Arteak eta humanitateak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Arkitektura Errenazentista: Oinarriak eta Ezaugarriak

Eraikuntza-tradizio klasikoa berreskuratuz eta lengoaia arkitektoniko berriaren teoria guztiak formulatuz hasi zen arkitektura errenazentista. Proportzioak, harmoniak eta simetriak gizakia zuten eredu. Ezaugarri nagusiak hauek ziren:

• Erdi puntuko arkua, ordena erromatarrak eta apaindura klasikoa erabiltzea.
• Barrualdeko espazio homogeneoak, oinplano zentralizatuekin.
• Lehengaiak: marmola edo harri nobleak.

Quattrocentoko Arkitektura

Arkitektura errenazentistaren elementu formalak Florentzian agertu ziren. Florentziako kultura-giroan hezitako Filippo Brunelleschi izan zen mugimenduaren aitzindaria. Arkitektoa, eskultorea, asmatzailea eta ingeniaria izan zen, eta perspektibaren sistema eta legeen...

Materiala eta Eraikuntza

Harlandu isodomoa eta sendoa erabiltzen da, Jainkoaren sendotasuna sinbolizatzeko.

Oinplanoa eta Proportzioak

Gurutze latindar formako oinplanoa du, luzetarako simetria-ardatzarekin. Proportzio monumentalak ditu; monumentalitateak Jainkoaren botere ahalguztiduna sinbolizatzen zuen.

• Hiru nabe: erdikoa albokoen bikoitza eta askoz ere altuagoa da.
• Abside-kaperak: alde bakoitzean bi daude, zirkulu-erdikoak.
• Burualde garatua: kaperaren atzean girola eta bost kapera erradial ditu.

Kaperen ugaritasunak monumentalitatea areagotzeko eta erromes-elizetan elizkizunak errazteko funtzioa du.

Barnealdeko Egitura eta Girola

Girola: prozesioak eta erromesen mugimenduak errazteko, kaperetaraino edota kriptaraino jaisteko eta erlikiak gurtzeko...

Errenazimenduko Pentsalari eta Artista Nagusiak

• Erasmo Rotterdamgoa (1466–1536)
• Tomas Moro (1478–1535)
• Nikolas Koperniko (1473–1543): Teoria heliozentrikoa.
• Andres Vesalio (1514–1564): Giza anatomiari buruzko liburu garrantzitsua idatzi zuen.
• Miguel Servet (1511–1553): Odolaren biriketako zirkulazioa aurkitu zuen.
• Filippo Brunelleschi (1377–1446): Florentziako katedraleko kupula eraiki zuen.
• Michelangelo Buonarroti (1475–1564): Done Petri basilikan lan egin zuen.
• Donato Bramante (1444–1514): Belvedereren Patioaren diseinua egin zuen.
• Andrea Palladio (1508–1580): Villa Rotonda.
• Juan de Herrera (1530–1597): El Escorial monasterioaren diseinua.
• Donatello (1386–1466): Giza gorputzaren errealismoa landu zuen.
• Lorenzo Ghiberti (1378–1455)

Biztanleriaren bilakaera eta hazkundea

1. Erdi Aroan Europako biztanleria asko handitu zen, 45 milioitik 75 milioi biztanle ingurura. Bilakaera honako hau izan zen: 1300ean 75 milioi, 1400ean 45 milioi eta 1500ean 70 milioi.

Hazkundearen arrazoiak

2. Biztanleria hazkundearen kausak hauek izan ziren: biztanleria hobeto elikatuta zegoen, gaixotasunen aurreko erresistentzia hobetu zen eta heriotza-tasak behera egin zuen.

Ekonomia eta merkataritza

4. Merkataritza hasi zen, merkatuan nekazaritzako produktu gehiago zegoelako eta jendeak erosahalmen handiagoa zuelako. Horrekin batera, garraioan egondako zenbait berrikuntzak trukeak sustatu zituzten.

5. Erdi Aroan azokak merkatu handiak ziren, leku eta data finkoetan egiten zirenak.

6. Europarrek luxuzko...

Gotikoko fatxada: ezaugarri nagusiak

Gotikoko fatxadak erromanikoarekin alderatuta altuagoak, argitsuagoak eta apaingarriagoak dira. Arkitektura mota honek argi naturalaren garrantzia azpimarratzen du, horregatik leiho handiak eta askotan beira koloredunak erabiltzen dira. Horien artean nabarmentzen dira arrosa-leihoak, fatxadaren goiko aldean kokatzen diren leiho zirkular handiak, barrualdera argi berezia sartzen dutenak.

Fatxadaren egitura nagusietan portadak funtsezkoak dira. Ate nagusiaren inguruan arku zorrotzak, arkiboltioak eta tinpanoak agertzen dira. Tinpanoak eskulturez apainduta egoten dira maiz, eta normalean eszena biblikoak edo irudi sakratuak irudikatzen dituzte, ikusleari mezu erlijioso bat transmititzeko.

Era berean, dintelak...

Sant Climent de Tahull-eko Horma-Pintura: Erromanikoaren Maisulan bat

Tahulleko Sant Climent elizako horma-pintura Kataluniako eskolakoa da. Jatorriz, elizako absidean zegoen, Bohí haranean (Lleida, Pirinioak), eta gaur egun Kataluniako Arte Museo Nazionalean (MNAC) dago ikusgai.

XII. mendean margotu zen (1123 inguruan), eta Kataluniako pintura erromanikoaren adibiderik onenetakoa da, italobizantziar eragina nabarmena duena.

Teknika eta Gaia

Teknika freskoa da, eta gainean tenplea erabili zen.

Gaia: Kristo Pantokratorra

Gaia erlijiosoa da: Kristo Pantokratorra agertzen da, tronuan eserita, mandorla baten barruan. Inguruan Tetramorfoa (lau ebanjelarien sinboloak) dago:

• Markos: lehoia
• Lukas: zezena
• Mateo: aingerua
• Juan: arranoa

Estiloa eta Ezaugarriak

Estiloa...

Mugimendu Estilistiko Nagusiak (XX. mendea)

• Art Nouveau (Erromantikoa, 1870-1910): Estilo apaingarria, kurbatua eta organikoa.
• Wiener Secession (Modernoa, XIX-XX. m.): Josef Hoffmann. Forma geometrikoak, irudien eskematizazioa, kolore paleta mugatua eta eraikuntza modularra.
• Plakatstil (Modernoa, 1906-1918): Lucian Bernhard, Ludwig. Sinpletasuna, objektuaren protagonismoa, tipografia deigarria eta minimalismoa.
• Konstruktibismoa (Modernoa, 1915-1930): Aleksandr Rodchenko. Geometria abstrakzioa, argazkiak, collageak eta tipografia indartsuak.
• Bauhaus (Modernoa, 1919-1933): Herber Bayer, Mies Van der Rohe. Kolore sinpleak eta harmonia, forma funtzionalak, orden minimalista eta material industrialen erabilera.
• Art Déco (Modernoa, 1920): Cassandre. Geometria,

1. Barrokoaren kontzeptua. Italia Europako sormen- eta aldaera-gune. Arkitektura barrokoa gupida- eta botere-adierazpide. Hirigintzaren bilakaera. Barrokoa XVIII. mendean sortu zen eta XVII. mendean bukatu zen. Barrokoa klasikotasunaren kontrakoa da, eta artea modu desberdin batean ulertzeko sortu zen. Naturalista eta klasikoa da Errenazimentutik datorrelako, baina izaera analitiko desberdina ere dauka.

Erlijioek ikusmolde desberdinak zituzten bizitzaz eta munduaz, horregatik, herrialde katolikoetan, Elizak arte arroa erabili zuen eta herrialde protestanteetan artea merkatari eta burges handien zerbitzura zegoen. Hala ere, ezaugarri estetiko komunak zituzten: errealitateko kezka, dinamismoan interes handia, tentsioa nagusitzen da, lerro kurbatuen...

Arte Lanen Konparaketa: Goya eta Beste Maisuak

Eguzkitakoa vs. Haurra Flauta Jotzen

Antzekotasunak

• Materiala: Olioa mihise gainean.
• Gaia: Erretratuak dira (sinbologia berezirik EZ).
• Konposizioa: Diagonala da, EZ simetrikoa.
• Teknika: Pintzelkada askeak.
• Bolumena: Koloreak bolumena sortzen du.
• Tamaina: Besteekin alderatuta tamaina txikikoak.

Desberdintasunak

• Estiloa: Goya (Rokokoa); Judith (Barrokoa).
• Sfumato: Goyak erabiltzen du; Judithen lanak EZ.
• Eguzkitakoa: Alaia, bizia.

Karlos VII.aren Familia vs. Meninak

Antzekotasunak

• Tamaina handikoak.
• Pintzelkada askeak.
• Olioa mihise gainean.
• Monarkiak enkargatuak.
• Talde erretratua.
• Sinbologia BAI.
• Naturalismoa, errealismoa.

Desberdintasunak

• Estiloa: Goya (Erromantizismoa); Velázquez (Barrokoa).
• Konposizioa: Velázquezek

Cinquecentoko Arkitektura (XVI. mendea)

Errenazimenduaren gailurra izan zen, antzinako klasikoen eragina eta berrikuntza tekniko-estetikoak uztartuz.

Funtsezko Ezaugarriak

• Simetria eta proportzioa: Eraikinen diseinua Vitruvioren ikasketetan eta giza gorputzaren proportzioetan oinarritu zen.
• Perspektiba: Perspektiba linealak sakontasuna eta hirugarren dimentsioaren sentsazioa eman zien eraikinei.
• Oinplantak: Oinplanta zirkularrak, Greziar gurutze formakoak eta gurutze latinozkoak erabili ziren.
• Estalkiak: Kanoi ganga eta kupulak nagusitu ziren; Bramantek, Michelangelok eta Palladiok diseinu berritzaileak garatu zituzten.
• Monumentaltasuna: Eraikin handi eta sofistikatuak indarra eta prestigioa adierazteko diseinatu ziren.
• Argia eta espazioa: Argiztapen