Batxilergoa mailako Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Pteridofitoen Ugalketa

Pteridofitoak hazirik gabeko landareak dira. Sustraia, zurtoina eta hostoak dituzte, baita ura, mineralak eta elikagaiak garraiatzeko baso-sistemak ere. Landare horien ziklo biologikoan belaunaldien txandaketa dago, eta esporofitoa da fase nagusia.

Briofitoen Ugalketa

Briofitoak baso gabeko landareak dira, eta giro hezea behar dute hazteko eta ugaltzeko. Belaunaldi-txandaketan, gametofitoa nagusitzen zaio esporofitoari. Sexu gabe eta sexu bidez ugaltzen dira.

Goroldioen Ziklo Biologikoa

Gametofitoa errizoideak eta filoideak dituen sasizurtoinak osatzen du. Gameto ar edo anterozoideak flagelodunak dira eta anteridio barruan eratzen dira. Gameto eme edo oosferak botila-itxurako arkegonioetan sortzen dira. Ernalketa gertatzeko,...

Nerbio Sistema Zentralaren Atal Nagusiak

B) Zerebeloa

Garunaren atzealdean, azpian dago, eta antzeko egitura azaltzen du: alboetan dauden bi masak (hemisferioak) eta erdian estu eta luzea den beste masa (bermisa) batez osaturik. Gai grisa kanpotik eta zuria barnetik. Funtzio garrantzitsuena: mugimenduak koordinatzea.

C) Entzefalo-enborra

Hiru atal ditu:

• Mesentzefaloa
• Protuberantzia edo zubia
• Erraboila

Erraboila muinaren luzakina da, eta substantzia grisez eta zuriz osatuta dago (kasu honetan nahastuta).

1.3.2. Bizkarrezur-muina

NSZren espezializazio gutxieneko aldea da. Bizkarrezurreko hodi vertebralean kokatutako pareta lodiko hodi fina (ependimoa) du, likido zefalorrakideoz beteta.

Egitura eta atalak

Luzeran, bi lodiune ditu:

• Alde zerbikala
• Alde lunbarra

Behealdean...

Osasuna

Osasuna: Definizioa

Osasuna (OMEren arabera): ongizate fisiko, mental eta sozial osoko egoera da.

Osasun Egoeraren Faktoreak

• Herentzia (faktore genetikoak)
• Ingurunea (ingurumen-faktoreak)
• Portaera (faktore pertsonalak)
• Osasun sistema erabiltzeko aukera

Osasunaren Faktore Erabakigarriak

• Bizitzeko era eta osasun-ohiturak
• Ingurunea
• Biologia
• Osasuna zaintzeko sistema

Arrisku Faktoreak

Arrisku faktorea pertsona edo pertsona-talde batean hautematen den egoera edo ezaugarria da, gaixotasun bat garatu edo sortzeko probabilitatearekin erlazionaturik dagoena. Egoera edo ezaugarri hauek ez dira derrigorrez gaixotasunaren kausa izan behar, gertakariarekin erlazionaturik daude soilik.

Arrisku Faktore Aldagarriak

Pertsonen portaerari dagozkionak.

Arrisku Faktore

Gantz Azidoak eta Haien Metabolismoa

Gantz-azidoak matrize mitokondrialean degradatzen dira β-oxidazioa izeneko bide metabolikoaren bidez. Gantz-azido katearen erabateko degradazioa lortu arte errepikatzen diren lau erreakzioen sekuentzia da:

• Deshidrogenazioa
• Hidratazioa
• Oxidazioa
• Tiolisia

Prozesu honetan, bi karbono atomoko unitateak askatzen dira: azetil-CoA molekulak, hain zuzen ere. Azetil-CoA horiek ondoren Krebsen zikloan sartuko dira; eta, erreduzitu diren koentzimak, aldiz, arnas katean oxidatuko dira. Azil-CoA molekula berriak beste β-oxidazio bati ekiten dio, eta berriro bi karbono galtzen ditu. Prozesu horrek gantz-azidoa guztiz degradatu arte jarraitzen du. Horretarako, zenbait β-oxidazio edo helize-bira beharko dira, eta bira horien...

Erreplikazioa zelula prokariotoetan

1. Hastea: Helize bikoitzaren irekiera

Erreplikazioa oriC deritzon DNAko puntu zehatz batean hasten da. Puntu horretan erreplikazio-burbuila sortzen da eta erreplikazio-urkilak eratzen dira. DNA kate bakoitza molde gisa erabiltzen da kate osagarri bat sintetizatzeko. Prozesu honetan helikasa entzimak helize bikoitza irekitzen du.

2. Luzatzea: DNA kate berrien sintesia

Lehenik, RNA polimerasak (primasak) RNA zati bat gehitzen du abiapuntu gisa. Ondoren, DNA polimerasak erreplikazioa luzatzen du:

• Harizpi jarraitua: 3’→5’ noranzkoko helizea modu jarraituan kopiatzen da.
• Harizpi etenak: 5’→3’ noranzkoko helizea kontrako noranzkoan dagoenez, zati txikitan kopiatzen da; hauek Okazaki zatiak dira.

DNA polimerasa...

Protozooak: Zelula Bakarreko Organismoak

Protozooak zelula bakar batez osatutako organismoak dira.

Sailkapena:

• Zoomastigiloak

  Flageloak dituzte, eta horri esker mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Errizopodoak

  Pseudopodoen bidez mugitzen dira. Bizitza askekoak edo parasitoak izan daitezke.

• Ziliatuak

  Zilioak erabiltzen dituzte mugitzeko, eta bizi askekoak dira.

• Esporozoak

  Mugitzen dira, baina ezin dute mugimenduaren norabidea aukeratu.

Algak: Uretako Bizitzaren Oinarria

Algak landareen erreinuarekin antzekotasun handiak dituzte.

Ezaugarri Orokorrak

Uretako inguruneetan bizi dira eta fotoautotrofoak dira. Horretarako, pigmentu fotosintetikoak behar dituzte. Ohikoenak klorofilak eta karotenoideak dira.

Sailkapena

Zelulabakarrak

• Fitoplanktona

  Uretan

Histologia: Sarrera

Histologiak ehunen egitura mikroskopikoa aztertzen du. Azterketa horiei esker, hainbat egitura eta funtzio ezagut daitezke.

Azterketa horien emaitzak funtsezkoak dira medikuntzarako eta biologiarako, ehunen propietateak, patologien presentzia, bilakaera eta diagnostiko egokiak egiteko.

Organismoen Antolaketa Mailak

Izaki zelulabakarrak

Organismo hauek zelula bakar batez osatuta daude, eta zelula horrek funtzio guztiak betetzen ditu.

Adibideak dira:

• Bakterioak
• Protozooak
• Zenbait alga
• Zenbait onddo

Izaki zelulanitzak

Zelula bat baino gehiagoz osatuta daude:

• Forma desberdinetako zelulak dituzte (zelulen bereizketa).
• Zelulek funtzio desberdinak betetzen dituzte (lanaren banaketa).

Izaki zelulanitzen zelulak bi modutan antolatuta egon daitezke:...

Odola eta Sistema Inmunea

Sarrera:

Odola zelulen bizitzarako beharrezkoak diren elementu guztiak garraiatzen dituen likidoa da. Likido hau, odol-hodi guztietan zehar ibiltzen da, elikagaiak gorputz osora eraman ahal izateko eta metabolismo osteko hondakinak gorputzetik ateratzeko. Odolak bere funtzioak ondo bete ahal izateko, bere ezaugarri fisiko-kimikoak konstante mantendu behar ditu.

1. Isotonia: presio osmotikoa konstante mantentzea (0,9% gatz-disoluzio bati dagokiona).
2. Isohidria: pH-a konstante mantendu behar da. Aldatze-tartea 7,38-7,44 bitartekoa da.
3. Likatasuna: konstante mantentzea oso garrantzitsua da. Handitzen denean, bihotzak uzkurdura-indarra handitu egin behar du, ehunetara behar adina odol hel dadin. Gainera, handiegia bada, tronboak

Ugalketa: Kontzeptua eta Motak

Izaki bizidunek ugalketaren bitartez beren antzeko izakiak sortzen dituzte, espeziea iraunaraziz. Oinarrizko bi ugalketa mota daude: asexuala eta sexuala edo sexu bidezkoa. Ugalketa asexualean ez dago gametorik eta oso prozesu bakuna da: organismoaren zati batek indibiduo osoa, jatorrizkoaren berdina genetikoki, birsortuko du. Ugalketa sexualean, aldiz, gameto deritzen zelula espezializatuek hartzen dute parte. Zelula horiek espezie bereko baina sexu ezberdineko indibiduotik etorri ohi dira. Gametoak elkartu egiten dira ernalkuntza deritzan prozesuan, zigotoa emanez, eta horren garapenaz indibiduo berria sortzen da. Prozesuan guraso bien material hereditarioa konbinatzen denez, sexu bidezko ugalketak genetikoki...