Ezagutzaren Oinarriak Zalantzan: Antzinatik Descarteseraino

Eszeptikoak kenduta, filosofo guztiek sinesten zuten gizakiok errealitatea ezagutzeko daukagun gaitasunean. Guztiek (Platon eta Aristoteles barne) uste zuten Mundua badagoela (erreala dela) eta, gainera, arrazionala denez, ezagugarria eta adigarria dela.

Erdi Aroko filosofoek giza ezagutzaren gaitasunarekiko mesfidantza sustatu zuten, arrazoiaren autonomia oztopatzen zuen kanpoko irtenbide bat eskainiz: Jainkoa.

Descartesen Proposamena: Ziurtasuna Helburu

Descartesek, bere filosofian, Erdi Aroko planteamenduaren kontra egingo du, arrazoiaren autonomia aldarrikatuz. Baina ez da pentsalari greziarren konfiantza inozoarekin konformatuko. Berak ezagutzari, egiazkoa izateko, ziurra izatea exijitzen...

Platonen Ongiaren Ideia

Platonen filosofiaren oinarria Ongiaren Ideia da, hau da, ideia guztien artean gorena eta jakinduriaren azken helmuga. Ongiaren ideia ezagutzea oso zaila da eta ibilbide dialektiko luze bat eskatzen du. Elkarrizketa eta hezkuntzan oinarritzen da, eta zientziaren bidez lor daiteke.

Ongiaren ideia ideia gorena da, guztien iturria eta errealitatearen argia, eta sinbolikoki eguzkiarekin lotzen da. Zentzumenetatik askatu eta arrazoi hutsez hausnartu behar da ideia honetara iristeko. Gutxi batzuk soilik lor dezakete, eta hauek dira gobernari filosofikoak, moralki perfektuak eta interes pertsonalik gabeak.

Ongiaren ezagutza zoriontasunarekin lotzen da. Platonen arabera, ongia ulertzen duenak ongi jokatuko du; hau intelektualismo...

Ezagutzaren Teoria Dialektikoa

Ezagutzaren teoria dialektikoa ideien mundu ulergarrirako sarbidea lortzen duen prozesua da. Ideia gorenarekin eta errealitatearen ikuspegiarekin amaitzen den goranzko prozesu mentala izango da. Gero behera joan behar da egia eta ezagutza kontatzera. Dialektikan 2 zentzu daude: Sokratesen metodoa eta Platonen metodoa. Sokratesen metodoa galdera eta erantzun sortan datza, bere helburua egiazko ezagutza lortzea da. Platonen metodoa zientzia dela jakintza ezagutzarik mailarik altuena, lerroaren analogia asmatuko du. Jakintza eduki behar dugu maila gorenera heltzeko.

Dualismo Antropologikoa

Dualismo antropologikoa Platonen antropologiari lotuta dago etikarekin eta politikarekin, ideia garrantzitsuenak azaltzen hastea....

Platonen eta Aristotelesen Teoria Ontologikoak

Desberdintasun Nagusiak

Platonen Ideien Teoria (Dualismoa)

Platonentzat, errealitatea bi mailatan banatzen da:

• Sentikorra (Mundu Fisikoa): Ikus daitekeena, aldatzen dena eta hondatzen dena.
• Ideien Mundua: Ezin daitekeena ikusi, errealitatearen benetako iturria eta esentzia perfektuen egoitza.

Platonen ustez, mundu fisikoan dauden gauza guztiak ideien edo formarik perfektuen isla inperfektuak dira. Esaterako, "edertasuna" edo "zirkulua" bezalako kontzeptuak ideia perfektu gisa existitzen dira mundu ideal batean, eta mundu fisikoko edertasun edo zirkulu guztiak ideia horren kopia hutsak dira.

Aristotelesen Hilemorfismoa (Monismoa)

Aristotelesek, aldiz, ez du bi errealitate bereizten. Bere hilemorfismoaren...

Gaitza

Agustin Hiponakoak gaizkiaren eta giza askatasunaren auziari heldu zion, argudiatuz gaizkia ez dela berezko entitate bat, baizik eta ongiaren gabetze bat. Agustinen arabera, Jainkoak nahierara sortu zuen gizakia, ongiaren eta gaizkiaren artean aukeratzeko gaitasuna ahalbidetuz. Askatasun hori funtsezkoa da giza ekintzek benetako balio morala izan dezaten. Gaitza gizakiek gaizki aukeratzen dutenean sortzen da, Jainkoa den ongi gorenetik aldenduz. Agustinen ustez, gaitza giza nahimenaren usteltze bat da, ez jainkozko kreazio bat. Gaizkiaren existentziak jainkozko bertute eta grazia agertzea ahalbidetzen du, gizakiei berrantolatzeko eta Jainkoarekiko komuniora itzultzeko aukera emanez.

Jainkoaren Hiria

Jainkoaren Hiria lanean, Agustin Hiponakoak...

Kanten Etika: Inperatibo Kategorikoa

Kanten ustez, nahimenak autonomoa izan behar du, hau da, gizakiok izan behar dugu geure buruari helburuak ezartzen dizkiogunak. Agindu kategorikoek baldintzarik gabe agintzen dute, trukean ezer eskaini gabe. Kanten ustez, agindu batek morala izateko, inperatibo kategorikoa izan behar du. Bere iritziz, agindu moralak egitura jakin bat dutenak dira, ezaugarri formal jakin batzuk dituzten aginduak.

Kantek test moduko bat proposatu zuen: arau bat lege moral bihur daitekeen jakiteko, norberak bere buruari galdetu behar dio ea arau horrek zenbait irizpide betetzen dituen:

1. Arau bat morala izateko, unibertsala izan behar da.
2. Arau moralak berez helburu diren izakiei dagozkie.
3. Arau morala helburuen erreinuan legeria unibertsalaren

Balioen Transmutazioa

Balioen transmutazioa: Nietzschek aldarrikatzen duen gizadi berriaren eginkizuna da. Balioen transmutazioaren bidez, gezurra egia bihurtzen du Nietzschek, eta alderantziz; halaber, ongia gaizki bihurtzen du, eta alderantziz. Nolanahi ere, balioen transmutazioa ez da balio tradizionalak ordezkatzen dituzten balio berrien ezarpena, balioespenak sortzeko era berri bat baizik. Nietzschek gizakia aldezten du, bizitza hutsean oinarriturik, ongiaren eta gaizkiaren sortzaile izan dadin. Balioen transmutazioa Jainkoaren heriotza gainditu duen eta bere burua baieztatzen duen supergizakiaren egitekoa da.

Gezurra

Gezurra: Mendebaldeko kultura osoa kutsatzen duen faltsukeria metafisikoen multzoa da. Milurteetako hutsegite honen jatorria...

Vita Activa: Pribatua, Publikoa eta Soziala

Vita activa eratzen duten ekintzak (landu, ekoitzi eta ekin) hiru esparru desberdinetan gauzatzen dira: pribatuan, publikoan eta sozialean. Giza Kondizioa liburuan, Hannah Arendtek Aro Modernoan espazio publikoaren atzerakada gertatu dela azaltzen du, batez ere arlo sozialaren sorreraren ondorioz.

Arendtek, greziarren oikos (etxekoa) eta polis-aren arteko oposizioari jarraituz, pribatuaren eta politikoaren kontzeptuak azaltzen ditu. Etxeko esparrua (pribatua) bizitzako beharrak asetzearen mende dago (lanarekin lotuta), eta bertan ez dago askatasunerako lekurik, etxeko kideak beharraren mende daudelako eta barruan aginte- eta obedientzia-harreman asimetrikoak nagusitzen direlako. Espazio publikoan, ordea,...

Emakumea

Emakumea ezin da biologikotik soilik definitu; eraiki egiten da. Gizarte patriarkal batean, gizona izan da gizakia definitzeko erreferentzia (bera izanik subjektua), eta emakumea, berriz, gizonari dagokionez, "bestea" gisa definitu da, objektu gisa. Kulturak femeninotasunaren gainean ezarritako determinismotik askatzeko (pasibotasuna eta beste mito batzuk), emakumeek modu autonomoan eraikitzeko aukera dute, zapalkuntzatik askatuz eta gizartean aktiboki parte hartuz.

Destinoa

Beauvoirrek espezie bat baino zerbait gehiago garela esaten du, bilakaera historikoa garela esaten du. Proiektuak bideratzeko eta erabakiak hartzeko askatasuna dugulako. Horregatik, sexuen arteko harreman afektiboak etorkizun batean aurreko mendeek ezin asmatuzko...