Ekonomia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Prezioak eta Inflazioa

Ekonomia bateko ondasun eta zerbitzuen prezioen hazkunde iraunkorra da.

Zergatik Gerta da Inflazioa?

• Eskaeraren inflazioa: Ondasun-eskari gehiegi dagoenean.
• Kostuen inflazioa: Ekoizpen-faktoreen prezioa handitzen denean.
• Moneta-inflazioa: Diru gehiago dagoenean zirkulazioan ondasunak baino.

Inflazioaren Neurketa

• Adierazlea: KPI (Kontsumo Prezioen Indizea), hilero produktuen prezioak gainbegiratuz.
• Arduraduna: INE (Estatistikako Institutu Nazionala).
• Deflazioa: Produktuen prezioen jaitsiera orokor eta iraunkorra.

Moneta Politika

Diru-politika: Zirkulazioan dagoen diru-kopurua edo diruaren prezioaren kontrola eskari erantsian eragiteko hartzen diren neurrien multzoa da.

• Eurosistema: EBZk (Europako Banku Zentralak) eta euroguneko herrialdeetako

Kreditu dokumentarioa: Tresna honek esportatzaileari ordainketa jasoko duen bermea ematen dio, inportatzailearen bankuak ordainketaz arduratuko delako. Nazioarteko merkataritzarako funtsezko tresna da, arrisku komertzialen aurrean babes handiena eskaintzen duen ordainbidea baita. Hainbat mota daude: kreditu dokumentario ezeztaezina, kreditu dokumentario ezeztagarria, kreditu dokumentario berretsia, ageriko kreditu dokumentarioa eta eperako kreditu dokumentarioa.

Esportaziorako kreditu asegurua: Inportatzaileak ordainduko ez duen arriskuari aurre egiteko kontratatzen da. Esportatzaileak poliza bat ordaintzearen truke, aseguru konpainiak estaliko luke inportatzaileak ez ordaintzea. Aseguruak eragiketa hauen estaldura eskaintzen du: ondasunen esportazioa,...

Soldata

Langile batek egindako lanaren truke enpresarengandik jasotzen duen ordainsaria da. Dirutan ordaintzen da normalean, baina bestelako ordainsari osagarriak ere egon daitezke (enpresako jangelarako bonoak, erabilera pertsonalerako enpresako autoa, mugikorra, ordenagailua, osasun asegurua, etab.).

Nomina

Langile batek hilabetean zehar egindako lanaren truke jasotzen duen soldata eta honek dituen xehetasun guztiak jasotzen dituen dokumentua da.

Lan-hitzarmen

Enpresek eta langileen ordezkariek (batzuetan sindikatuek) negoziatzen duten akordioa da, eta bertan lan-baldintza orokorrak zehazten dira: soldata, lanorduak, oporrak, baimenak, ordainsari osagarriak, eta abar.

Sindikatu

Langileen elkarte bat, langileen eskubideak defendatzeko eta lan-baldintza...

1. HAZUNDEA ETA EKOIZPENA

Barne Produktu Gordina (BPG): herrialde batean denbora-aldi batean ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen balioa da.

Ezaugarriak:

• Moneta bat erabiltzea neurtzeko: ondasuna eurotan neurtzeko aukera ematen du.
• Ondasun berrien transakzioak: Ondasun eta zerbitzu berriei dagozkien transakzioak soilik kontabilizatzen ditu.
• Azken ondasunak soilik kontabilizatzen ditu: Tarteko ondasunen balioa jada sartuta dago.
• Barruan ekoitzitakoa neurtzen du: Aztergai duen herrialdearen mugen barruan ekoitzitakoa baloratzen da, enpresaren nazionalitatea edozein dela ere.
• Denbora-aldiari egiten dio erreferentzia.

Formula:

BPGmp = C + I + G + (X - M)

• C: Kontsumoa
• I: Inbertsioa
• G: Gobernuaren gastua
• X: Esportazioak
• M: Inportazioak

1.2 Kontabilitate

Makroekonomiaren Oinarrizko Kontzeptuak

Definizio Nagusiak

BPG (Barne Produktu Gordina)

Herrialde batean aldi jakin batean ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen balioa da, dirutan neurtua.

Gastuaren Metodoa

Familiak kontsumitutakoaren, enpresek inbertitutakoaren eta administrazio publikoak gastatutakoaren batura da.

Kontabilitate Nazionala

Herrialde baten barruan aldi jakin batean egiten diren ekonomia-jarduerei buruzko informazioa jaso eta jakinarazten duen adierazle multzoa da.

BPG Nominala eta Erreala

Balio nominaleko BPG deflakatzearen bidez balio errealetara pasatzeari deritzo.

BPG Mugak

1. Ez ditu kontuan hartzen ekonomia batek ekoitzitako azken ondasun eta zerbitzu guztiak.
2. Ez du neurtzen ondasunen eta zerbitzuen trukea dirurik erabiltzen ez

Zer da Ekonomia?

Ekonomia pertsona talde baten aberastasuna osatzen duten baliabideen eta jardueren multzoa da.

Jarduera Ekonomikoak

Jarduera ekonomikoak biztanleriaren beharrak asetzeaz arduratzen dira (lanak).

Jarduera Ekonomiko Motak

Bi motatako jarduerak daude:

1. Ondasunen ekoizpena.
2. Zerbitzuen eskaintza.

Jarduerak Egiteko Beharrezko Etapak

Etapa hauek ezinbestekoak dira:

1. Ekoizpena: lehengaiak eraldatu egiten dira.
2. Banaketa eta komertzializazioa: produktua sare logistikoen bidez zabaltzen da.
3. Kontsumoa: produktuak eroslearen beharrak asetzen ditu.

Ekoizpen Faktoreak

Jarduerak zein ekoizpen-faktoreren mende dauden:

• Lehengaiak: beharrezkoak edozein produktu ekoizteko.
• Lana: produktua ekoizteko, banatzeko edo saltzeko beharrezkoak.
• Kapitala: Hiru kapital-mota

Merkatua eta Lehia

1. Merkatua eta Lehia:

• Lehia Perfektua: Funtzionamendu askea, ez dute prezioan eraginik, egoera perfektua, produktu berdinak prezio berdinean.
• Lehia Ez-Perfektua: Ez daude baldintza berdinetan, enpresa batzuek eragina dute prezioan.

2. Ezaugarriak: Enpresa kopuruak prezioan baldintzatzen du. Enpresa gutxi badaude, prezioa handiagoa da. Produktu desberdinak beste produktu batzuengatik. Tentsio motak erabili (publizitatea).

3. Merkatu Hesiak: Sartzeko/irteteko oztopoak. Lehiakideen baino prezio txikiagoa, posizioa mantendu, mozkina gora. Beste produktuengatik desberdindu. Sartzeko inbertitu. Irteteko ordaindu edo inbertitutako zati bat galdu.

Lehia Perfektua

4. Lehia Perfektua: Sartzeko erraz, ondasun/zerbitzuak borondatez trukatzen...

Diruaren Funtzioak

• Truke-bitartekoa: Ordainketa eta kobrantza bitartekorik gabe, trukea erabili beharko genuke, hau da, ondasunak ondasunekin trukatu.
• Balio-gordailua: Dirua ondasun iraunkorra da, eta edukitzaileak aukera du egoki iruditu bitartean gordetzeko, aurrerago erabiltzeko.
• Kontu-unitate komuna: Fisikak denbora segundotan neurtzen duen bezala, ekonomiak dirutan neurtzen du gauzen balioa; beraz, gauzen balioa neurtzeko haga da.

Finantza Bitartekariak

Lurralde batean ari diren finantza-bitartekari guztiek lurraldeko finantza-sistema osatzen dute.

Bankuzko Finantza Bitartekariak

1. Banku zentrala
2. Bankuzko finantza-bitartekariak:
   • Banku pribatuak
   • Kreditu-kooperatibak

Bankuz Kanpoko Finantza Bitartekariak

1. Kreditu-erakunde ofiziala
2. Aseguru-etxeak
3. Pentsio-

Ekonomia Jarduera

Ekonomia-jardueren helburua gizakiaren premiak eta nahiak ondasunen eta zerbitzuen bidez asetzea da, etekin ekonomikoa lortuz.

Faseak

• Ekoizpena: Ekoizleek ondasun edo zerbitzuak sortu eta merkatuan eskaintzen dituzten jarduera.
• Banaketa: Jarduera honen bidez, ondasunak ekoizleengandik kontsumitzaileengana iristen dira, gehienetan garraio- eta merkataritza-enpresen bidez.
• Kontsumoa: Kontsumitzaileek ondasun eta zerbitzuak eskuratu eta erabiltzen dituzten jarduera.
• BPG (Barne Produktu Gordina): Lurralde batean urtebetean ekoizten diren ondasun eta zerbitzu guztien balioa da.

Sektoreak

• Lehen Sektorea: Natur baliabideetatik zuzenean ateratako produktuak lortzeko jarduerak dira: nekazaritza, abeltzaintza, arrantza, baso-ustiapena eta meatzaritza.