Beste ikastaroak mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Gaixotasun Kardiobaskular eta Odolekoen Laburpena

X-izpien arriskuak

Eragina handiena hazkuntza azkarra duten zelulatan dago:

• kristatinoa
• tiroidesa
• timoa eta organo linfoideak
• hezur-muina
• gonadak

Kalte nagusiak hauek dira:

• Tumoreak agertzea, leuzemia eta linfomak.
• Gonadetako (barrabil eta obarioetan) zelulei eragitea; semeengan eragina izan dezakete, patologia desberdinak eta malformazioak eraginez.
• Haurdun dauden emakumeekin arreta berezia: enbrioiaren heriotza eta malformazio kongenitoak sor daitezkeelako.

Babes neurriak (oro har)

Zein babes neurri hartu behar ditugu X-izpien aurrean:

• Dosimetroak jasotzen den erradiazioa neurtzeko.
• Banakako dosimetroak: atentzioa, nahiz eta erradiologia digitalak dosia asko murriztu duen, beharra ebaluatu behar da.
• Inguruneko dosimetroak kontsultetan.

Aho-barneko erradiografietan

Aho

Odol- eta linfa-sistemak

Odol-sistema

Osagaiak:

• Bihotza
• Odol-hodiak: arteriak, zainak eta kapilareak.
• Odola

Linfa-sistema

Osagaiak:

• Ganglio linfatikoak
• Linfa-hodiak: zain linfatikoak eta kapilar linfatikoak.
• Linfa

Bihotzaren soinua eta gastu kardiakoa

Bihotzaren soinua: Balbulak bi motatako itxiera sortzen dituzte: trikuspidala eta mitrala (aurikula eta bentrikulu artekoak) eta sigmoideak (bentrikuluetatik arterietara doazenak).

Gastu kardiakoa: Minutu batean bihotzak bonbatzen duen odol-bolumena: 5–6 l/min.

Bihotzaren eroapen intrintsekoa

Bihotzak mugimendu propioa du; borondatez kanpokoa da. Eroapen sistema propioa dauka; nerbio-sistemak parte hartzen du azkartzeko eta moteltzeko.

• Nerbio-sistema autonomoa (begetatiboa) bihotza modulatzeko arduraduna da.

ADNaren Erreplikazioa

1 a) ADNaren erreplikazioaren bidez, guraso den ADN molekula batetik jatorrizko ADNaren sekuentzia bereko bi molekula alaba sintetizatzen dira. b) Kate osagarrian, aldiz, erreplikazioa etena da, hau da, Okazaki zati izeneko zatitxoak erreplikatzen dira, eta horiek, gero, ligasa baten bidez lotzen dira. Etengabe sintetizatutako katearen izena kate aurreratua da, eta sintetizazio eteneko katearena, berriz, kate atzeratua. Hasi ondoren, kate aurreratuaren moldean, ADN-polimerasa ez du moldea uzten kate osoa erreplikatu arte. c) Interfaseko S fasean gertatzen da, eta ezinbestekoa da zatiketa zelularra egiteko. d) ADN kateak banandu egiten dira, eta bakoitza berri baten moldea da. Molekula alaba bakoitzak molde-kate ukigabe...

Larruazala: Egitura, Funtzioak eta Osasuna

1. Zer da Larruazala?

Larruazala gorputzaren organorik handiena da, ehun ezberdinez osatuta dagoena.

2. Larruazalaren Gainazala Leuna Al Da?

Ez da laua; mikroerliebea du, eminentziak, sakonuneak eta zuloak baititu.

3. Zer Faktorek Eragiten Dute Larruazalaren Kolorean?

Larruazalaren kolorean eragina duten faktoreak honako hauek dira:

• Arrazak eta giza talde etnikoak.
• Genetika.
• Izpi ultramoreen eta beste estimulu batzuen ekintzak.

6. Dermisaren Egitura

Dermisa lodiagoa eta fibrosoagoa da. Hodi eta nerbio ugarik zeharkatzen dute, eta larruazalaren eranskinak ere bertan daude.

7. Odoljarioa Epidermisaren Mozketan?

Ez, odol-hodiak ez direlako epidermiseraino iristen. Beraz, epidermisaren mailan mozketarik izanez gero,...

Lamarckismoa

Lamarckismoa:

• Organismoek konplexutasunerako joera dute.
• Organo bat askotan erabiliz gero, garatu egiten da; izaki bizidunak ingurunera egokitzen dira eta hori dela eta aldatu egiten dira, organoa erabiltzen direlako edo erabiltzen ez direlako funtzioak sortzen duelako.
• Ezaugarri eskuratuak heredagarriak direla uste zuen; organismo batek ondorengoei transmiti diezaioke bizitzan zehar inguruneak eragin dizkien aldaketak.

Adibidea:

1. Hasierako jirafak garai bateko antilopeetatik sortu ziren. Antilopeak sabanan bizi ziren, eta akazie hodto baxuak jaten zituzten.
2. Lehorte garaian, janaria gutxitu egiten zen, eta jirafek lepoa eta hankak luzatu behar izaten zituzten, akazien goiko hostoetara iristeko. Organo horiek erabiltzearen poderioz, luzatzen

Haurdunaldiaren 3. Hiruhilekoa (29-40 aste)

• 28. astetik aurrera: Leopold maniobrak, fetuaren kokapena eta posizioa zehazteko.
• 32. astean: Ekografia, fetuaren garapena, kokapena eta likido amniotikoaren kopurua aztertzeko.
• 32-34 aste: Analitika (hemograma eta koagulazioa). Oharra: Koagulazio-proben emaitzak egokiak badira, epidurala jar daiteke; bestela, odol-galera arriskua dela eta, ezin da erabili.
• 36-38 aste: Baginako kultiboa (B estreptokokoa detektatzeko) eta 3. hiruhilekoko odol- eta gernu-analisiak.
• 38-39 astetik aurrera: Kardiotokografia (fetuaren bihotz-taupadak eta uzkurdurak kontrolatzeko). Haurdunaldi arriskutsuetan, 28. astetik aurrera.
• Amaieran: Amnioskopia, erditzea atzeratzen denean likido amniotikoaren egoera eta fetuaren heldutasuna

Bihotzaren Egitura eta Funtzio Nagusiak

• Perikardioa bi orri epitelialez osatuta dago. Zer funtzio du orri horien artean dagoen likido perikardiko txikiak? Bihotz-mugimenduetan orriak irristatzen laguntzen duen lubrifikatzaile gisa jardutea.
• Zein da miokardioa osatzen duen ehun mota? Ehun muskular kardiakoa.
• Odol desoxigenatua gorputz osotik bihotzera sartzen den barrunbea zein da? Eskuineko aurikula.
• Zein balbula dago ezkerreko aurikula eta ezkerreko bentrikuluaren artean? Balbula mitrala.
• Odol oxigenatua biriketatik bihotzera itzultzen den barrunbea zein da? Ezkerreko aurikula.
• Odola ezkerreko bentrikulutik ateratzen da gorputz osora banatzeko zein arteriatik? Aorta arteria.
• Zein da gorputz osoko odol desoxigenatua bihotzera itzultzen duten bi zain

ADNaren erreplikazioa

ADN molekula batetik bi kopia berdin lortzeko prozesua da. Interfaseko S aldian gertatzen da eta ezinbestekoa da zatiketa zelularrerako. Izan ere, kromosomen oinarrizko osagaia da ADNa.

Erreplikazioaren oinarria

1. Bi kateak banandu egiten dira.
2. Bi kate berri sintetizatzen dira, aurrekoen base-sekuentzia osagarria erabiliz.

Erreplikaziorako baldintzak

• Kate berrien eredu izango den ADN molekula bat.
• Lau nukleosido trifosfato motak: dATP, dGTP, dCTP eta dTTP.
• ADN polimerasa: desoxirribonukleosido trifosfato horien lotura 5´→3´ noranzkoan katalizatzen duen entzima.
• Energia-iturri bat, sintesi-prozesua egiteko behar adina ematen duena.

Erreplikazioaren hipotesiak

Hipotesi erdi-kontserbatzailea

ADN kateak banandu egiten dira, eta bakoitza...