Lehen hezkuntza mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Biztanleria Piramidearen Azterketa

Hasteko, sexuaren arabera bi eremu bereizten dira: ezkerrean gizonak eta eskuinean emakumeak. Oinarrizko segmentuak aztertuz, gizon kopurua handiagoa dela ikusten da; izan ere, arrazoi genetikoengatik, gizonezkoen jaiotza-tasa emakumezkoena baino handiagoa da. Gutxi gorabehera, jaiotzen diren 100 emakumeko 105 gizon sortzen dira.

Erdiko segmentuetan, gizon eta emakume kopuruak parekatzen dira, gizonek lan eta trafiko istripu gehiago dituztelako. Goiko segmentuei begira, ohartzen gara emakume kopurua gizonena baino altuagoa dela. Honen arrazoi nagusiak emakumezkoen bizi-itxaropena altuagoa dela (84 urte) eta gizonezkoen bizi-baldintzak muturrekoagoak izan direla dira.

Adin-taldeak eta Piramidearen Forma

Adinaren...

Iturri demografikoak

• Zentsua: Une jakin bateko biztanleriaren zenbaketa. Espainian 10 urtetik behin egiten da. Azkenekoa 2011n izan zen eta 47 milioi pertsona garela dio.
• Udal errolda: Udal barrutietako biztanleen erregistroa, urtero berrizten dena. Biztanleriari buruzko datu demografiko, ekonomiko eta sozialak biltzen dira. Erregistro administratiboa da.
• Erregistro zibilak: Jaiotzen, ezkontzen eta heriotzen datuak. INEk erabiltzen ditu haien taula estatistikoak eratzeko.
• Beste iturri batzuk: Banku-datuak eta galdeketak.

Adierazle demografikoak

• Jaiotza-tasa (JT): Leku batean urte batean izandako jaiotzen eta urte horretako biztanleria osoaren arteko erlazioa, milakoetan. Espainian egun %10,96koa da. Atzerakadaren arrazoi asko daude: ikasketak, ohitura

Demografiaren oinarrizko kontzeptuak

• Demografia: Biztanleria ikertzen duen zientzia da.
• Jaiotza-tasa: Herri edo hiri batean jaiotako haur kopurua da.
• Heriotza-tasa: Herrialde batean izandako heriotza kopurua adierazten du.
• Migrazioa: Biztanleriaren mugimendua.
• Biztanleria absolutua: Biztanleriaren guztizko kopurua.
• Biztanleria-dentsitatea: Lurralde baten azaleraren eta bertan bizi den biztanleriaren arteko erlazioa.
• Errolda: Herrialdeko demografia, ekonomia, gizarte eta kultura datuak lortzeko biztanle guztiei egiten zaien inkesta.
• Udal-errolda: Udalerri bateko biztanleei buruzko datuak jasotzen dituen erregistroa da.

Nolakoa zen biztanleria XIX. mendera arte?

Lehen gizakiak agertu zirenetik XIX. mendera arte, oso motel hazi zen munduko biztanleria....

Euskadiko turismoaren historia eta testuingurua

XIX. mendean, klase dirudunen artean itsasoko bainuen eta bainuetxeen moda ezarri zenean abiatu zen turismoa. Ondorioz, establezimendu ugari sortu ziren eta errege-familiak, nobleziak eta goi-burgesiak uda igarotzeko hautatu zituen hainbat herri (Donostia, Zarautz eta Lekeitio).

Turismoa beste autonomia-erkidego batzuetan baino gutxiago garatu da, klima-baldintzak ez direlako beti oso egokiak izan tradiziozko eredurako.

Turismoaren ezaugarri nagusiak

• Turismo-potentzialtasuna: Kokapen geografikoa, komunikazio onak eta tradiziozko turismo ereduarekin alderatuta beste turismo modalitate batzuk aipatu behar dira. Bitarteko hauek nabarmentzen dira:
  • Baliabide naturalak: espazio naturalak eta kosta ederrak.

Bi goi-lautadek eta Ebroko sakonuneak hartzen dute. Inguru fisikoa erliebe laua da, eta klima mediterraneo kontinentalizatua du.

A. Nekazaritza-egiturak: Ezaugarriak

• Biztanleria urria eta zaharkitua da, eta populazioa pilatua.
• Ustiategiek askotariko tamaina dute.
• Lurzoruaren erabilerak nekazaritzara, abeltzaintzara eta basogintzara bideratuta daude.

B. Nekazaritza: Lehorreko eta Ureztaturiko Lurrak

Lehorreko Lurrak

Goi-ordokiko paramoetan eta landazabaletan, eta Ebroko haraneko inguru ez-ureztatuetan dira nagusi. Nekazaritza estentsiboa egiten da landazabaletan, “hirukote mediterraneoa” deritzona nagusi dela: zerealak, mahatsondoa eta olibondoa.

Iraganean, zerealak, batez ere garia, lurgorriarekin edo lekaleekin txandakatzen ziren, eta horiekin...

Klima Ozeanikoa

Urteko prezipitazioek banaketa erregularra dute, klima hau duten lurrak fronte polarreko depresioen eraginpean baitaude. Negua eta udazkena dira euri ugarieneko sasoiak, bi urtaro horietan izaten baita depresio gehien; prezipitazio urrienak, berriz, udan erregistratzen dira, Azoreetako antizikloiak iparrerantz egiten baitu urteko sasoi horretan. Prezipitazio urri horien ondorioz, urtean gehienez bi hilabete lehor izaten dira, eta horrek markatzen du, hain zuzen, klima mediterraneo kontinentaleranzko trantsizioa. Prezipitazioak modu leunean erortzen dira eta horrek erraztu egiten du euria lurrean iragaztea.

Klima Mediterraneoa

Itsasaldeko Klima Mediterraneoa

Atlantikoaren Hegoaldeko Kostaldea

Prezipitazioak ugariak izaten dira, zona...

Industria aurreko urbanizazioa

Hiriak sortu zirenetik industrializazioa hasi zen arteko aldia da. Hona hemen ezaugarriak:

1. Urbanizazio-tasa urria eta egonkorra zen.
2. Urbanizazioari mesede egin zioten faktore militarrek, administratiboek, ekonomikoek, erlijiosoek eta kulturalek.
3. Urbanizazio prozesuaren etapak hauek izan ziren: Antzinaroa, Erdi Aroa eta Aro Modernoa.

Antzinaroa

K.a. IX. eta VIII. mendeetako greziar kolonizazioari lotuta agertu ziren lehen hiriak.

• Erromanizazioa K.a. III. mendean hasi zen, eta hiri asko sortu ziren, hala nola Bartzelona, Tarragona eta Sevilla.
• Erromatar Inperioaren gainbeherarekin eta III. mendetik aurrerako germaniar inbasioekin, desurbanizazio-prozesu bat gertatu zen, eta hiri asko desagertu ziren.

Erdi Aroa

Urbanizazio-...

Isurialde Atlantikoa

Isurialde Atlantikoak Mesetako ibai handienak biltzen ditu: Duero, Tajo, Guadiana eta Guadalquivir. Urteko batez besteko prezipitazioa 596,5 mm-koa da. Isurialde zabala duenez, ezaugarri uniformeak ditu.

Klima mediterraneo kontinentalak eragiten dio. Kontraste termiko handiak izaten dira urtean zehar, eta lehortea udan gertatzen da. Ibaiak malda gutxikoak dira, eta 1.000 km inguruko ibilbidea egiten dute.

Duero Ibaiaren Arroa

Mesetaren iparraldean kokatzen da. Kantabriar Mendikatearen ipar-mendebaldeko eta Mendikate Zentralaren ipar-isurialdeko urak biltzen ditu. Urbión mendien hego-isurialdean sortu eta Ozeano Atlantikoan itsasoratzen da.

Granitozko aldeak zeharkatzen ditu hitzarte estuetan barrena, eta horri esker urtegi...

Kanpoko migrazioak: Estatuko mugetatik kanpoko mugimenduak

Estatuko mugetatik kanpo egiten diren mugimendu espazialak dira. Bi garai nagusi bereizten dira: 1975 arteko emigrazioak eta gaur egungoak.

1. 1975 arteko emigrazioak

• Ozeanoz bestaldera (XIX. mendearen erdialdetik 1975era): Galizia, Asturias eta Kanarietatik izan zen emigrazio handiena, batez ere nekazari ez kualifikatuen artean.
  • XIX. mendearen erdialdetik Lehen Mundu Gerrara (1914): Argentina, Kuba eta Brasilera joan ziren gehienak.
  • Bi mundu gerren artean (1914-1945): Emigrazioak behera egin zuen.
  • 1945-1960: Ozeanoz bestaldera joateko joera berreskuratu zen, NBEk Espainiatik ateratzeko baimena eman ondoren; jomuga nagusia Venezuela izan zen.
  • 1960tik aurrera: Ozeanoz bestaldera joateak behera