Lehen hezkuntza mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Errepideko garraioa

Errepideko garraioa: Espainiako sarearen egitura erradiala da eta Madril erdigunea da. Eredu hori XVIII. mendean abiatu zen Borboiekin. 1960ko hamarkadan errepideen sarea modernizatu eta sendotu egin zen. Hiriburuak biztanleen eta jarduera ekonomikoaren gune nagusiekin lotuta jarraituko zuten; azken horiek periferian zeuden.

Sarearen mailak eta ardura

Sarrei buruzko eskumenak hiru mailatan banatzen dira:

• Estatua: Estatuaren sarea interes orokorreko ibilbideak hartzen ditu eta estatuko biztanleen gune nagusiak lotzen ditu. Nazioarteko sarearekin komunikatuta dago eta trafikoaren %60 hartzen du.
• Autonomia Erkidegoak: Eskualdeen arteko mugikortasuna bermatzen dute eta estatuko sarearekin lotuta daude.
• Aldundiak: Tokiko komunikabideak

Euskal Herriko Erliebea

Oso azalera txikia izan arren, 1.235 km²-koa izanik, oso erliebe anitza du: eremu lauak, haran estuak eta mendi-multzo baxuak daude.

Euskal Mendiak

Euskal Autonomia Erkidegoaren (EAE) ardatza dira, eta isurialde atlantikoko eta mediterraneoko urak banatzen dituzte. Atxuri mendia da garaiena.

• Iparraldean: Ardatzaren iparraldean haran sakonak daude. Gipuzkoakoak estuagoak dira (Oria eta Deba ibaien haranak), eta Bizkaikoak irekiagoak (Txorierri eta Irazabal). Horrez gain, mendigune txikiak ere ageri dira, hala nola Jaizkibel eta Sollube.
• Hegoaldean: Arabako lautada dago, eta hegoalderago Ebroren sakonunea. Zenbait mendikate txiki daude: Urbasa, Kantauriar eta Toloño mendilerroak, eta mendebaldean Arcena eta Arkamu mendilerroak.

EAEko Hiri Sistema: Egitura eta Ezaugarriak

Mapa honetan ikus dezakegun bezala, EAEko hiriek antolaketa hierarkikoa dute, eta hierarkia horren buruan Hiriburuen Sistema Polinuklearra dago. Sistema hori Bilboko metropoli-inguruak, Donostiak eta Gasteizek osatzen dute.

Hiriburu nagusiak eta haien funtzioak

• Bilboko metropoli-ingurua

  EAEko pilaketa demografikorik handiena da. Industria-, merkataritza- eta negozio-funtzioak ditu. Gainera, nazioarteko lotura aipagarriak ditu, Bilboko portuari eta Loiuko aireportuari esker.

• Donostia

  Metropoli-inguru baten erdigunea da (Donostialdea). Funtzio dibertsifikatuak garatzen ditu: turistikoak, merkataritzakoak eta kulturalak. Mugatik hurbil dagoenez, nazioarteko lotura aipagarriak ditu.

• Gasteiz

  Administrazio-funtzioak

Espainiako Industria Ardatzak: Mapa Tematikoa

Aztertuko dudan dokumentua Espainiar estatuko hiriburuak biltzen dituen ardatz industrialen mapa tematikoa da. Espainian industriaren kokapenak desoreka handiak ditu inguru industrializatu eta industrializazio urriko inguruen artean. Desorekak handiagotu egiten dira sektore dinamikoen joera ikusirik, eskualde aurreratuetan kokatzen baitira.

Kokapenaren ondorioz beste lurraldeetan honako desorekak sortzen dira: biztanleria, azpiegiturak eta pisu politikoa. Gaur egun baliabide naturaletatik eta kontsumo merkatutik hurbil egoteak garrantzia galdu du; garraio eta komunikazio sistema onak egotea edo lan-eskua gero eta garrantzitsuagoa da. Horrez gain, industria espazio periferikoetarantz hedatzen ari da...

Landa Eremuko Jarduerak

Ustiategiak minifundistak dira (10 ha baino gutxiago). Nekazariek lursail txikiak dituzte, heskaien bidez bananduta eta bata bestetik urrunduta. Hori dela eta, errentagarritasuna gutxitu eta mekanizazioa zaildu egiten da. Hori zuzentzeko, lursailak bateratzea proposatu da, baina emaitza gutxi lortu dira. Kasu batzuetan, denbora partzialean landutako minifundio tradizionalak dira eta etekin txikiak eragiten dituzte; beste kasu batzuetan, ustiategi modernoak dira, plastikoen azpiko barazki-ekoizpenera bideratuak eta askoz ere errentagarriagoak.

Lurraren edukitza-erregimena aldatu da. Iraganean, lurraren jabetza eta beronen ustiaketa bereizita zeuden, zeren eta gehienetan jabeak lurraren ustiapena beste pertsona bati lagatzen...

1. Hirugarren Sektorea edo Zerbitzuen Sektorea

Bizitza gizartean atseginagoa izan dadin, gizakiok premia batzuk ase behar ditugu: Hezkuntza, osasuna, segurtasuna, aisia, garraioa… Hirugarren sektoreak zerbitzu horiek biltzen ditu.

1.1. Hirugarren Sektorea Gaur Egun

Azken urtarotan, hirugarren sektoreak oso hazkunde handia izan du. Hala, gero eta langile gehiago behar ditu, eta gero eta aberastasun handiagoa sortzen du. Hori dela eta, hirugarren sektoreak herrialde bateko ekonomian duen pisua ere bertako ekonomiaren eta gizartearen garapen-adierazletzat hartzen da.

Azken urteotan herrialde garatu askotan gertatu diren aldaketa sozioekonomikoen ondorioz, enpresek eta pertsonek zerbitzu gehiago behar dituzte, eta hirugarren sektorea nagusitu da...

Garraio Modalitateak

4.1. Errepideko Garraioa

Errepideek biztanleria-nukleoak lotzen dituzte.

Ezaugarriak:

• Sarearen gaineko eskumenak: Estatua, autonomia-erkidegoa eta diputazioen artean banatzen dira.
• Egitura erradiala: Erdigunea Madrilen eta ardatzak periferian.
• Trafikoa: Bidaiari eta salgaien trafikoa errepidean pilatzen da.
• Ezaugarri teknikoak: Askotarikoak dira. Estatuko sarean autobide eta autobia gehienak kalitate handikoak dira.
• Lurraren desorekak:
  • Sarearen dentsitatea handiagoa da ekonomia dinamikoenetan.
  • Trafiko intentsitatea handiagoa da edukiera handiko bideetan.
  • Irisgarritasuna handiagoa da korridore erradialetan eta turismoguneetan.
• Ingurumen-jarduna: Automobilen kutsadura murriztea.
• Plan estrategikoa: Lurralde osoari errepidez irisgarritasun

Aurrean daukagun koropleta-mapa tematiko honetan, Espainian 2008an zegoen biztanleria-dentsitatearen banaketa agertzen da. Honek kilometro karratuko bizi den biztanle kopurua adierazten du. Dentsitatearen zenbatekoa lortzeko, biztanleria guztia zati azalera kilometro karratutan egingo dugu. Espainiako biztanle-dentsitateak gora egin du etengabe, eta 2008an 91,18 biztanle/km²-koa zen.

Autonomia Erkidegoen Dentsitateak

Erkidego guztiak erreparatzen baditugu, biztanle gutxien dituztenak Gaztela eta Leon (Guadalajara, Cuenca, Albacete, Ciudad Real, Toledo), Extremadura (Cáceres, Badajoz) eta Gaztela-Mantxa (Leon, Palentzia, Burgos, Soria, Segovia, Valladolid, Ávila, Salamanca, Zamora) dira. Biztanle gehien dituztenak, berriz, Madril, EAE (Bizkaia,...

Landa Munduaren Oraintsuko Dinamikak

Gaur egun, landa mundua gero eta espazio konplexuagoa da, batetik nekazaritza-erabilerak garatzen direlako eta, bestetik, tradizioa eta modernitatea elkarrekin bizi direlako.

Landa Espazioaren Erabilera Berriak

Landa-erabilera berriak sustatu dira, landa-izaera duen guztia modu positiboan ulertzen delako. Egoitza, ekoizpena eta zerbitzuak deszentralizatzeko joera dago.

Erabilera Berrien Adibideak

• Egoitza-erabilerak: Astebururako edo oporrak pasatzeko bigarren etxebizitzak.
• Industria-erabilerak: Lurzoru eta eskulan merkeagoa aurkitzeko.
• Erabilera tertziarioak: Garraioak, merkataritza-azalera handiak, etab.
• Paisaia- eta kultura-erabilerak: Batzuen ustez, paisaia, historia eta kultura-balio handiko landa-inguruak daude.