Lehen hezkuntza mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Materiaren Teoria Zinetikoa

Materiaren agregazio-egoeren propietateak azaldu nahian, James C. Maxwell (1831-1879) eta Ludwig E. Boltzmann (1844-1906) fisikari ospetsuek teoria zinetikoa garatu zuten. Teoria zinetikoak materiaren hiru agregazio-egoeren portaera azaltzen du:

• Materia guztia partikulaz osatuta dago.
• Materia osatzen duten partikulak etengabe mugitzen dira.
• Materia osatzen duten partikulen arteko loturak sendoak edo ahulak izan daitezke, agregazio-egoeraren arabera.
• Agregazio-egoeraren arabera, partikulak askatasun handiagoz edo txikiagoz mugituko dira. Zenbat eta arinago higitu, orduan eta altuagoa izango da substantziaren tenperatura.

Solidoak

Edozein solidotan ikusten dugun ezaugarri nagusia zurruntasuna da. Baina, zergatik da hori horrela?...

UHIN KONTZEPTUAK ETA MOTAK: UHIN FUNTZIOA: Uhin definizioa: espazioan hedatzen den perturbazio bat da.

Ezaugarriak:

1. Energiaren hedapena ematen da, materiaren garraio garbirik gabe.
2. Perturbazio fokutik abiatzen denetik inguruneko partikulei eragin arte, atzerapen bat dago. Fokua: perturbazioaren jatorria edo abiapuntua da.

• Uhin mekanikoak: energia mekanikoa garraiatzen dute. Ingurune materiala behar dute bere hedapenerako. Adibidez, soinua eta soka zehar garraiatzen den energia.
• Uhin elektromagnetikoak: ez dute ingurune materialik behar bere hedapenerako. Adibidez, argia, x izpiak...

• Zeharkako uhinak: inguruneko partikulen oszilazio norabidea eta uhinen hedapen

Oharra: (EB) alaba > al/ha/ba, (EB) berezi > ber/he/zi (Z) (Muga silabikoa oso bitxia)

Dardakariak

Euskarak berez bi dardakari ditu: /r/ gogorra eta leuna, baina Iparraldean /R/ ubularra ere entzuten da, frantsesaren eraginez. Zubereraren kasuan /r/ gogorra eta leuna maiz nahasten dira: Euskal Heria esan ohi dute Euskal Herriaren ordez.

/r/ leunaren galera

/r/ leuna bokal artean egokitzen denean, galdu ohi da:

B r B > B ø B.

• (L) mendirat > mendiat.
• (Ipar.) zelarik > zelaik (Ipar.)
• (EB) Zuberoa > Xibeua (Z)

(G) Aizak, ne azalpenei kasuik eitten ai al(h)aiz?

Bigarren Mailako Diptongoak

Fenomeno fonetiko horiek gertatzen direnean, bigarren mailako diptongoak sortzen dira sarritan, hots, jatorrizkoak ez diren diptongoak.

Kontsonante Alternantziak

Bi...

Gaia: Kapitalizazio bakuna eta interes bakuna (I)

Kontzeptua: Kapitalizazio bakuna (IT = Co * i * n)

• Finantza-eragiketa baten bidez, kapitalaren kopurua alda daiteke.
• Kapitala epe batean mailegatzean datza.
• Dirua mailegatzeagatik lortzen den diru-kopuruari interesa esaten zaio.
• Kapitalizazio bakunean, aldi bakoitzaren amaieran kapital batek sorturiko interesak ez zaizkio kapitalari gehitzen, baizik eta kapitalaren jabeari itzultzen zaizkio.
• Ezaugarri nagusia:
  • Ez zaizkio interesak gehitzen hasierako kapitalari hurrengo urteko interesak kalkulatzeko.
• Co: Hasierako kapitala (mailegatutako kapitala).
• n: Denbora (maileguaren iraupena).
• i: Urteko interes-tasa (batekotan adierazia).
• Cn: Azken kapitala.
• I: Interes totala.

Azken kapitalaren kalkulua (Cn = Co * (

Lehia perfektuko merkatuetan enpresak prezio-onartzaileak dira eta eskaintza-eskariaren legearen funtzionamendu askearen arabera jarduten dute.

Lehia ez-perfektuan, enpresa guztiak ez dira baldintza berdinetan lehiatzen, enpresa batek edo batzuek eragin nabarmena izan dezakete prezioan.

Sartzeko Hesiak

Sartzeko hesiak enpresa berriak merkatu batean sartzea eragozten edo zailtzen duten faktoreak dira:

• Kostu Abantailak

  Enpresa bat sektoreko gainerako enpresak baino merkeago ekoizteko gai bada, publikoarentzako salmenta-prezio merkeagoa ere eskaini ahal izango du. Kostuetan lider izatea lehiakideak baino kostu txikiagoak izatea eta posizio horri eustea da. Hori lortzeak aukera ematen du sektoreko batez besteko mozkinak baino handiagoak lortzeko.

• Produktu

Marketinaren ikuspuntuak eta helburuak

Ekoizpen-ikuspuntua: Merkatuan den produkturik onena ekoizten badut, bezeroak nire produktuaren bila etorriko dira (marketin aurretiko ideia).

Salmenta-ikuspuntua: Kontsumitzaileak ez du produktua erosiko, baldin eta enpresak, bezeroaren nahia bereganatuz, produktua erostera bultzatzen ez badu.

Marketin-ikuspuntua: Enpresak kontsumitzaileari zerbait saldu behar badio, lehenik eta behin zer saldu behar dion eta kontsumitzaile horrek zer nahi duen jakin behar du.

Marketinaren helburua

Marketin-aktibitatearen helburua kontsumitzailearen nahiak eta beharrak aztertu eta, trukaketen bidez, asetzea da.

Marketinaren lau oinarriak

• Merkatuaren definizioa.
• Kontsumitzailearekiko orientabidea.
• Marketinaren koordinazioa: Denak

Aurrean dugun testua lehen mailako iturri historiko eta politiko-juridikoa da; hain zuzen,1839ko urriko legearen zati bat, Euskal lurraldeen eta Nafarroako foruen murrizketari buruzko legea. Egilea kolektiboa da, Gorteek egin eta estatuko buruak, aria Kristina erregeordeak sinatua. Publikoa da eta herriari zuzenduta dago.

Testuaren helburu nagusia Euskal lurralde eta Nafarroako foruak berrestea zen 1837ko konstituzio progresista errespetatuz. Testua Hirurteko moderatuan (1837-40) kokatzen da, hots, Maria Kristinaren agintaldiaren azken garaian. Lehen karlistadaren bukaeraren eta Maroto eta Esparteroren arteko Bergarako besarkadaren arteko oondorioa da. Esparterok foruei eusteko konpromisoa hartzen zuen, baina foruen izaera lege honen bidez aldatu...

Ekonomia

Nekazaritza: Iraupenekoa eta Autokontsumoa

• Urteko txandaketaren teknika: lurraren zati bat urte batez ez erabiltzea eta urteen zehar txandakatzea (lugorria).
• Lurjabeak: Nobleak edo Kleroa (nekazariek zergak ordaintzen zituzten).
• Uzta txarrak: Krisialdia (gosea).

Hazkunde Demografiko eta Ekonomikoa

• Bake-garaia Utrechteko Ituna sinatu ondoren (1713).
• Izurrite handirik ez zen izan, eta labore berriak lantzen hasi ziren (patata, artoa, etab.).
• Monarkek erreformak bultzatu zituzten ekonomian, merkataritza nabarmenduz (batez ere kolonietan, beraz, komunikazio-bideak asko hobetu ziren).

Gizartea

Pribilegiadunak (%5 edo gutxiago)

Noblezia

• Zergak ez zituzten ordaintzen: pribilegio fiskalak zituzten.
• Lanik ez zuten egiten: errentetatik bizi ziren.
• Kargu publikoen

1. Testuaren Iruzkina eta Analisia

Esku artean dugun testua 1841eko foruak aldatzeko legea da, Lege Itundua izenez ezaguna. Lehen eskuko iturria da, izaera publikokoa (legeak publikoak baitira). Gaiari dagokionez, testu juridikoa da.

• Egilea: Espainiako Gorteak.
• Hartzaileak: Berez denentzako da, baina, bereziki, Nafarroako erakunde eta biztanleentzat.
• Data eta Lekua: Madril, Espainiako Gorteetan, 1841ean.

Testuak Nafarroako Erresumaren berezko erakundeak eta foruak ezabatzeko balio izan zuen. Garai hartan, Isabel II.a zegoen erreinatzen, baina adinez txikia zenez, Espartero liberal erradikala zen erregeorde. Testuak dioen bezala, Nafarroak erresuma izaera galdu zuen eta probintzia bilakatu zen. Horrez gain, nafarrek zituzten hainbat pribilegio deuseztatu...

Errentaren Fluxu Zirkularra

Ekonomia-eragileen arteko harremanen eta fluxuen multzoari errentaren fluxu zirkularra deritzo. Errenta esaten zaio ekoizpen-faktore batek denbora-aldi jakin batean duen balioari edo prezioari.

Lan Merkatua

Soldata, jatorrian, zerbitzariek lanaren truke jaso ohi zuten kopuruari esaten zitzaion. Soldata besteren kontura egindako lanaren truke jasotzen den saria da.

Lan Eskaria

Enpresek eskaintzen dituzten lanpostuen ondoriozkoa da. Kantitatea faktore hauen araberakoa da:

• Soldata-maila.
• Ekoitzitako ondasunaren edo zerbitzuaren prezioa.
• Langileen produktibitatea.

Lan Eskaintza

Familiek egiten duten eskaintza da.

Orekako Soldata

Eskaintzaren eta eskariaren joko askeaz sortzen da.

Lanbide Arteko Gutxieneko Soldata (LGS)

Langile batek,...