Apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Mitokondrioa: Egitura eta Funtzioak

Mitokondrioa zelula eukariota guztietan dagoen organulua da (kondrioma). Kopurua zelularen aktibitate mailaren araberakoa da.

Egitura

• Itxura aldakorra (luzangak).
• Kanpo mintza: Porinak ditu, mintz bakterianoaren antzekoa.
• Barrunbe perimitokondriala: Kanpo eta barne mintzen artean dagoen gunea (100 Å).
• Barne mintza: Fosfolipido bereziak, proteina garraiatzaileak (arnas-katekoak, adibidez) eta ATP sintetasa ditu. Gandorrak izeneko tolesturak ditu.
• Matrizea: Mitokondrioaren barne ingurunea da. Erribosomak (70S-koak), DNA mitokondriala eta entzima ugari ditu.

Funtzioak

• Arnasketa aerobikoa: Energia (ATP) sortzen du. Prozesu honetan Krebs zikloa, β-oxidazioa eta oxidaziozko fosforilazioa gertatzen dira, ATParen sintesiarekin

Platonek eta Aristotelesek eszeptizismoa baztertu nahi dute; hori dela-eta, biek diote errealitatea ezagutu daitekeela. Baina benetako errealitatea azaltzeko bi planteamendu desberdin dituzte.

Errealitatearen Kontzepzioa

Platonek adierazi zuen mundu fisikoa ez dela benetako errealitatea. Aristotelesek, aldiz, errealitate substantziala eta errealitate akzidentala bereizten ditu. Errealitate substantzialaren barruan, inguratzen gaituen eta zentzumenez hautematen dugun errealitatea sartzen da, baita esentzia unibertsalak ere. Errealitate akzidentala, berriz, gauzaki zehatzetan bakarrik hauteman daitezkeen ezaugarriak dira. Platonen idealismoaren aurrean, errealismoa aldarrikatu zuen Aristotelesek.

Aldaketaren Teoria: Hilemorfismoa

Platonen ustez,...

Foruen aurkako erasoak

Zentralismoaren ezarpena Espainian

Espainiako Koroak eredu zentralista inposatu zuen monarkia osoan. Aragoiko Koroako foruak ezabatu zituzten Oin Berriko Dekretuen bidez. Aragoin, Katalunian, Valentzian eta Mallorcan Gaztelako legea eta eredu administratiboa ezarri zituzten.

Aduanen auzia Euskal Herrian

Euskal Herrian, aduanak kostaldera eta Frantziako Erresumako mugara eramateko saio bat egin zen, baina matxinada herritar bat gertatu zen eta aduanak betiko lekura itzultzea erabaki zen.

Godoy eta Zamakolada: Zerbitzu militarraren aurka

Madrilgo Gortean uste zuten foruak erregearen kontzesioak zirela, eta ez euskaldunen berezko eskubideak. Godoyk, Karlos IV.aren ministroak, nahitaezko zerbitzu militarra ezarri nahi izan zuen...

Euskal nobelaren aurrekarien artean Juan Antonio Mogelen "Peru Abarka" dugu, 1880an argitaratu zen. Peru Abarka beraren eta Maisu Juanen arteko solasaldia du oinarri, helburu didaktikoekin idatzita dagoelarik.

1883an Sabino Arana Goik aldarrikatu zuen "Euskotarren aberria Euzkadi da". Euskarazko literaturaren helburu nagusia Euskal Nazioaren oinarriak ezartzea eta sustatzea zen garai hartan.

50eko Hamarkadako Literatura

Belaunaldi gazte inkonformista eta berritzaile bat agertu zen Euskal Herrian 1958 inguruan. Literatura gizakiaren izateaz eta gizarteaz arduratzen hasi zen.

Narratiba

Kontakizuna, gorabehera etengabean murgildurik eta historian zehar garatuz doazen pertsonaia konplexuen bidez adierazten diren barne-korapilo, zalantza eta larriminek...

Fedea eta Arrazoia: Testuinguru Historikoa

Fedea eta arrazoia uztartzearen auzia kristautasunaren zabalkundearekin sortu zen, egia errebelatua eta filosofia paganoaren tradizioa bateratzeko beharrak eraginda. Agustin Hiponakoak fedeak eta arrazoiak elkarrekin lan egin behar zutela defendatu zuen, baina fedeak lehentasuna izanik. Geroago, averroistek "egia bikoitzaren teoria" garatu zuten, proposatuz fedeak eta arrazoiak gai berean erantzun kontraesankorrak eman ditzaketela, biak onargarriak izan daitezkeelarik. Tomas Akinokoak, aldiz, teoria hori ukatu eta fedea eta arrazoia bateragarriak direla defendatu zuen, biak Jainkoarengandik datozen heinean.

Tomas Akinokoa: Fedearen eta Arrazoiaren Harmonia

Tomasen arabera, fedea eta arrazoia egia bakarrera...

XVIII. Mendea Iparraldean: Sarrera

Gehienak elizgizonak dira oraingoan ere. Baina ez dago Sarakoaren moduko talde esanguratsurik. Mendea gorabehera handikoa suertatzen da. Borboien agindupean jarraituko du Ipar Euskal Herriak. Baina ehun urte horietan aldaketak daude Frantziako Iraultza bortitzaren ondorioz. Gerrak, alde batetik, foruen deuseztapena eta, bestetik, Estatu frantses berriaren antolamendu bateratua ezarriko zaie hiru probintziei. XVIII. mendea Ilustrazioaren garaia, jakinmin orokorraren eta Entziklopediaren sasoia dugu. Arrazoiaren nagusitasuna aldarrikatzen da; gizabanakoaren balioa azpimarratzen; zientzia eta teknikaren ahalmena sinesten. Ideia berriok gutxitan izango dute oihartzuna Iparraldeko euskal idazleen artean. Argitaratzen...

Nor kasua

Nor-Nork kasua

Nor-