Coulomb-en legea eta eremu elektrikoa

Coulomb-en legea: 1785ean, Charles-Augustin de Coulomb-ek bi karga elektrikok elkarri egiten dioten indarraren balioa adierazten duen legea enuntziatu zuen: bi karga elektriko puntualen arteko erakarpen- edo aldarapen-indarra bi kargen biderkaduraren zuzenki proportzionala da, eta bien arteko distantziaren karratuaren alderantziz proportzionala.

Indar elektrikoen ezaugarriak

• Indarra kargak biltzen dituen lerro zuzenaren norabidekoa da. Kargak zeinu berekoak direnean indarra aldaratzailea da; aurkako zeinukoak direnean, aldiz, erakarlea.
• Distantziarako indarrak dira.
• Ez da inolako ingurune materialik behar kargen artean indar horiek eragin dezaten.
• Beti binaka ageri dira, akzio-erreakzioaren printzipioaren arabera

Elektrizitatea eta magnetismoa: oinarrizko kontzeptuak

Elektrizazioa eta karga elektrikoa

• Elektrizazioa: gorputzek egiten duten prozesua indarra lortzeko.
• Karga elektrikoaren kontserbazioa: prozesu oroetan guztizko karga elektrikoak konstante irauten du.
• Karga elektrikoaren kuantizazioa: edozein karga elektriko kargaren oinarrizko unitatearen multiplo osoa da.

Coulomb-en legea eta eremu elektrikoa

Coulomb-en legea: bi karga elektriko puntualen arteko erakarpen edo aldarapen indarra bi kargen biderkaduraren zuzenki proportzionala da eta bien arteko distantziaren karratuarekiko alderantziz proportzionala.

Eremu elektrikoa

Eremu elektrikoa: gorputz kargatu batek karga elektrikoa edukitzeagatik bere inguruko espazioan sortzen duen perturbazioari deritzo....

X izpiak energia handia eta uhin-luzera laburra duten erradiazio elektromagnetiko mota bat dira. Horregatik, solidoak X izpien difrakzio-sare gisa jardun dezakete. X izpi sorta batek atomoei eragiten dienean, izpien eta atomoen elektroien arteko interakzioa gertatzen da, eta jatorrizko izpi sorta norabide guztietan sakabanatzen da. Solidoa kristalinoa denez, dispertsio koherente bat ikusten da. Gure kasuan, X izpiak sortzeko kobrea erabiltzen dugu.

X izpi sorta honek kristalari angelu ezberdinekin jotzen dio. Plano-familia bakoitzak, bere d_hkl-ren arabera, izpiak desbideratuko ditu, baldin eta interferentzia konstruktiboa gertatzen bada, hau da, izpiak erabat fasean badaude. Hori gertatzen denean, izpiek elkar indartzen dute interferentzia konstruktiboa/...

1. Lupa: Handipen Lentea

Lupa, mikroskopio bakuna edo handipen lentea ere deitzen dena, distantzia fokal laburra duen lente konbergentea da. Argi erasotzailea errefraktatuz, irudi birtuala, zuzena eta handitua sortzen du. Kurbadura desberdinak izan ditzake; normalean, diametro handiko lupak potenteenak dira, distantzia fokala laburragoa baitute.

Luparen handitze-ahalmena

Handitze-ahalmena (M) honela kalkulatzen da: M = α / α₀, non α objektua luparen bidez ikustean eratzen den angelua den, eta α₀ objektua puntu hurbilean (25 cm) lupa gabe ikustean eratzen den angelua.

• Objektua objektu-fokuan: irudi birtuala infinituan eratzen da (begiak lasaiturik).
• Objektua luparen fokuan + puntu hurbila (0,25 m): M = 0,25 / f = P / 4 (P = luparen potentzia)

Karga puntualen gaineko eremu magnetikoa

Eremu magnetikoa edo indukzio magnetikoa (B) aztertuko dugu. Eremu magnetiko batean q karga bat ipintzean, karga geldirik badago ez du indarrik jasaten; karga v abiaduraz mugitzen bada, ordea, indar magnetikoa jasaten du.

Lorentz-en legea

Indar magnetikoa v eta B bektoreek osatutako planoarekiko perpendikularra da.

Adibidea: Higidura zirkularra

Eremu magnetiko uniformea denean eta q karga eremuarekiko perpendikularki sartzen denean, ibilbidea zirkularra da. Kasu honetan, indar magnetikoa indar zentripetoaren berdina da.

Korronte paraleloen arteko indar magnetikoak

Ampère-k bi korronte paraleloren arteko indar magnetikoak aztertu zituen eta honetaz ohartu zen: korronte elektrikoak noranzko berekoak badira,...

Sarrera

Gorputzek lurrera erortzeko duten joera edota planeta eta sateliteek zentro baten inguruan biraka ibiltzeko joera hori azal dezakeen legea enuntziatu zuen Newtonek XVII. mendean. Lege horrek masa duten edozein bi gorputzen artean batak besteari egiten dion indarra adierazten du.

Enuntziatua

Bi masa puntualek elkar erakarri egiten dute, beren masen biderkadurarekiko zuzenki proportzionala eta beren arteko distantziaren berbidurarekiko alderantziz proportzionala den indar batez.

Marrazkia

Indar grabitatorioa masa duten edozein bi partikulen arteko indarra da, edozein dela ere masa bakoitzaren tamaina edo duen forma.

Indar grabitatorioen ezaugarriak

• Urruneko indarrak: Indar grabitatorioak distantziara egindako indarrak dira, hau da, urrunera

Newtonen Grabitazio Legea (GUL)

Newtonen Grabitazio Lege unibertsalak (GUL) bi masen arteko erakarpen-indarraren balioa adierazten du. Bi partikula materialek elkar erakarri egiten dute.

Formula orokorra:

$$F = G \frac{m_1 m_2}{r^2} \mathbf{u}$$

• F: Grabitazio-indarra.
• G: Grabitazio-konstante unibertsala ($6.67 \times 10^{-11} \text{ Nm}^2\text{kg}^{-2}$).
• u: Bi partikulak biltzen dituen zuzenaren norabideko bektore unitarioa, 1etik 2rako norazkoa duena.

Grabitazio-indarraren Ezaugarriak

1. Norabidea: Indar bektorearen norabidea bi masak elkartzen dituen zuzena da, baina aurkako noranzkoak ditu (elkar erakartzen dute).
2. Distantziarekiko mendekotasuna: Indarra alderantziz proportzionala da distantziaren karratuarekiko (zenbat eta handiago distanztia, orduan

Bi korronte paraleloen arteko indar magnetikoa

Ampèrek aztertu zituen bi korronte paraleloren arteko indar magnetikoak. Konturatu zenenez, korronte elektrikoek noranzko berekoa badute, hariek elkar erakartzen dute; korronteak aurkako noranzkokoak direnean, aldiz, elkar bultzatu egiten dute. Horietako korronte batek beste korronteak sortutako eremu magnetikoaren barnean dagoenez —eremu magnetikoa karga higikorrek sortzen dute—, indar magnetikoa jasango du (eremu magnetikoaren eragina, hau da, indar magnetikoa, karga higikorrek jasaten dute). Demagun eroaleen luzera, l, beren arteko distantzia, d, baino askoz handiagoa dela: kasu horretan korronte mugagabeen kasuan lorturiko emaitzak erabil ditzakegu. Horrela, bada, 1. eroaleak d distantziara...

Sarrera

Sarrera Uhin-higidura energia-transmisioaren era bat da, nolabaiteko perturbazio baten bidez burutua, baina materiaren garraio netorik gabe. Espazioan hedatzen den perturbazio horri uhina deritzo.

Uhin motak (bi sailkapen)

Ingurunearekiko menpekotasuna

• Uhin mekanikoak: Izaera mekanikoa duen perturbazio baten hedapena ingurune material elastiko batean gertatzen da, uhinaren energia mekanikoa transmitituz. Adibidez: soka bat.
• Uhin elektromagnetikoak: Energia elektromagnetikoaren transmisioa gertatzen da, bi eremu oszilakorren hedapenaren bidez, ingurune materialaren premiarik gabe. Era horretakoak dira erradiazio elektromagnetiko guztiak (argia, X izpiak...).

Uhinen hedapen-norabidea (partikulen mugimenduarekiko)

• Zeharkako uhinak: Uhina zeharkakoa

Karga Elektrikoa eta Elektrizazioa

Materia atomoek osatzen dute, eta hauek partikula ezberdinez (protoiak eta elektroiak, besteak beste) osatuta daude. Protoiek eta elektroiek karga elektrikoa deritzon propietatea dute. Orokorrean, gorputz batek protoi eta elektroi kopuru berdina duela eta neutroa dela esaten da. Baina edozein prozesu fisiko edo kimikoren bitartez gorputz baten protoi eta elektroi kopurua desorekatzen bada, karga elektrikoa sortzen da. Gorputz batean elektroien faltak karga positiboa sortzen du, eta soberakinak karga negatiboa. Karga elektriko bat sortzeko prozesuari elektrizazioa deritzo. Unibertso osoko karga elektrikoa kontserbatzen da. Gainera, karga elektrikoa kuantifikatuta dago; beti izango da elektroiaren kargaren multiplo...