Definizioa

Mintzik gabeko partikula azpizelularrak dira, aletxo esferikoen formakoak, mikroskopio elektronikoarekin baino ezin dira ikusi.

Kokapena Zelulan

Erribosomak zelula guztietan egon daitezke, espermatozoideetan izan ezik. Hala ere, globulu gorrietan oso urriak dira.

Modu desberdinetan egon daitezke erribosomak:

1. Aske, zitosolean (isolatuta edo polisoma edo polirribosoma izeneko taldeetan).
2. Sare endoplasmatiko zimurreko mintzaren kanpoaldera atxikita.
3. Kanpoko mintz nuklearreko alde zitoplasmikora atxikita.
4. Aske, mitokondrien matrizean eta kloroplastoen estroman.

Erribosoma Motak

Bi mota daude:

1. Erribosoma prokariotoak: 70 S-ko sedimentazio-koefizientea dute. Azpiunitate handiak 50 S-ko koefizientea dauka, eta txikiak, 30 S-koa.
2. Erribosoma eukariotoak:

Giza Ehunen Motak

• Ehun epiteliala: Zelula geruza batek edo gehiagok osatzen dute. Ehun horrek gorputzaren kanpoko gainazala estaltzen du (azala eratuz), baita hodi eta organo hutsak ere (adibidez, urdaila).
• Ehun muskularra: Forma luzanga duten zelulek osatzen dute; zuntz muskular deritzenak. Zuntz horiek uzkurkorrak dira (laburtu egin daitezke). Muskulu-ehunak (eskeleto-muskuluak), bihotzarenak (miokardioa) eta hainbat organoren paretak osatzen ditu (muskulu lisoa).
• Nerbio-ehuna: Neuronek osatzen dute. Neuronak kinadak jasotzeko, horiei erantzuteko eta organismoaren jarduera kontrolatzeko gai diren zelulak dira.
• Ehun konektiboa: Matrize esaten zaion zelularteko substantziak bereizitako zelulek osatzen dute. Substantzia hori lotzeko eta eusteko

ADNaren erreplikazio-prozesua

1. Hidrogeno-loturak hautsi eta bi harizpiak askatzen dira.
2. Jatorrizko kate bakoitza molde bat da, beste kate osagarri bat sintetizatzeko.
3. Kate berriak eratzen diren bitartean, hidrogeno-loturak sortzen dira baseen artean, eta harizpiak biribilkatzen hasten dira. Ondorioz, bi ADN molekula sortzen dira, elkarren eta jatorrizko molekularen berdin-berdinak.

Geneak eta Genoma

Genea:

Proteina bat sintetizatzeko informazioa daraman ADN zatia da, eta proteina hori ezinbestekoa da banako batean karaktere jakin bat adierazteko.

Genoma:

Organismo baten gene multzo osoa.

Mezu genetikoaren adierazpena

Mezuaren transkripzioa

ADN molekula baten barruan dagoen informazio genetikoa ARNm molekula batean kopiatzen da. Nukleoan gertatzen da. ADN...

MITOSIA

→ Prozesua hazkunderako (crecimiento).
→ 2 zelula kume diploide (2n) sortzen dira, berdinak.

profasea

-Kromatina kondentsatu → kromosomak agertu

-Nukleo mintza eta nukleoloa desagertu

-Ardatz mitotikoa sortu

-Zentrioloak poloetara

metafasea

-Kromosomak max. Kondentsatu

-Plano ekuatorialean lerrokatu

-Zuntz zinetokorikoak kromosometara lotu

anafasea

-Kromatidak banatu

-Poloetara mugitu (V forma)

-Zuntzak laburtu

telofasea

-Kromosomak destrinkotu

-Nukleo mintza berriro agertu

-Zitoplasma zatitu

emaitza

-2 zelula kume

-Diploideak (2n)

-Genetikoki berdinak

MEIOSIA

→ sexu organoetan gertatzen da.
→ 2 zatiketa.
→ ama zelula diploidea (2n) → 4 haploide (n).

meiosia i

profasea 

-kromosomak kondentsatu

-homologoak elkartu (sinapsia)

-gainguratzea / crossing-...

Mantenugai Nagusiak: Ezaugarriak, Funtzioak eta Iturriak

Ura

Ezaugarriak

• Jaiotzean, giza gorputzaren %75 ura izaten da, eta helduak garenean, %60.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen dugu.

Funtzioak

• Hainbat substantzia disolbatzen ditu.
• Substantziak garraiatzen ditu.
• Gorputzean ematen diren erreakzio kimiko guztiak bere baitan gertatzen dira.
• Gorputzeko tenperatura erregulatzen du.

Nola Eskuratu

• Zuzenean edanez.
• Ura duten elikagaiak hartuz.
• Gure organismoko zeluletan gertatzen diren prozesu metabolikoen bitartez.

Gatz Mineralak

Ezaugarriak

• Gorputzaren pisuaren %4 osatzen dute.
• Gernuaren, izerdiaren eta gorotzen bitartez galtzen ditugu.

Funtzioak

• Funtzio erregulatzailea dute: giharren uzkurtzean eta nerbio-bulkaden transmisioan parte hartzen dute.

Arnas Aparatua

Aparatu honek funtzio hauek ditu: kanpoko aireko oxigenoa hartu, odolera eraman eta, aldi berean, odoleko karbono dioxidoa atmosferara kanporatu. Arnas aparatuak bi atal nagusi ditu: birikak eta arnas bideak.

Arnas Bideak: Egitura eta Funtzioa

Arnas bideak, 1etik 6ra bitarteko atalak, kanpotik barrura ordenatuta daude:

1. Sudur-hobiak: Ahoaren gainaldeko bi barrunbe dira; airea sartu, berotu eta hezetu egiten da.
2. Faringea: Hodi gihartsu eta elastiko bat da; airea laringera eramaten du eta Digestio nahiz Arnas aparatuen elementu komuna da.
3. Laringea: Hodi labur bat da, zenbait kartilagoz osatua. Kartilagoetako bat epiglotisa da. Elikagaiak arnasbideetan sartzea galarazten du. Barruan ere ahots-kordak daude. Ahots-kordek, bibratzen dutenean,

1. Digestio Aparatuaren Funtzioa

Digestio aparatuaren funtzio nagusia elikagaiak mantenugai soiletan bihurtzea da, zelulek energia eta materialak lortzeko erabili ahal izan ditzaten.

2. Digestio Bideko Atal Nagusiak

Elikagaiek, ahotik sartu eta gorotz moduan kanporatu arte, digestio aparatuko atal hauek zeharkatzen dituzte, ordenan:

• Ahoa
• Faringea
• Hestegorria
• Urdaila
• Duodenoa
• Jejunoa
• Ileona
• Heste Lodiko Kolona
• Ondestea
• Uzkia

3. Digestio Hodia eta Guruin Erantsiak

Digestio-hodia: Elikagaiek ahotik uzkira arte igarotzen duten organoen multzoa da.

Guruin erantsiak: Digestio-hoditik kanpo egonik, digestiorako beharrezkoak diren digestio-urinak digestio-hodira jariatzen dituzten guruinak dira.

4. Guruin Erantsien eta Hesteko Guruinen Arteko Aldea

Desberdintasun nagusia...

Giza Digestio eta Arnas Aparatuak

Giza gorputzaren funtzionamendurako ezinbestekoak diren bi sistema nagusi aztertuko ditugu jarraian: digestio-aparatua eta arnas-aparatua. Biek ala biek elikagaiak prozesatu eta energia lortzeko, eta oxigenoa hartu eta karbono dioxidoa kanporatzeko funtsezko zeregina dute.

Digestio-aparatua

Digestio-aparatua elikagaiak digeritu eta mantenugaiak xurgatzeaz arduratzen den organo-multzoa da. Hona hemen bere osagai nagusiak eta funtzioak:

Hestegorria

Faringea eta urdaila lotzen dituen hodi gihartsua da. Hestegorriaren pareten mugimenduari esker, janaria urdailera iristen da.

Urdaila

Digestio-hodiaren zabalgunea da. Urdailaren sarrerari kardia esaten zaio, eta irteerari, berriz, piloroa. Urdailean, elikagaiak digeritzen...

Zelula Definizioa

Nutrizioa, ugalketa eta harreman-funtzioak betetzen dituen unitaterik txikiena da.

Giza zelulak zelula eukariotoak eta konplexuak dira. Zelula txikienak espermatozoideak dira eta handienak obuluak.

Zelularen Egitura

Mintz Plasmatikoa

Zelula inguratzen duen mintz mehea da. Babesa emateaz gain, mantenugaien sarrera eta hondakinen irteera erregulatzen du.

Zitoplasma

Mintz plasmatikoaren barruan dagoen ur-disoluzioa da.

Nukleoa

Egitura esferikoa da.

• Mintz Nuklearra: Bikoitza da eta nukleoa biltzen du.
• Nukleoplasma: Nukleoaren barruan dagoen ur-disoluzioa da.
• Kromatina: Zelula kumeek zelula amaren informazio genetikoa jasotzen dute.
• Nukleoloa: ARNz eta proteinaz osatutako zati esferikoa da. Erribosomak eratzen ditu.

Organuluak

Zitoplasman dauden...

Teoria Zelularraren Historia eta Jatorria

Mikroskopioak erabiltzen hasi ginenean, teoria zelularra sortu zen. Hasierako mikroskopioak bi lentetako tramankuluak ziren, eta horiei esker hasi ziren zelulak ikusten.

• Leeuwenhoekek (XVII. mendean), mikroskopioak erabiliz, infusorioak (tamaina txikiko izaki bizidunak) aurkitu zituen.
• Robert Hookek, 1665. urtean, kortxo bat aztertzen ari zela mikroskopioarekin, zeldak behatu zituen. Zeldek horma zurrunak zituzten, eta Hookek ZELULA deitu zien (hura ez zen animalia- eta landare-zelulak desberdintzeko gai izan).
• Robert Brownek (XIX. mendean), ehun biziak aztertu zituenean, zelularen nukleoa aurkitu zuen.

Teoria Zelularraren Oinarriak

Schwan zoologoak eta Schleiden botanikoak XIX. mendean enuntziatu zuten teoria...