Batxilergoa mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

15. KORRONTE ELEKTRIKOEN ARTEKO INDARRAK. KORRONTE PARALELOAK ETA ANTIPARALELOAK:

- Ampérek, bi korronte paraleloen arteko indar magnetikoa aztertu. Korronte elektrikoak noranzko berekoak izatean, hariak elkar erakarri, korronteak aurkako noranzkoa izatean, aldaratu.

- Korronte batek bestearen eragin magnetikoa jasango du. D distantziara dagoen puntuak jasango duen eremua, ondorengo formulak adierazten digu:

Formula: g ggggggggggggggggggggg

Modulua: gggggggggggggggggg

- Eremu magnetikoaren intentsitatearen norabidea bi korronteek eratzen duten planoarekiko perpendikularra da. Eremu magnetikoaren intentsitatearen noranzkoa: Eskuin-eskuaren arauaz lortzen da. 

d: harien arteko distantzia

L: harien luzera

I₁: ezkerreko harian zeharreko korrontearen

Fisika Kuantikoa

Efektu fotoelektrikoa

Orokorrean, argi ultramorea behar izaten da fotoelektroien emisioa eragiteko, baina metal alkalino batzuekin, nahikoa da argi ikusgaia.

Fisika klasikoak azaldu ezin dituen fenomenoak

• Atari-maiztasun bat dago efektu fotoelektrikorako.
• Gelditze-potentziala erabilitako argiaren maiztasunaren araberakoa baino ez da.

Einsteinen efektu fotoelektrikoaren teoria

Erradiazio fotoi bakoitzak energia du atari-maiztasunarekin, E = h · f. Hori da elektroi bat metalezko elektrodotik erauzi ahal izateko behar den energia: energia minimo beharrezkoa. Energia kantitate horri lan-funtzioa edo erauzketa-lana (W_l) esaten zaio: W_l = h · f₀.

Fotoiaren kontzeptua

Fotoi bakoitzaren energia osoa edo zati bat erauzketa-lanean eta energia...

Uhin Higidura

Sarrera

Uhin-higidura energia transmititzeko modu bat da. Uhina espazioan hedatzen den perturbazio bat da.

Uhin Motak

Bi sailkapen nagusi daude:

1. Ingurune Materialaren Beharraren Arabera

Uhin Mekanikoak

Ingurune material elastikoan energia transmititzen dute. Adibidez:

• Sokako uhinak
• Likido gainazaleko uhinak
• Soinua

Uhin Elektromagnetikoak

Energia elektromagnetikoa transmititzen dute, ingurunerik gabe. Erradiazio elektromagnetiko guztiak dira.

2. Hedapen Norabidearen Arabera

Zeharkako Uhinak

Partikulen higidura uhinaren hedapen norabidearekiko perpendikularra bada. Adibidez:

• Uhin elektromagnetikoak
• Sokako uhinak
• Uraren gainazaleko uhinak

Luzetarako Uhinak

Partikulen higidura uhinaren hedapen norabidearekiko paraleloa bada. Adibidez:

• Malgukiko uhinak
• Soinua

Magnitudeen

Indar Eremuak eta Energia Potentziala

Indar Eremu Kontserbakorrak

Indar eremu kontserbakorrak partikula bat A puntutik B puntura eramateko eremuaren indarrek egindako lana hasierako eta amaierako puntuen mende dagoenean definitzen dira, eta ez egindako bidearen menpe. Bi propietate nagusi dituzte:

1. Ibilbide itxian egindako lana nulua da.
2. Eremuak egindako lana, magnitude berezi batek hasierako eta amaierako puntuen artean dituen aldakuntza modura adieraz daiteke: W = Ep_A - Ep_B = -ΔEp.

Indar Ez Kontserbakorrak

Bi punturen artean higitzean indarrak egindako lana ibilbidearen araberakoa denean, indarra ez kontserbakorra da. Kasu honetan, ez dago energia potentzialik indar horrekin loturik. Indar ez kontserbakorraren adibide argia marruskadura indarra...

Unibertsoa: Zerez Osatuta Dago?

Unibertsoa espazio huts handi bat da, eta milaka gorputz daude bertan.

Hutsa eta Materia

• Hutsa: Unibertsoaren gehiena.
• Materia:
  • Ikusgarria (begi-bistaz, teleskopioz): %10
  • Iluna (ikustezina): %90

Izarren Osaketa Aztertzen

Nola dakigu zer elementuz dauden osatuta izarrak? Eguzkitik zein gainontzeko izarretatik igortzen diren erradiazioak (=argia) prisma batean zehar igaroarazten baditugu, argia deskonposatzen dela ikusiko dugu.

Unibertsoaren Antolaketa

Unibertsoaren antolaketari buruzko bi ideia nagusi daude:

• Distantziak handi-handiak dira, eta normalean argi-urtetan adierazten dira.
• Espazioan materia ez dago uniformeki banatuta.

Unibertsoaren Egitura Kosmikoa

Unibertsoa egitura hierarkiko batean antolatzen da:

• Unibertsoa
• Virgo

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Higidura Periodikoa

Denbora tarte konstante bat pasa ondoren errepikatzen diren higidurak dira. (Adibidez: HZU).

Higidura Oszilakorra

Puntu baten bi aldeetara mugitzea da. Denbora tarte berdinean higikariaren aldagai guztiak berdinak badira, periodikoa da. (Adibidez: Pendulua).

Higidura Harmoniko Sinplea (HHS)

Lerro zuzenean desplazatzen eta modu periodiko batean jatorritzat hartzen duen puntu baten bi aldeetatik ibiltzen den partikularena da.

HHS-ko Magnitudeen Definizioa

• Oszilazioa: Mugimendu osoa egiten du, puntu batetik ateratzen denetik puntu berdinera iritsi arte.
• Oreka Puntua: Higikariak egiten duen lerroaren erdiko puntua.
• Anplitudea (A): Oreka puntutik mutur batera dagoen distantzia, desplazamendu handiena.
• Elongazioa

Uhinak eta Optika

Uhina: perturbazio baten bidez burututako energiaren transmisioa, materiarik garraiatu gabe. Izaera ez-berdina duten bi ingurune banatzen dituen gainazalera heldu denean, energiaren zati bat itzuli eta bestea igaro egiten da.

Uhin geldia

Uhin geldia: norabide berean, kontrako noranzkoan eta amplitude eta maiztasun berdina duten bi uhinen interferentziatik sortzen da. Ingurunearen muturrean islatzen direnean sortzen da.

Gainezarmena: ingurune batean hedatzen diren bi uhinen energia-aldi bera jasaten duen bibrazioaren batura da.

Sabela: jatorrizko Ax2 amplitudez bibratzen duen puntua da.

Nodoa: geldirik dagoen puntua da.

Lupa

Lupa: lente konbergentea da, objektu handiagoa ikusteko erabiltzen dena (objektua fokuaren barnean, lentearen...

Begiaren Akatsak eta Begiaren Funtzionamendua

Begi akatsak

1. Hipermetropia

Hurbileko puntua behar den distantzia baino urrunago dagoenean gertatzen da. Hurbileko puntua baino hurbilago dauden objektuak ez dira ondo ikusten.

Zergatia: Kornea lauegia delako eta begia laburregia delako, irudia erretinaren atzean sortzen da.

Konponbidea: Lente kobergente bat (+) jartzea, sortutako irudia hurrunago egotea eta birtuala izatea lortzeko.

2. Astigmatismoa

Distantzia berean dauden norabide desberdinak ez dira aldi berean fokatuta ikusten.

Zergatia: Kornea ez delako guztiz esferikoa.

Konponbidea: Kurbadura-erradio ezberdinetako lenteak erabiltzea. Astigmatismoa duen pertsona batek ezin dio inori bere betaurrekoak utzi, kantitatea eta norabidea kontuan hartu behar...

Substantzia Ionikoen propietateak:Solidoa eta sare ordenatuak osatzen dituzte,Ioien arteko erakarpen indarrak sendoak dira, fusio tenperatura handia, disolbatzaile polarretan disolbatzen dira eta eketrolitoak deitu (gogorrak dira baina hauskorrak, eroale txarrak dira eroaletasuna, e edo kargen mugimendua delako eta disolbatuta edo fundituta eroaleak dira, ioiak desplazatzen direlako).Lotura kobalentea:Ez M Ez M.Lewis teoria.Bi atomo hurbiltzean elektroi batzuk elkarbanatzen dira, atomo bakoitzaren inguruan 8 e- kokatuz batzuk bereak eta beste batzuk bestearenak.Balentzia lotura teoria:Bi atomo hurbiltzean orbitalak bata bestearen gainean gainjarri egiten dira elektroiak nukleo artean kokatuz eta lotuta mantenduz.Elementuen kobalentzia:Elementuak...