareharri gogorrek

Harriak: Prozesu petrogenetikoak: 3 prozezu: igneoak, magmatikoak eta sedimentarioak. Magma trinkotzean silize tetraedroak lotzen dira eta kristal guneak eratzen dituzte. Harri igneoak: (ESTRUKTURA)Intrusiboak: magma lurrazalaren barruan solidotzen da:plutonikoak handi samarrak direnak eta filonianoak hausturak osatzen dituzte. Estrusiboak: magma pitzaduretatik edo hausturetatik lurrazalera ateratzen denean.Egitura igneoak: Kristalinoa: begiratu hutsez ikusteko moduko kristalak granitoa peridotito. Mikrokristalinoa: kristal txikiak eta mikroskopikoak ditu, magma nahiko azkar hoztean sortuta basaltoa. Bitreoa: oso azkar solidotzen da, masa amorfoa sortzen da obsidiana. Bakuolarra: gasek zulotxoak uzten dituzte pumita. Harri sedimentarioak: Inguru

· Zientzialariek prozesu geologikoak ikertzeko duten zailtasunetako bat, prozesu horiek oso astiro gertatzen direla eta giizakiak ez du  froga nabarmenik izan Lurraren historia zehazteko.

· Eguzki-sistemaren adina 4.700 milioi urte ingurukoa dela pentsatzen dute zientzialariek. Gaur egungo geologoen arabera, Lurraren adina 4.600 milioi urtekoa da

· Lurraren historiako datuak dagokien garaian kokatzeko hainbat metodo erabiltzen dituzte geologoek, eta arroken adina jakiteko hainbat datazio mota erabiltzen dituzte.

· Datazio absolutua egiteko metodo erradiometrikoak erabilienak izaten dira.

· Arroketa elementu erradioaktiboak egoten dira, neurri txikian bada ere. Denborarekin, elementu horiek desintegratuz joaten dira. Elementu erradioaktibo...

Honi esker, Barne-egitura kristal-sare izeneko hiru dimentsioko sare eran irudika daiteke. Koordinatu-ardatz batetik abiatuta trazatutako irudimenezko lerroen sistema bat Da, mineralaren osagaiek betetzen duten espazioaren puntuak (nodoak) lotzen Ditu. Mineral  baten kristal-sarea gela unitate izeneko egitura-unitate  Baten ondoz-ondoko errepikapen simetrikoez osatuta dago. Honako ezaugarri Hauek ditu:

-Hiru bektore ditu (a, b, eta c)

-Hiru bektoreek Osatzen duten beste hiru angelu (alfa, beta eta gama).

Kristal-sare zehatz Bakoitzak gela unitate bat dauka berezko bektore eta angelu konbinazio batekin. Baina, konbinazioak ez dira amaigabeak, simetrikoak izan behar direnez gero, Simetria motekin  bat etor daitezke bakarrik. 14 sare bakarrik...

Klima

Uraren Dinamika

Klimak kontinenteetako uraren dinamika baldintzatzen du. Ozeanoen dinamika: itsas korronteak ur-mugimendu etengabeak dira, noranzko batean eta nagusiki horizontalean gertatzen direnak. Haien eragileak uraren dentsitateen desberdintasunak, haizeak eta Coriolis efektuak dira. Korronteen bidez, ozeanoak eta itsasoak beroa eta hezetasuna trukatzen dute. Korronteen arabera, klima moldaerak daude.

• Britania Handia eta Irlanda: azpipolarra izanda (latitudearen arabera), klima epela golkoen ondorioz.
• N.Y: epela izan arren, klima azpipolarra egongo da neguan Labrador korrontearen ondorioz.

Bero Espezifikoak:

• Airea eta arrokak oso bero espezifiko txikia dute; zonalde epelak edo kontinentaletan.
• Ura oso bero espezifiko altua du; oso tenperatura

1) Iberiar goi-lautadak Espainiaren azalera erdia hartzen du (azalera osoaren %45). Altuera handia du. Hertziniar zokalo hautsia du oinarrian, eta aro Tertziarioko sedimentazio-harriek estaltzen dute.

Duero arroa edo Ipar goi-lautada: Alde batetik, mendebaldeko penilautadak, eta bestetik, sedimentazio-lautadak. Batez besteko altuera 800m-koa da.

Erdialdeko Mendikatea Orogenia alpetarren garaian sortu zen. 600km inguruko luzera du. Aipatzekoak:

• Gredos mendilerroa (Moro Almanzor tontorra, 2.592m)

• Guadarrama mendilerroa (Peñalara, 2.430m)

• Somosierra

Tajo-Guadianaren arroak edo Hegoaldeko goi-lautada. Extremadurako penilautadak eta ekialdeko sedimentazio-lautadak hartzen ditu. 600-700m-ko altuera.

Toledoko mendiak.

2) Mendi periferikoak orogenia apetarraren...

Mendikate Periozeanikoak eta Uharte-Arkuak

Mendikate Periozeanikoak: Subdukzio-eremuetan sortzen dira, litosfera ozeanikoa litosfera kontinentalaren azpitik sartzen denean.

Uharte-Arkuak: Subdukzio-eremuetan eratzen dira, litosfera ozeanikoa beste litosfera ozeaniko baten azpitik sartzen denean. Adibidez, Japonia eta Zeelanda Berria.

Kontinente Arteko Mendikateak

Litosfera kontinentaleko plaken arteko talkatik sortzen dira. Adibidez, Indoaustraliako plakaren eta Eurasiako plakaren arteko talkaren ondorioz, Himalaia sortu zen.

Uharrak

Malda handiko ur-lasterrak dira, eta euria egiten duenean soilik izaten dute ura. Hauek dira uharren atalak: harrera-arroa, hustubidea eta deiekzio-konoa.

Ibaiak

Ur-korronte natural jarraiak dira, eta nahiko ibilbide luzekoak....

Inguru Geologikoak

Inguru Silizeoa

Kanbriaurreko aroko eta aro primarioko harri zaharrek osatzen dute, Penintsularen mendebaldean, Kantauriar mendikatean, Mendikate Zentralaren, Toledoko mendien eta Sierra Morenaren mendebaldean. Arrastoak aurkitzen dira Pirinioetan, Iberiar mendikatean, Kataluniako Kostaldeko mendikatean eta Mendikate Penibetikoetan.

Harri nagusia Granitoa da, harri kristalino eta zurruna, erliebe granitikoa sortzen duena.

• Kasu batzuetan granitoa kimikoki eta sakon aldatzen da, uraren eraginez.
• Beste kasu batzuetan, granitoa arrailduren edo hausturen eraginez aldatzen da (Gandor, harritzak, domoak, bolak, torrak eta kaos granitikoak).

Kareharrizko Ingurua

Aro tertziarioan tolestutako aro sekundarioko harriek osatzen dute. Kokapena...

Euskal Herriko mendiak hainbat unitate geografikotan sailka daitezke, kokapenaren eta ezaugarri geologikoen arabera. Hona hemen sailkapen nagusiak:

Ur-isurialdeen Ipar Aldean

Kostaldeko Mendikateak

• Higer lurmuturra eta Zumaia arteko mendiak: Aro Tertziarioan sortutako mendi hauek altuera txikikoak dira eta material gazteagoz osatuta daude (adibidez, Jaizkibel).
• Bost Hirietako Mendigunea (Urepele): Gipuzkoa eta Nafarroa artean kokatua, material paleozoikoz osatuta dago. 1000 metro inguruko altuera du, eta itsasotik gertu egoteak itxura menditsu eta malkartsua ematen dio.
• Itsasbazterreko Mendikatea: Kostaldetik urrunago dauden mendilerroak biltzen ditu. Altuagoak dira eta malda gogorragoak dituzte. Material nagusia kareharria da.

Erdibideko Ibaibideetako