Unibertsitatea mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Ugalketa-aparatuaren fisiologia

29. Aukeratu baieztapen faltsua:

1. Umetokian aldi proliferatiboa eta aldi jariatzailea daude.
2. Obulategian aldi folikularra eta aldi luteinikoak daude.
3. Obulazioan, 14. egunean gutxi gorabehera, obulua obulutegitik askatzen da.
4. LH eta FSH-ren pikoak izaten direnean obulazioa gertatzen da.
5. Fase luteinikoan folikulua eraldatzen da gorputz luteo bilakatzeko.

30. Hazkunde hormonaren ekintza hauen artean zein da zuzena?

1. Anabolismo proteikoa sustatzen du.
2. Lipolisia estimulatzen du.
3. Hazkuntza sustatzen du.
4. Glukosaren kontsumoa gutxitzen du.
5. Denak dira hazkunde hormonaren eraginak.

Metabolismoa

Koentzimak redox erreakzioetan:

• FAD (flabina eta adeninaren dinukleotidoa)

Molekula hauek hidrogenoaren garraiatzaile moduan aritzen diren koentzimak...

Animalia Ornogabeak (Invertebratuak)

Talde honetako animaliak dira ugariena, espezie guztien %95 baino gehiago osatzen baitute. Haien ezaugarri nagusiak honako hauek dira:

• Mugikortasuna: Aktiboak edo sesilak izan daitezke (adibidez, koralak).
• Eskeletoa: Exoeskeletoa izan dezakete (intsektuak bezala) edo ez (zizareak bezala).
• Ingurunea: Lurrean, ur gezatan zein ur gazitan aurki daitezke.

1. Poriferoak eta Knidarioak

Poriferoak (Esponjak)

• Sesilak dira eta itsasoan bizi dira.
• Zaku formako gorputza dute, poro ugari dituena.
• Iragazketa bidez elikatzen dira.

Knidarioak (Medusak, Koralez)

• Simetria erradiala eta gorputz biguna dute.
• Barrunbe gastrobasikularra dute (aho-uzki bakarra).
• Garroak dituzte, zelula erresumingarriekin hornituak.
• Bi bizi-fase ezberdinetan

Animalien Filo Nagusiak: Ezaugarri Nagusiak

1. Poriferoak

Hiru eredu (asko, leuko eta siko) dituzte, eta asimetrikoak dira. Bi geruza (pinakodermoa, koanodermoa) eta mesenkima dituzte. Ez dute ehunik, ez dute liseri-aparatu eta ez dute nerbio-sistemarik. Iragazketaz elikatzen dira, sesilak dira, eta koanozitoak elikatzeko erabiltzen dituzte. Hermafroditak dira; ugaltzeko fiio, gemazio eta gemulazioa erabiltzen dute. GEMULA: arkeozito zelula totipotenteak. Sexu-kanpo/barne ugalketa.
Klase nagusiak: Demospongiae, Kalkarea eta Hexactinellida.

2. Platihelmintoak

Triploblastikoak, azelomatuak eta simetria bilateraleko. Saku-ereduko liseri-aparatua dute. Organo sentsorial sinpleak, nerbio-sistema zentralizatua, protonefridioak eta hermafroditismoa dituzte....

Isotopoak eta haien izaera

Elementu kimiko jakin baten masa desberdineko atomoak dira isotopoak. Elementu jakin batean, bi isotopo mota egon daitezke: isotopo egonkorrak eta denboraren poderioz desintegratzen direnak (isotopo erradioaktiboak).

Isotopo horien nukleoak ezegonkorrak dira eta, hortaz, pixkanaka desintegratzen dira. Abiadura konstantean gertatzen da prozesu hori, eta horren ondorioz, beste elementu batzuk sortzen dira: elementu erradiogenikoak.

1. Zertan datza eboluzioa?

Orain arte bi milioi espezie inguru baino ez daude katalogatuta; hortaz, planetako izaki bizidunen % 90 baino gehiago ez dugu ezagutzen. Lurreko espezie horiek guztiek arbaso berak dituzte, eta haien hondarrak (fosilak) harrietan gordeta geratu dira.

Duela 4.000 milioi...

Elikagaiak dira pertsonen energia-iturri. Guztiok, ordea, ez ditugu energia-behar berak: gure eguneroko jardunak baldintzatzen du, hein batean, zenbat energia behar dugun.

Nola lortzen da energia
Gizakiok ezin dugu energia zuzenean lortu; hori dela-eta, jana baliatzen dugu energia gureganatzeko. Gorputzeko zelulek energia bihurtzen dute kanpoko inguruneko materia, hau da, elikagaiak, metabolismoa deritzon prozesu baten bidez.
Gure gorputzak elikagaien honako substantzia hauek besterik ezin dituzte erabili: proteinak, gantzak, karbohidratoak, bitaminak eta mineralak. Sustantzia horiei, nutriente deitzen zaie. Nutriente horietatik, energia ematen duten bakarrak karbohidratoak, proteinak eta gantzak dira; horregatik, nutriente energetiko deritze....

Lipolisia

Lipolisia: Triglizeridoak (TG) glizerol eta hiru gantz-azido (GA) molekuletan banatzen dira (uretan disolbaezinak direnak).

• Lipasa entzimak TG-en degradazioa katalizatzen du.
• Glizerola bide glukolitikoan sartzen da.
• Gantz-azidoak mitokondrioan sartzen dira.

Noiz metatzen dira gorputz zetonikoak?

Lipolisi-tasak gantz-azidoen erabilera-tasa gainditzen duenean gertatzen da: gosean, dietan edo diabetesean.

• Glukosa erregai-iturri moduan erabilgarria ez dagoenean, gantz-azidoen odol-kontzentrazioa gehitzen da.
• Gibelean gantz-azidoen oxidazioa oso altua denean, azetil-CoA asko sortzen da, eta Krebs zikloaren gaitasuna gainditzen da. Honek gorputz zetonikoen sintesia eragiten du.

Gluzemia mantentzeko mekanismoak

• Glukogenesia: Gibelean eta muskuluan,

Glukolisi aerobikoa eta anaerobikoa

O2 kantitatea nahikoa dagoenean ez da azido laktikorik metatzen, azido pirubiko gehiena sistema aerobikoan sartzen baita.

Kreps zikloa: Prozesuaren hastapena

Glukosaren arnasketa aerobikoan azido pirubikoa osatzen da eta, ondoren, azetil-CoA bihurtzen da; hau da Kreps zikloaren hastapena. Bide metaboliko honen emaitzari esker, NADH eta FADH2 asko ekoizten dira. Koentzima hauek elektroiak ematen dituzte energia sortzeko ATP osaketan.

Azetil-CoA-ren eraketa

Egoera aerobikoetan, glukolisiaren azken produktua azido pirubikoa da. Hurrengo urratsa azetil-koentzima A-ren osaketa da. Azetil-koentzima A-ren molekula pirubikotik, gantz-azidoetatik edo zenbait aminoazidotatik etor daiteke. Azido pirubikoa mitokondrioaren...

Digestio-aparatua

Digestio-aparatuak elikagaiak eraldatu eta substantzia soilagoak sortzen ditu, zelulek xurga eta erabil ditzaten. Halaber, digeritu gabeko hondakinak kanporatu egiten ditu.

Digestio-hodia

Hamar bat metroko hodia da eta atal hauek ditu:

• Ahoa
• Hestegorria
• Urdaila
• Heste meharra
• Heste lodia

Digestio-guruinak

Guruin erantsi batzuk dira eta zenbait substantzia jariatzen dituzte, elikagaiak degradatzeko beharrezkoak direnak. Hauek dira: listu-guruina, gibela eta pankrea.

Ahoa

Elikagaiak digestio-hodira sartzeko barrunbea da. Ahoan mihia eta hortzak daude:

• Mihia: Organo gihartsua da; elikagaiak mugiarazi eta listuarekin nahasten ditu.
• Hortzak: Elikagaiak mastekatzeko balio dute.
• Listu-guruinak: Listua sortu eta ahora botatzen dute.

Faringea eta Hestegorria

• Faringea: