Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Demografiaren oinarrizko kontzeptuak

• Demografia: Biztanleria ikertzen duen zientzia da.
• Jaiotza-tasa: Herri edo hiri batean jaiotako haur kopurua da.
• Heriotza-tasa: Herrialde batean izandako heriotza kopurua adierazten du.
• Migrazioa: Biztanleriaren mugimendua.
• Biztanleria absolutua: Biztanleriaren guztizko kopurua.
• Biztanleria-dentsitatea: Lurralde baten azaleraren eta bertan bizi den biztanleriaren arteko erlazioa.
• Errolda: Herrialdeko demografia, ekonomia, gizarte eta kultura datuak lortzeko biztanle guztiei egiten zaien inkesta.
• Udal-errolda: Udalerri bateko biztanleei buruzko datuak jasotzen dituen erregistroa da.

Nolakoa zen biztanleria XIX. mendera arte?

Lehen gizakiak agertu zirenetik XIX. mendera arte, oso motel hazi zen munduko biztanleria....

Hotsa eta Zarata

Hotsa entzutean, objektu batzuen bibrazioak eragindako entzumen sentipen bat gertatzen da. Bibrazio horiek erregularrak edo periodikoak badira, hotsa sortzen dute. Bibrazioak irregularrak edo ez-periodikoak ere izan litezke; hauek tono jakinik gabeko sentipen nahasi bat eragiten dute: zarata.

Era guztietako hotsak erabiltzen dira musika egiteko. Hots guztiak modu berean transmititzen dira: bibrazioek airea sakatu eta konprimatu egiten dute, eta gero aireari tira egiten diote eta airea hedatu egiten da. Uzkurtze eta hedapen horiek airetik doaz, hots uhin moduan.

Hotsaren Ezaugarriak

Hotsak era askotakoak dira. Askotariko garaierak, intentsitateak, tinbre edo koloreak eta iraupenak izan ditzakete.

Garaiera

Honako ezaugarri hauen mende...

Antzinakoen eta Modernoen Askatasun Kontzeptuak

Antzinakoen Askatasun Kontzeptua

Constanten arabera, antzinakoen askatasun kontzeptua Atenasko demokrazian agertu zen nagusiki eta herri-eginkizunetan parte hartzean zetzan. Herritarra zen gizaki librea, hau da, poliseko gobernu kontuetan legez eta aktiboki parte har zezakeena.

Askatasun kontzeptu hura mugatua zen: ez zegokion biztanle guztiei, ez baitzituzten herritartzat hartzen ez emakumezkoak, ez esklaboak, ez metekoak, ezta hogeita hamar urte azpikoak ere.

Modernoen Askatasun Kontzeptua

Gizakiak aske izateko gaitasuna eta gaitasun hori erabiltzeko eskubidea du. Erdi Aroan eta Aro Modernoan askatasun kontzeptuaren sorburua izan zen.

Gizakiak eskubide jakin batzuk ditu, eta gizarteak eskubide horiek...

Altzairua eta Kobrea: Ezaugarriak eta Aleazioak

Altzairua

18. Zer ezaugarri dute altzairuek?

Egituran aldaketa handiak izan ditzakete, egoera solidoa galdu gabe. Hau da, tratamendu termikoen bidez erabat alda daitezke haien ezaugarri mekanikoak, tratatutako elementuen forma aldatu gabe.

19. Definitu suberaketa eta tenplaketa.

• Suberaketa: Hozte motela.
• Tenplaketa: Hozte azkarra.

20. Definitu altzairu arruntak eta aleatuak.

Altzairu arruntak

Burdinaz eta karbonoz osatuta daude.

Altzairu aleatuak

Altzairu arruntetatik lortzen dira, horiei elementu aleatzaileak gehituta. Horren bidez, gauza asko lor daitezke: tratamendu termikoekiko sentikortasuna aldatzea, ezaugarri mekanikoak aldatzea, korrosioarekiko iraunkortasuna aldatzea, eta abar.

21. Zer motatan agertzen

Materialen Propietateak: Definizioak

• Gogortasuna: Material batek beste material bati marratzeko duen ahalmena.
• Hauskortasuna: Material batek erraz hausteko duen ahalmena.
• Nekea: Material batek indar baten eraginez hautsi gabe jarraitzeko duen erresistentzia.
• Elastikotasuna: Material batek deformatu ondoren bere hasierako formara itzultzeko duen ahalmena.
• Plastikotasuna: Material batek deformatzeko duen ahalmena, baina inoiz ez du hasierako forma guztiz berreskuratuko.
• Harikortasuna: Material batek hari bihurtzeko duen ahalmena.
• Xaflakortasuna: Material batek xafla bihurtzeko duen gaitasuna.
• Zailtasuna: Zerbait lortzeko edo egiteko aurkitzen diren oztopoak edo zailtasun-maila.
• Erresilientzia: Materialaren gaitasuna, deformazio elastiko handia jasan ondoren,

Definizioak

Poliuria:

Egunean 2.000 ml gernu baino gehiago kanporatzea. Diabetes mellitus gaixotasunaren adierazleetako bat izaten da.

Oliguria:

Egunean 500 ml gernu baino gutxiago kanporatzea. Nefrosiaren adierazle izaten da.

Anuria:

Egunean 100 ml gernu baino gutxiago kanporatzea. Larritasun handiko egoerekin lotuta egoten da (gernubideen buxadurak, adibidez).

Disuria:

Mikzio zailak edo mingarriak.

Polakiuria:

Mikzio oso ugariak eta kantitate txikikoak.

Nikturia:

Mikzio ugari gauean.

Tenesmo besikala:

Txiza egin ondoren gehiago egiteko gogoa izatea.

Gernu-inkontinentzia:

Nahi gabeko gernu-galerak.

Gernu-erretentzioa:

Gernua kanporatzeko ezintasuna.

Enuresia:

Lo egiten den bitartean nahi gabe txiza egitea.

Proteinuria:

Gernuko proteina kantitatea balio normalen

Foruen jatorria eta izaera

XII. mendean, Arabak, Gipuzkoak eta Bizkaiak (Nafarroako erreinuaren barne zeudela), Gaztelako erreinuan sartzea onartu zuten baldintza batekin: haien lege propioak izatea, euskal foruak. Hiriak ere foruen jabe egin ziren. Denborarekin, lege bihurtu ziren, eta horien multzoari Foru Legea deitzen zaio.

Forua herri baten estatutu eta eskubideak jasotzen dituen dokumentu juridikoa da. Foruak, Erdi Aroaz geroztik euskal lurraldeetako biztanleen bizitza politikoa eta soziala arautzen zuten ahozko eta ohiturazko legedi zaharrean oinarritutako lege-bilduma ziren.

Antolaketa politikoa eta ekonomikoa

Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan herrietako ermandadeak sortu ziren handikiei aurre egiteko. Ordenamendu berria maila ezberdinetan...

Euskadiko turismoaren historia eta testuingurua

XIX. mendean, klase dirudunen artean itsasoko bainuen eta bainuetxeen moda ezarri zenean abiatu zen turismoa. Ondorioz, establezimendu ugari sortu ziren eta errege-familiak, nobleziak eta goi-burgesiak uda igarotzeko hautatu zituen hainbat herri (Donostia, Zarautz eta Lekeitio).

Turismoa beste autonomia-erkidego batzuetan baino gutxiago garatu da, klima-baldintzak ez direlako beti oso egokiak izan tradiziozko eredurako.

Turismoaren ezaugarri nagusiak

• Turismo-potentzialtasuna: Kokapen geografikoa, komunikazio onak eta tradiziozko turismo ereduarekin alderatuta beste turismo modalitate batzuk aipatu behar dira. Bitarteko hauek nabarmentzen dira:
  • Baliabide naturalak: espazio naturalak eta kosta ederrak.

Vicente Blasco Ibáñezen “El Intruso” eleberriaren pasartea (1904)

Testuaren Izaera eta Gaia

Izaera soziala duen testu narratibo hau Vicente Blasco Ibáñez idazle valentziarrak 1904an idatzi zuen “El Intruso” nobelaren pasarte bat da. Zati honetan, Bizkaiko meatzariek XX. mendearen hasieran bizi zuten egoeraren berri ematen zaigu, eta egoera hori oso modu gordinean deskribatzen du idazleak. Langileen etxebizitzen egoera txarra, elikadura eskasa eta lan egiteko modu gogorra agertzen dira testuan.

Bizkaiko Meatzarien Bizi-Baldintza Gordinak

Testuan Aresti izeneko pertsonaia fikziozkoa agertzen da, kontatzen den guztiaren lekuko gisa. Lehenengo paragrafoan, meatzetako langileen etxebizitzaz ari da, “aterpetxe ziztrinak” deituz. Barrakoiak...