Lehen hezkuntza mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ozeanikoa

Landaredia: Baso atlantikoa da nagusi. Berezko espezieak haritza, pagoa eta gaztainondoak dira. Eremu batzuetan zakardia dago.

Mediterraneo tipikoa

Kokapena: Mediterraneoko itsasertza (penintsulako hego-ekialdea izan ezik) eta Atlantikoko Andaluziako itsasertza (Andaluziako mendebaldeko barnealdean eta Extremaduran sortzen da).

Tenperatura: Neguak epelak (hilabeterik hotzena 10 gradutik gora) eta oso beroa udan (22 gradu edo gehiago).

Prezipitazioak: Urriak, udan batez ere. Batzuetan, euri-jasak izaten dira, batez ere udaberrian eta udazkenean. Pmm: 800-300 mm bitartean.

Landaredia: Sastrakak, zuhaixkak eta baso mediterraneoa. Baso horretan artea da nagusi.

Kontinentalizatua eta kontinentalizatu lehorra

Kokapena: Penintsularen barnealdea:...

Turismoa

Turismoa: pertsonak bizi diren lekutik, oro har aisia-helburuetarako, beste leku batzuetara aldi baterako mugitzea da.

Modalitateak

• Ur-bazterreko turismoa: gaur egun nagusitzen da. Eguzki- eta hondartzaturismoa itsaso epelaren kostaldeetan eta aintzira batzuen ertzeetan egiten den turismoa da. Horren barruan sartzen dira turismo nautikoa eta nabigazioan oinarritutako jarduerak, eta baita bainu-etxe turismoa, iturburuetan eta ur termaletan kokatua.
• Mendiko turismoa: mendikateen balioak aprobetxatzen ditu. Eskiak eta kirol-jarduerak (alpinismoa barne) hartzen ditu.
• Landa-turismoa: nekazaritza-jarduera eta ekosistemak ezagutzeko aukera ematen du, eta produktu naturalak eta artisau-produktuak eskuratzeko aukerak eskaintzen ditu.
• Beste turismo

Euskadiko biztanleria: bolumena eta banaketa

Euskadiko biztanleriaren bolumenak bi milioi pertsonako kopurua gainditzen du.

Populazio-dentsitatea honela kalkulatzen da: kopuru hori zati Euskadiko azalera. Balio altua da, eta Euskadiko zein Europar Batasuneko batez bestekoaren gainetik dago. Baina batez besteko horrek, bere baitan, ezberdintasun handiak dakartza.

Banaketa Euskal Autonomia Erkidegoan

• Dentsitate handienak: Bizkaiko eta Gipuzkoako kostako inguruetan daude eta, neurri txikiago batean, Arabako lurraldean. Hirigune eta industrialde handiak izan dira barruko eta kanpoko immigrazioaren hartzaile nagusiak.
• Dentsitate baxuenak: Landa-inguruan daude, bereziki hegoaldeko isurialde menditsuko eskualdeetan.

Lurralde historikoen arteko kontrasteak

Bizkaia

Bizkaian,...

Demografiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Errolda

Udalerri batean bizi diren herritarren erregistroa da. Bertan izena emanda, herritarrek hainbat eskubide dituzte: botoa ematea, eskolaratzea edo osasun-zerbitzuak jasotzea. Errolda hilero eguneratzen da.

Biztanleriaren berezko hazkundea

Hazkunde begetatiboa ere deitua, urtebetean izandako jaiotze eta heriotzen arteko aldea da. Kalkulua jaiotza-tasaren eta heriotza-tasaren arteko ezberdintasunaren bidez egiten da:

• Hazkunde positiboa: Jaiotakoak hildakoak baino gehiago direnean.
• Hazkunde negatiboa: Hildakoak jaiotakoak baino gehiago direnean.
• Hazkunde zero: Bi kopuruak bat datozenean.

Biztanleriaren benetako hazkundea

Berezko hazkundea eta migrazio-saldoa batzearen emaitza da. Formula: Benetako hazkundea =

Nekazaritza eta Abeltzaintza Sistemak

Nekazaritza estentsiboa

Gehienbat tokiko baliabide naturalak erabiliz, teknologia handirik gabe (mekanizazioa salbu) eta lan-indar gutxirekin antolatutako nekazaritza-sistema da. Latifundio edo lursail zabaletan garatu ohi da, gehienetan produktu bakarrarekin. Hektareako errendimendu txikiak izaten ditu, baina handiak lan-unitate bakoitzeko.

NPB: Nekazaritza Politika Bateratua

Europar Batasuneko politika garrantzitsuenetariko bat da. Politika honek landa-munduari ematen zaizkion laguntzak kudeatzen ditu. Bere helburuak etapa desberdinetatik pasa dira: produkzioa bermatu, landako biztanleei bizi-maila duin bat ziurtatu, kontsumitzaileen segurtasuna bermatu, besteak beste. NPB-k Europar Batasunaren aurrekontuaren...

ALDE ZAHARRA

Sorreratik XX. mendera arte urbanizatutako zatia.

• Harresiak
• Bilbe txikia
• Lurzoruaren erabilera anitza
• Gizarte maila nahasiak

Historian zeharreko aldaketak

Historian zeharreko aldaketak:

• Hiri erromatarra: Bi bide gurutzatu nagusi
• Erdi Aroko hiri musulmana: Harresia, meskita, plano irregularra
• Erdi Aroko herri kristaua: Harresia, plano desberdinak, eliza eta jauregiak
• Pizkundean: Plaza eta kale nagusiak, udaletxea, merkatua, fatxada uniformeak
• Barrokoan eta Ilustrazioan: Kale zabalak, plazak, lorategiak, eraikin monumentalrak
• Industria Aroko aldaketak: Harresiak bota eta bide zabal eta garbiak. Populazioaren dentsifikazioa, desamortizazioaren ondorioak, segregazio soziala, pilaketa arazoak, tertziarizazioa.

ZABALGUNEA

XIX. eta XX. mende arteko...

Iruzkindu beharreko dokumentua EAEko mapa tematikoa da. Mapa honetan udalerrien muga administratiboak ageri dira. Industriak Euskadin duen banaketa desorekatua da bi area desberdinduz: Atlantiko Isurialdea (Guipuzkoa eta Bizkaia) eta Mediterraneo Isurialdea (Araba).

Guipuzkoan jarduera industriala lurraldean zehar dago banatua, Bizkaian ordea Bilboko metropoli gunean kokatzen da eta Araba Vitoria-Gasteizen. Industriak kokatzeko joerek erresistentzia egiten diote aldaketari. 1970ko hamarkadan joerak daude gaur egun ere.

Bizkaian eredu polarizatua dago, Bilbo handian. Bilbo metropolitarra da ezbairik gabe lehen erreferentzia, han asi zen Euskal Herriko eraldaketa erabatekoa ekarri duen industrializazio prozesua. Gaur egun emplegu eta lantegi industrialetan...

Klima Mediterraneo Kontinentalizatua

Ingurua Iberiar Penintsularen barrualdea da, Ebro haranaren erdiko zatia izan ezik.

Prezipitazioak

Prezipitazioak urriak dira. Prezipitazio bolumena Iberiar Penintsularen barrualdeko mendebaldeko sektorean apur bat handiagoa da, borraska atlantikoen maiztasuna handiagoa delako.

Gaztelako eta Ebroko sakonuneen erdian, prezipitazioak urriagoak dira mendien artean sartuta daudelako. Maximoa ekinozio urtaroetan gertatzen da, batez ere udaberrian neguko antizikloiak ahultzen direnean.

Tenperaturak

Tenperaturek bitarte termiko handia dute:

• Ipar Goi Lautadan eta Guadalajara, Teruel eta Cuencako goi lurretan: udak freskoak eta neguak hotzak dira.
• Hego Goi Lautadan eta Ebroren haranaren ertzean: udak beroak eta neguak hotzak

Alde Zaharraren Ezaugarriak

Hiri zaharren ezaugarri nagusiak:

1. Hiri gehienak harresiz inguratuta zeuden, defentsarako, epidemietatik babesteko eta zeregin fiskaletarako.
2. Planoa irregularra izan ohi zen Erdi Aroko hirietan, baina plano erradiozentrikoak, linealak eta koadrikula itxurakoak ere bazeuden.
3. Hiri bilbe itxia, altuera txikiko familia bakarreko etxeak, batzuk patiodunak.
4. Lurzoruan etxebizitzak, lantegiak eta dendak kokatzen ziren, gremioen arabera auzoak sailkatuz.
5. Gizarte arloan, aldi berean zenbait talde bizi ziren: langileak periferian eta auzo bananduetan, eta zentroa leku aipagarria zen.

Hirien Bilakaera Historikoa

• Erromatar Hiria

  Plano erregularra. Foroa zen eraikin nagusien kokalekua (adibidez, Zaragoza).

• Erdi Aroko Hiria

  • Hiri Musulmana:

Industria Iraultzaren Aldaketa Ekonomikoak

Nekazaritza Iraultza eta Inbertsioak

• Nekazaritza Ugaldu eta Industrian Inbertitu: Makina berriek ekoizpena handitu zuten.
• Eskulanaren eta bezeroen kopurua handitu zen.
• Antolamendu berri bat ezarri zen.
• Nekazaritza Iraultza (B.H.): Ikatz eta burdin ugari, garraio sistema ona, tabakoa, azukrea, esklaboa...
• Berrikuntzak Nekazaritzan: Patata, artoa eta antzeko espezie berriak sartu ziren.
• Lugorri sistema bertan behera utzi zen.
• Produkzioa hazi zen makina berriei esker: goldeak, sega makinak, gari jotzeko makinak.
• Enclosure Movement: Lurrak itxi ziren; aberatsek lur handiak zituzten eta, ondorioz, txiroek bertan lan egin behar izan zuten.

Ehungintzaren Aldaketak eta Produkzio Bide Berriak

• Ehungailuek langile bakoitzaren