Batxilergoa mailako Geografia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Behi-azienda da nagusi

Haragietakoa zekorrak ekoizteko erabiltzen da, bai ustiapen estentsiboan, bai ustiapen erdiestentsiboan; esnetarakoa, berriz, esnea eta esnekiak ekoziteko erabiltzen da, ustiapen intentsiboan.

Basogintza

Beste jarduera garrantzitsu bat da. Ekoizpena altzarigintzarako edo paper orea lortzeko erabiltzen da.

BARRUALDEKO BASERRI-PAISAIA MEDITERRANEOA

Iparraldeko eta hegoaldeko goi-lautadak zein Ebroren eta Gaudalquivirren sakonuneen zati handiena hartzen ditu.

Ingurune fisikoak

Erliebe laua du, eta altitude handia du Iberiae¡r goi-lautadan. Klima mediterraneo kontinentalizatua dago: udan prezipitazioak urriak dira, eta tenperatura-alde handiak daude urtaro batetik bestera.

Populaketari dagokionez

Dueronren eta Ebroren haranetan,...

Demografia erregimen modernoa:

Honako ezaugarri hauek ditu: jaiotza- eta heriotza-tasak gero eta baxuagoak izatea, ugalkortasuna ere jaitsiz joatea eta medikuntza eta higienea inoiz baino gehiago hobetzea.

70eko hamarkadaren erdialdean hasi zen jaiotza-tasen beherakada nabarmena, mendebaldeko Europako gainerako herrialdeetan baino modu zakarragoan gainera. 1975. urteko ekonomia krisiaren eta trantsizio politikoarekin batera Espainiako gizartean gertatu zen aldaketa sozioekonomikoaren ondorio izan zen.

Heriotza-tasari dagokionez ere, beheraldia Europako beste herrialde batzuetara baino beranduago iritsi zen.

Jaiotza-tasaren eta ugalkortasunaren jaitsierak, heriotza tasaren igoera txikiarekin batera, biztanleen zahartzea ekar dezake ondorioz, eta...

Gizarte aldaketak

Europan XIX. mendean hasi zen demografia-eztanda. Biztanleriaren berezko hazkundea izugarri azkartu zen, hilkortasuna jaitsi zelako eta jaiotza tasak berdin jarraitzen zuelako.

Espainian ere prozesu hori gertatu zen baina pixka bat motelago eta beranduago. Garapen ekonomikorik ezak emigraziora behartzen zuen zenbait sektore, Latinoamerikara betik bat.

XIX. mendean zehar euskal lurralde guztietan hilkortasuna ere jeitsi egin zen elikagaien krisiarengatik. Bizkaian 1877-1900 artean imigrazio handia gertatu zen fabrika eta meatzetan lan egiteko. Langile metaketa horrek eta lan eta bizi baldintza gogorrek hilkortasunaren igoera ekarri zuen XX. mendearterarte. Metaketa hori Bilbom eta Ezkerraldean izan zen. Hala ere Bizkaiko berezko...

Turismo espazioetan turismo-inguruak eta puntuak sartzen dira. Turismo inguruak espazio zabalak dira, eta atzerriko eta nazioarteko turisten dentsitate handia dute. Turismo puntuak erakargarritasun zehatzekin lotuta dauden turismo foko bakartuak dira (eski estazioak, landa turismoko inguruak eta Iberiar Penintsularen barrualdeko hiri historikoak). Bien erabileraren arabera, urtarokoa izan daitezke, urtarokotasuna batazbestekoa baino handiagoa bada (Katalunia eta Balearrak), bereziki turistikoa, egonaldi luzeak badituzte (Kanariak, Malaga, Alacant), edo bisita puntualak hartzen dituztenak, urtarokotasun handirik gabe, ondare historikoarekin lotuta (Granada, Kordoba, Sevilla, Toledo).

Dentsitate Handiko Turismo Ingurua

a) Eguzki eta hondartzako

Mediterraneoko Eskualdea

Inguru fisikoa

Mediterraneoko kostaldean, klima mediterraneo leuna, prezipitazio urri eta irregularrekin.

Nekazaritza egitura

• Biztanle ugari, populazio sakabanatua eta pilatua.
• Jabetza zatitua, txikia eta ertaina Levantean, eta handia Andaluzian.

Espazioaren erabilera

• Laborantza ureztatua: nazioarteko eskari handia, barazki- eta fruta-ekoizpen goiztiarra.
  • Fruta tropikalak (txirimoiak): Almeria, Malaga eta Granadako sakonuneetan.
  • Loreak: Katalunian, Valentzian.
• Lehorreko laborantza: Guadalquivir haranean eta mendi-magaletan.
  • Zerealak, mahastiak, olibondoak, almendrondoak.
• Abeltzaintza:
  • Behiak eta txerriak: Katalunian nagusi, eskariagatik.
  • Ahuntzak: Andaluzian, lehorreko sailetan.
  • Zezenak: Guadalquivirreko larreetan.

Mendiko Eskualdea

Inguru

Nekazaritza-paisaiak nekazaritza-espazioaren morfologia edo itxura dira. Inguru naturalaren (faktore fisikoak) eta bertan egindako nekazaritza-jardueraren (giza faktoreak) arteko konbinazioaren emaitza da. Espainiako lurraldean konbinazio horien dibertsitatea dela eta bertako paisaien aniztasuna azaltzen da.

Iberiar Penintsularen Barrualdeko Nekazaritza Paisaia

Bi goi-lautadak eta Ebroren sakonunea hartzen ditu.

Inguru Fisikoa

Alde horretako inguru fisikoak erliebe laua du, batez besteko altitude garaia goi-lautadan, eta klima mediterraneo kontinentalizatua. Udan prezipitazio gutxi egoten dira, eta urtaroen artean, kontraste termiko nabarmenak.

Nekazaritza-egiturak

Nekazaritza-egiturek ezaugarri hauek dituzte:

Biztanleria eta Populazioa

• Biztanleria

Metropoli-inguruak: Ezaugarriak eta Bilakaera

1. Metropoli-inguruen ezaugarriak

Hauek dira metropoli-inguruen ezaugarri nagusiak:

• Unitate nagusia buru: Hiri nagusiaren jarduera kanpora proiektatzen da, eta hori da metropoli-inguruaren jatorria.
• Hiri nagusiaren eta inguruko nukleoen artean ekonomia- eta gizarte-loturak ezartzen dira.
• Garraioen eta komunikazioen sarea funtsezkoa da hiri nagusiarekin eta ingurua osatzen duten nukleoen artean harremanak bermatzeko.
• Gizarte-arloan: Inguruko udalerriek hiriko bizi-estiloa dute; biztanleria gaztea da nagusi.
• Metropoli-inguruetako egitura espazialak bi eredu ditu: nukleo zentralaren inguruko koroa zentrokideak; eta erradiala, lurzoruaren erabilera batzuetan espezializatutako sektoreek osatua.

2. Espainiako

Gerra Zibilaren osteko urteetan, depresio ekonomikoa eta eraikitze-jarduera eskasa izan ziren nagusi, neurri handian, material gutxi zegoelako. Aitzitik, 1950eko hamarkadaren erdialdetik eta, batez ere, 1960ko hamarkadatik aurrera, Espainiako hiri nagusiek hazkunde handia izan zuten.

Periferiako egoitza-auzoak

• Legez kanpoko txabola-auzo marjinalak: Landa-lurrean edo lur berdean sortzen dira, eta ez dute hirigintza-antolaketarik izaten. Etxebizitzak hondakin-materialekin eraikitzen dira, eta ez dituzte oinarrizko zerbitzuak.
• Sustapen ofizialeko etxebizitzen auzoak: 1940 eta 1960 bitartean garatu ziren gehien. Aldi horretan, arazoa arintzeko, 400.000 etxebizitza babestu baino gehiago sortu ziren. Gaur egun, eraikinak zaharberritzeko eta zerbitzuak

Espainian bost hiri-ardatz daude:

• Galiziako ardatz atlantikoa: Kostaldean hedatzen da, Vigo eta A Coruña bitartean, eta barrualderantz luzapenak ditu (Ourense eta Lugo). Merkataritzan espezializatuta dago.

• Bizkaiko golkoaren ardatza: Ardatz ez-jarraitua da, eta Asturias, Santander eta euskal triangelua (Bilbo-Donostia-Gasteiz) barruan hartzen ditu, eta barrualderantz adarrak ditu (León, Burgos eta Logroño). Industriak hirigintza-faktore moduan nagusitasuna galdu du.

• Mediterraneoko ardatza: Gironatik Cartagenara doa. Ardatz dinamikoena da, industria oso dibertsifikatuta dago, eta zerbitzuek pisu handia dute, batez ere turismoak.

• Ebroren haraneko ardatza: Bizkaiko golkoaren ardatza eta Mediterraneoko ardatza lotzen ditu, eta hiri nagusia Zaragoza

HIRI-EGITURA: ALDE ZAHARRA, ZABALGUNEA ETA PERIFERIA.

Urbanizazio prozesu luzearen emaitza bezala, gaur egungo Espainiako hiriek, egitura konplexua dute, eta noski baita ere EAEko hiriburuek, Bilbo, Donostia eta Gasteizek.

Hiri konbentzionaletan, alde zaharra, industria aldiko zabalgunea eta gaur egungo periferia bereizten dira.

Hala ere, badago kasu batzuk zeinetan hiri-aglomerazioak sortzen diren.

ALDE ZAHARRA Industria aurreko aldearen herentzia

Alde zaharra, jatorritik XIX. mendearen erdialdean industrializazioa hasi arte urbanizatutako hiriaren zatia da. Gaur egungo hiriaren azalera txikia hartzen du, baina balio kultural handikoa da: hasierako hiriaren elementu edo eraikinak eta gaur egunekoetaraino biltzen ditu alde zaharrek.

- Hiri gehienak...