Batxilergoa mailako Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Faradayren eta Lenzen legea: Indukzio elektromagnetikoa

Faraday izan zen magnetismoaren bitartez korronte elektrikoa sortzen lehena. Horretarako, Faradayren bi esperimentu ospetsuak burutu zituen:

Faradayren lehen esperimentua: Imanaren higidura

• Imana harilera hurbiltzean, korronte induzitua agertzen da.
• Imana urruntzean, korronte induzituaren noranzkoa alderantzikatu egiten da.
• Harila eta imana geldirik egonda, ez dago korronte induziturik.

Beraz, korronte induzituaren intentsitatea abiaduraren, eremu magnetikoaren intentsitatearen eta espira-kopuruaren menpe dago.

Faradayren bigarren esperimentua: Zirkuitu baten etena

• Etengailua konektatzean, korronte elektrikoa induzitzen da. Bi hariletako korronteek elkarren aurkako noranzkoa dute.
• Etengailua deskonektatzean,

Korronte Alternoa

Demagun bi iman indartsuen artean ω (omega) abiadura konstanteaz biratzen duen espira bat dugula. Biraketa hau era desberdinetan lor daiteke: zentral hidroelektrikoetan, haize-errotetan. Espira honek biratzean, berak mugatzen duen gainazala zeharkatzen duen fluxu magnetikoa aldatzen da. Honen eraginez, indar elektroeragile induzitua eta korronte elektrikoa sortzen dira (Faraday-Lenz legearen bidez kalkulatzen da).

ε = -dΦ/dt = B S ω sin(ωt + φ₀).

Indar elektroeragile maximoa: ε₀ = B S ω → ε = ε₀ sin(ωt + φ₀).

Ohm-en legearen arabera, zirkuituko korrontea: ε = R I → I = ε/R = I₀ sin(ωt + φ₀).

Efektu Fotoelektrikoa

Xafla metaliko batetik, maiztasun altuko argi ultramoreekin irradiatuz gero, elektroiak...

Teleskopioa

Bi lente konbergentez osatua dago:

• Objektiboa: Distantzia fokal handia du. Objektua infinituan dago. Irudi erreala, txikiagoa eta ia irudi fokuan sortzen du.
• Okularra: Distantzia fokal txikia du. Lupa bezala erabiltzen da. Objektua aurreko objektuaren irudi erreala da. Irudi birtuala, hasierako objektua baino txikiagoa baina horren irudia baino handiagoa eta infinituan kokatuta badago (begiak ez du egokitzapenik behar).

Mikroskopioa

Bi lente konbergentez osatua dago:

• Objektiboa: Foku-distantzia txikia du. Objektua fokuaren hurbil eta ezkerraldera kokatzen da. Irudi erreala, handiagoa eta alderantzizkoa sortzen du.
• Okularra: Distantzia fokal handia du. Lupa bezala erabiltzen da. Objektua aurreko objektuaren irudi erreala da. Irudi birtuala,

Indukzio Elektromagnetikoa: Faraday eta Lenz

Zer da Indukzio Elektromagnetikoa?

Indukzio elektromagnetikoa zirkuitu bat zeharkatzen duten indukzio magnetikoko lerroen kopurua aldatzean zirkuituan sortzen den korronte elektrikoa da.

Lenz-en Legea: Oinarria eta Formula

• Korronte induzituaren noranzkoa korronte hori sorrarazten duen kausaren aurka egiteari dagokiona da.

Ε = -dΦ/dt = -ΔΦ/Δt

Faraday-ren Legea: Definizioa

• Zirkuitu bateko indar elektroeragile induzitua eta zirkuitu hori zeharkatzen duen fluxu magnetikoaren aldaketa-abiadura berdinak dira, zeinuz aldatuta.

Indar Elektroeragilea eta Fluxu Aldaketa

Indar elektroeragilea egoteko, fluxu magnetikoaren aldaketa bat gertatu behar da; hau da, eremu magnetikoaren aldaketa bat egon behar da. Hala...

Indukzio Elektromagnetikoaren Bidezko Korronte Elektrikoen Ekoizpena

Indukzio elektromagnetikoaren bidez, sorgailu elektrikoek energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen dute. Sorgailuak korronte elektriko jarraitua sortzen badu, dinamoa deritzo; korronte alternoa sortzen badu, berriz, alternadorea. Alternadorea, berez, iman iraunkorrek sorturiko eremu magnetiko uniforme batean, era mekanikoan, abiadura angeluar konstantean birarazten den espira lau bat da. Indukzio elektromagnetikoaren bidez, alternadoreek energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen dute. Indar elektroeragile induzitua era sinusoidalean aldatzen da denborarekin; hots, periodikoa da, eta polaritatea txandakatuz doa. Indar elektroeragilearen maiztasuna eta espiraren higidurarena...

Argiaren Hedapena eta Errefrakzioa

Argi-uhin bat mota desberdineko bi ingurune gardenen arteko banaketa-gainazalera iristean, zati bat islatu egiten da eta bestea errefraktatu. Hori aztertzeko, argi-izpiak kontuan hartuko ditugu.

Argiaren Abiadura eta Errefrakzio Indizea

Argiaren abiadura hutsean handiagoa da ingurune materialetan baino. Hutsean, argi-erradiazioen abiadura ez dago uhin-luzeraren mende; konstantea da. Argi-erradiazioen maiztasuna berdina da hutsean eta ingurune materialetan, baina uhin-luzera ez da berdina.

Errefrakzio-indizea ($n$) argiak hutsean duen hedapen-abiaduraren ($c$) eta ingurune horretan duen abiaduraren ($v$) arteko erlazioa da:

$$n = c/v$$

Hutsean, $n=1$ da.

Islapen Osoa: Baldintzak eta Prozesua

Islapen osoa argia errefrakzio-...

Histeresi Magnetikoa, Autoindukzioa eta Foucault-en Korronteak

Histeresi Magnetikoa

Histeresi magnetikoa material bati aplikatutako magnetizazio-intentsitatea (H) txikiagotu ahala, indukzio magnetikoaren (B) txikiagotze motelagoa izatearen fenomenoa da. Jarraian, magnetizazio-intentsitate alternoak (+ eta -) aplikatutakoan substantzia ferromagnetikoek izaten duten histeresiaren adibide bat erakusten da irudian:

• oa: Magnetizazio-kurba
• ob: Hondar-magnetizazioa
• od: Indar koertzitiboa

Irudian, (o-a) magnetizazio-kurba litzateke. Gero, (a-b) tartean, eremuaren intentsitatea txikiagotuz doa, baina indukzioa motelago. (b) puntuan H=0, baina substantziak oraindik badu hondar-magnetizazioa deritzona (tresna batzuk imantatzeko asko erabiltzen da ezaugarri...

Ispiluak argi izpiak islatzen dituzten gainazalak dira. Islatzean, izpiak jatorrizko ingurunera itzultzen dira. Ispiluak azal leun eta distiratsuak dira, eta argi izpiak xurgatzeko gaitasun gutxi dute. Proiekzio hitzak, sistema optiko baten bidez lortutako irudiak nolakoa izan behar duen azaltzen digu; izan ere, irudi bat proiektatzeko, honek erreala izan behar du. Isladapenaren ezaugarriak ondorengoak dira:

1. Izpiek ez dute ingurune aldaketarik jasan behar.
2. Energiaren hedapena abiadura konstantean garatzen da, bai joanean, bai itzuleran.
3. Eraso angelua eta isladatze angeluak berdinak eta kontrakoak izatea da isladapenaren oinarrizko legea.

Begiaren Akatsak eta Lente Mota Ezberdinak

Miopia

Begi miopiko batean, urruneko puntua begi emetropean baino hurbilago...