Giza zentzumenak eta muskulu-uzkurdura: prozesu fisiologikoak

Giza Zentzumenak eta Prozesu Fisiologikoak

Usaimena

• Molekulak neurona bipolarren zilioetan kokatu.
• Hartzaile potentziala potentzial eragile (PE) bihurtu eta glomerulura iritsi.
• Erraboilera garraiatu (sinapsia glomeruluetan egiten da).
• Usaimen traktutik aurrera:

• a) Sistema linbikoa (amigdala, hipotalamoa).
• b) Garun-azal primarioa (garun-azal piriformea eta entorinala) → Sistema linbikoa / Talamoa → Garun-azal orbitofrontala.

Entzumena

• Tinpanoa → Hezurtxoak → Leiho obala.
• Uhinen bibrazioek kokleako likidoa mugiarazten dute.
• Kortiren organoan: Mintz tektorioaren mugimenduak zelula ziliatuak okertzen ditu.
• Zilioak okertzean, erreten ionikoak zabaldu → ioiak sartu → Hartzaile potentziala sortu → Neurotransmisoreak askatu → PE bihurtu (mintz basilarreko neurona sentsorialetatik eta nerbio koklearretatik).
• Kinada Corti-tik garun-enborrera (goiko olibak, beheko kolikuluak) → Talamoa → Garun-azaleko lobulu tenporala.

Oreka (Sistema Vestibularra)

1. Anpulua eta kanal erdizirkularrak: Endolinfa mugitu → Kupulako masa gelatinosoa mugitu.
2. Makula (utrikulua, sakulua) eta saku vestibularrak: Burua gora → Otolitoak behera (grabitatea) → Masa gelatinosoa mugitu → Gelatinoso barruko zelula hartzaileen zilioak mugitu → Erretenak ireki → Ioiak sartu → Neurotransmisoreak askatu → PE nerbio vestibulokoklearretik.

Ondoren: a) Zerebeloa; b) Garun-enborreko nukleo vestibularrak → Garun-enborreko beste nukleoak / Talamoa → Garun-azal tenporala edo parietala.

Ikusmena

• Argia → Erretinako fotoerrezeptoreen pigmentuen deskonposizioa (opsinak).
• Potentzial hartzailea → Seinalea neurona bipolarretara → Zelula ganglionarrak kitzikatu (nerbio optikoa osatu).
• Kiasma optikoan gurutzaketa → Traktu optikoa → Talamoa → Garun-azal okzipitala → Ikusmenaren asoziazio areak.

Ukimena

Mina, tenperatura eta kinada zakarraren bideak orno-muinean gurutzatzen dira; ukimen finaren, bibrazioen eta propiozepzioaren bideak, berriz, erraboilean.

Orno-muina / Erraboila → Talamoa → Garun-azal somatosentsorial primarioa

Muskulu-uzkurdura

• Neurona motorrean PE bukaerara iritsi.
• Neurotransmisoreak askatu (azetilkolina).
• Azetilkolina zuntz musukularrean hartzaileekin elkartu → Erreten ionikoak zabaldu → Na⁺ sartu.
• PE T luzakinetatik Erretikulu Sarkoplasmikora → ES aktibatu eta kaltzioa askatu.
• Ca²⁺-ek aktina-miosina zubiak eratu (ATP laguntzaz).
• Aktina harizpiak sarkomeroaren erdira irristatu → Sarkomeroa murriztu → Uzkurdura gertatu.