Beste ikastaroak mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Mikrobio Eukariotoak

Mikroorganismo eukarioto guztiek nukleoa dute, zitoplasman zenbait organulu dituzte, eta Eukarya domeinuaren barruan sartzen dira. Talde hauek dira, besteak beste:

• Alga mikroskopikoak eta protozooak (Protistoen erreinukoak)
• Onddo mikroskopikoak (Onddoen erreinukoak)

Alga Mikroskopikoak

• Kloroplastoak dituzte.
• Zelulabakarrak edo zelulaniztunak dira.
• Fitoplanktona osatzen dute.

Protozooak

Mikroorganismo zelulabakar eukariotoak, heterotrofoak eta paretarik gabeak dira. Mugitzeko gai dira eta zenbait estimulurekiko sentikorrak dira. Zatiketa bitar bidez ugaltzen dira, edo zatiketa anizkoitz edo esporulazio bidez.

Talde nagusiak:

• Mastigoforoak edo flagelatuak: lokomozioa (flageloak), ugalketa (zatiketa luzetara, gameto bidez).
• Errizopodoak

Zirkulazio Aparatua

Funtzionamendua: Digestio-sistemak eta arnas-sistemak bereganatutako nutrienteak eta oxigenoa organismoaren zelula guztietara banatzea. Zelulek sortutako hondakinak (CO₂) biltzea eta kanporatze-organoetara eramatea. Hormonak garraiatzea.

Digestio Aparatua

Funtzionamendua: Digestio-aparatuaren funtzioa hartzen ditugun elikagaiak substantzia soilago edo mantenugai bihurtzea da. Gure gorputzeko zelulek mantenugai horiek behar eta baliatzen dituzte, beren eginkizun guztiak betetzeko.

Arnas Aparatua

Funtzionamendua: Arnasketaren bidez, airearen oxigenoa zeluletara iristen da, eta zelulek sortzen duten karbono dioxidoa kanporatu egiten da.

Iraitz Aparatua

Funtzionamendua: Odolak zelulen metabolismoaren ondorioz sortzen diren hondakinak...

ZELULA=beste zelula batetik sortu, bi zatiketa zelular: 1.MITOSIA=sortu berri diren bi zelulen nukleoek zelula amaren kromosoma kopuru bera eta informazio genetiko bera izaten dituzte. 2.MEIOSIA=sortu berri diren zelulek ez dute zelula amen komosoma kopuru bera, ez eta informazio genetiko bera ere. MEIOSIA=meiosi bidez, gonadetan,zelula amek GAMETOAK sortzen dituzte. Gameto hauetako bakoitzak zelula amaren kromosoma kopuru erdia daukam AMA ZELULA: Zelula DIPLOIDEA da (2n) eta GAMETOAK: Zelula HAPLOIDEAK (n). Gizakian=2n46kromosoma dira, n ondorioz 23. Gorputzeko zelula guztiek 46 kromosoma. Zelulak diploideak (2n) direnean, gametoak haploideak (n) izan behar dira: Giza espeziean, gametoek bakoitzak 23 kromosoma zigotoa eratzean 46 kromosoma...

Azido Nukleikoak

1. (2,5p)

a) (0,5p) Zer dira nukleosomak? Zertaz daude osatuta eta non daude kokatuta?

Nukleosomak proteina histonen nukleo baten inguruan bildutako DNAz osatutako egiturak dira. Zelula eukariotoen nukleoan daude kokatuta, eta kromatinaren oinarrizko unitatea osatzen dute.

b) (0,5p) Zein molekulek osatzen dute nukleotido bat?

Nukleotido bat honako hauek osatzen dute:

• Fosfato talde bat.
• Pentosa bat (bost karbonoko azukrea, hala nola desoxirribosa DNAn edo erribosa RNAn).
• Base nitrogenatu bat (adenina, timina, zitosina, guanina DNAn; RNAn, uraziloa timinaren ordez).

c) (0,5p) Nukleotidoak azido nukleikoen monomeroak izateaz gain, zein beste modutan aurki daitezke zelulan?

Azido nukleikoen parte izateaz gain, nukleotidoek beste funtzio...

Zelularen Oinarriak

Zelularen teoriaren oinarriak:

• Jatorrizko unitatea: Zelula guztiak aurreko beste batzuetatik sortzen dira.
• Unitate morfologikoa: Izaki bizidun guztiak zelula batez edo zelula askoz osatuta daude.
• Unitate fisiologikoa: Zelulek bizi-funtzioak betetzen dituzte.
• Unitate genetikoa: Zelula guztiek dute bere ezaugarriak agintzen dituen material genetikoa, eta zelula amatik zelula kumeetara igarotzen da.

Maila Biologikoak

a. Bioelementua: Karbonoa (C), Oxigenoa (O), Hidrogenoa (H), Nitrogenoa (N)
b. Biomolekula: Ura, gatz mineralak, karbohidratoak, lipidoak, proteinak, azido nukleikoak
c. Organulua: Bakuoloa, mitokondria, zentrioloa, lisosoma, Golgiren aparatua, erretikulu endoplasmatikoa, erribosoma.
d. Zelula: Neurona, kondrozitoa,...

1.1. Materiaren Antolaketa eta Biomolekulak

Materiaren Antolaketa:

1. Partikula subatomikoa: Atomoaren barnean dagoen egitura.
2. Atomoa: Partikula subatomikoz osatuta dago, taula periodikoaren elementuak.
3. Molekula: Atomoak elkartzean sortzen dira (Fe, H, O).
4. Organulu: Molekulak elkartzean sortzen dira (H₂O).
5. Zelula: Organuluz osatutako egitura (Neurona).
6. Ehun: Zelulak elkartzean sortzen dira (Odola).
7. Organo: Ehunez osatutako egitura, funtzio bat du.
8. Sistema/Aparatu: Organoz osatuta daude eta funtzio bat dute.

Bioelementuak: Izaki bizidunen barnean dauden elementu kimikoak.

1. Primarioak: C, H, O, N.
2. Sekundarioak: Ca, Na, K.
3. Oligoelementuak: Fe, Co.

Biomolekulak:

1. Ez-organikoak: Materia bizidunean eta bizigabean (ura, gatz mineralak).
2. Organikoak: Materia bizidunean

Uraren Kalitatearen Parametroak

O.D. Oxigeno disolbatua (mg O₂/l)

K. O.T. Karbono Organiko Totala (mg C/l). Kutsadura organikoaren seinalea da.

Nitrito eta Nitratoen kontzentrazioak: Ongarri eta materia organikoaren kutsaduraren seinalea.

pH: Uraren azidotasunaren adierazlea.

Uraren "gogortasuna": Ca eta Mg-aren gatzen kontzentrazioa adierazlea.

Parametro Fisikoak

Gardentasun maila: Uretan partikulak egotearen adierazlea.

Tenperatura: Oxigenoaren kontzentrazioari eragiten dio.

Koloreen presentzia: Sustantzia kutsatzaileen presentziaren adierazlea (organikoa, metalak…).

Eroankortasun elektriko balore altuak: Gatzen kontzentrazio altuaren adierazlea da.

Parametro Biologikoak

Intsektuen larbak, amuarrainak, karramarroak, izokinak: Oso ur garbien adierazlea....

Nutrizio Enterala eta Zundak: Zaintza eta Erantzukizunak

Zaintzak eta arduradunak:

• Erizainaren lana da, baina materiala prestatzen laguntzea erizain laguntzailearen ardura da.
• Asepsia zaindu.
• Pazienteari azaldu zergatik jarri zaion.
• 4-6 orduz behin bizi-konstanteak hartu. Tenperatura igotzeak infekzioa adieraz dezake.
• 4-6 orduz behin gluzemia maila kontrolatu.
• Pazientea egunero pisatu.
• Elikadura parenterala (seruma) giro-tenperaturan eman behar da.
• Elikadura parenterala (seruma) hozkailuan gorde behar da, 4 ºC eta 8 ºC artean, gehienez 24 orduz.

Nutrizio Enteraleko Zunda Motak

Zunda Nasogastrikoa (SNG)

Nutrizio enterala emateko metodo bat da, urdailean amaitzen dena.

Zunda Nasoduodenala

Nutrizio enterala emateko metodo bat da, heste mehean amaitzen dena,...

Odol Transfusioak eta Eritroblastosi Fetala

Odol transfusioak: AB+ hartzaile unibertsala da eta O- emaile unibertsala.

Eritroblastosi fetala: Gaixotasun bat da, globulu gorri faltagatik. Ama negatiboa eta umea positiboa denean gertatzen da. Anti Rh (antigorputza): umearen odol zirkulazioan, umean globulu gorriak suntsitzen dituzte. Erreakzio indartsua bada: heriotza. Erreakzio indartsua ez bada: malformazio batzuk. Lehenengo haurdunaldian umea normala izan daiteke.

Gongoil Linfatikoak

Gongoil linfatikoak: Zelula multzo bat da, gorputz osoan daude, baina zenbait lekutan kontzentratzen dira:

• Besapean
• Lepo alboetan
• Belaunaren atzean
• Izterretan
• Bular erdialdean

Linfak dakarrena filtratzen da. Mikroorganismoak filtratzen eta suntsitzen dira: linfozitoak ugaltzen...