Les quatre grans cròniques

Les quatre grans cròniques són obres d'historiografia medieval. No són obres típiques de rigor o objectivitat, com ho serien avui. Els autors medievals no segueixen la tradició literària dels grecs i llatins. Les cròniques expliquen fets que els autors han viscut en primera mà. Quan parlem de les quatre grans cròniques, parlem de quatre llibres en concret:

Teatre i novel·la del segle XIX

Llengua i literatura en la Renaixença

Al segle XIX, el català culte no es va produir de manera igual en tots els gèneres literaris. Els renaixentistes van limitar la restauració literària a la poesia, mentre que a la resta de la producció escrita van fer servir el castellà. Al costat de la poesia renaixentista hi havia una extensa producció popular en català, representada pel sainet i la prosa satírica i costumista.

El teatre del segle XIX

El teatre va tindre una gran difusió popular que es va convertir en un mitjà molt important per a la consolidació de la Renaixença. Durant la primera meitat del segle, el teatre en català va ser una forma exclusiva de la literatura popular. En la segona meitat de...

Lurraldearen garapen historikoa

Erdialdeko penintsula nekazaritza-aukera handiagoengatik garatuago zegoen, eta hegoaldea, berriz, lurpeko aberastasunengatik. XVII-XVIII. mendetik aurrera, kostaldeko eremuak dinamikoagoak izan ziren industrialki eta merkataritzaren aldetik garatzeko orduan.

XX. mendean landa-exodoa gertatu zen, eta helburu nagusiak Madril, Mediterraneoko eta Kantabriako industria-eskualdeak eta turismo-eskualdeak izan ziren.

Lurraldeen arteko desberdintasunak

Populazioaren banaketa

Barne penintsularrean hutsune nabarmena dago kostaldearekin alderatuta. Madril da salbuespena. Mediterraneoko eremuak hazkunde handiagoa du Iparraldeko eta barne-eskualdeekin alderatuta.

Immigrazioari dagokionez, kontrastea nabarmena da: immigrazioa eremu...

Kontzeptu nagusiak: nekazaritza, industria eta ekonomia

Hurrengo zerrendan termino garrantzitsu batzuen definizioak aurkituko dituzu.

• Akuikultura: ur-animalia eta landare-espezieen hazkuntza, itsas edo ur gezakoa (itsasokoa edo kontinentala).
• Nekazaritza ekologikoa: produktu kimiko sintetikoak erabili gabe, sistema naturalak erabiliz ekoizten duen nekazaritza.
• Jatorri-izendapena: zenbait produktuei ematen zaien bereizketa, batez ere haien kalitatea nabarmentzeko.
• Transgenikoak: propietate erabilgarriagoak izateko geneen bidez aldatutako landareak.
• Silbikultura: mendien landaketa, kontserbazioa eta aprobetxamendua helburu duen zientzia.
• PPC (Arrantza Politika Erkidea): EBko estatu kideetan arrantza eta akuikultura arautzeko politika eta arau multzoa.

Lurzoruaren erabilerak

1) Nekazaritza-ekoizpena

• Zerealak (belar-landareak, giza elikadurarako, abeltzaintzarako eta elikagai osagarrien ekoizpenerako). Laborantza-eremu nagusia Penintsulako barrualdeko lehorreko lurrak dira. Ekoizpena, batez ere, atzerriko herrialde europarren errendimenduen atzetik dago.
• Lekaleak (giza kontsumorako berdean edo lehorrean, eta abeltzaintzarako elikadura). Laborantza-eremua zerealena ia bera da. Mekanizazio-zailtasunak eta errendimendu txikiak ditu.
• Mahastia (lehorreko zuhaixka-laborantza, mahatsa freskoan kontsumitzeko edo ardoa ekoizteko). Laborantza-eremu nagusia Kastilla-La Mantxa da. Errendimendu txikikoa.
• Olibondoa (lehorreko zuhaitz-laborantza, oliba mahairako eta olio ekoizpenerako). Laborantza-eremu nagusia

Inkontzientea hipotesi legitimo eta beharrezko gisa

Psikoanalisia inkontzientearen egoeran dagoela esan daiteke.

Errepimitu den guztia inkontzientean egon behar du, baina errepimitu den guztiak ez du inkontzientea osoki estaltzen.

Inkontzientea existitzen dela pentsatzeko hipotesia beharrezkoa, legitimoa eta zehatza da.

Inkontzientearen definizioa

Inkontzientea honako hau da: subjektuak ezin duen edo zailtasunez soilik atzitu dezakeen edozein eduki mentala, konzientzian ez dagoena.

Bigarrenik, termino hau aparatu psikikoaren sistemetako bat izendatzeko ere erabiltzen da: subjektuaren ahalegin handiekin soilik konszientea izan daitekeen zati ez-konszientea.

Inkontzientean dagoena

Inkontzientean subjektuak onartezinak direlako errepimitzen dituen desirak,

Ligiko zubua

Fonetika fonologikoa

-ü hotsaren adibideak eta asimilazio fenomenoak: i-ü>ü-ü eta ü-i>ü-ü.

-ü hotsaren adibideak: ühaitzean, günean, phakütako, inkantatü, kükürükü, eskütik.

-i-ü>ü-ü: testuan ez da gertatzen, baina aurrekoan (“Urx’aphal bat”) badira adibideak: zütüt (zaitut>zütüt) eta züntüdan (biak asimilazioak).

-ü-i>ü-ü: zübü (asimilazioa).

-ua (u+a)>ia (deklinabide atzizkia eransteak eragindako hiatoa): eskian (eskuan).

-ai>ei diptongo aldaketa: beit (bait-, kausazkoa).

-au>ai diptongo aldaketa: gai (gau).

-o>u txandakatzea sudurkarien aurrean: umen (omen).

Kontsonante hasperendunak

phakütako, phakamentia, urthuki.

Morfologia

• Ergatibo plurala egiteko -ek atzizkia: zaharrek.

La producción ganadera (sector primario)

España es el segundo país de la Unión Europea por su importancia ganadera. La ganadería combina formas de producción tradicional y formas de producción intensiva con tecnologías más avanzadas.

Las producciones se obtienen a partir de cuatro tipos de ganado:

• Bovino: para carne y leche.
• Ovino: para carne y leche; la producción de lana es residual.
• Porcino: cuya producción se destina al consumo fresco y a la elaboración de embutidos.
• Avicultura: orientada a la carne y a los huevos, es una actividad muy industrializada de la que se obtienen muchos rendimientos.

La pesca (sector primario)

España es una gran potencia pesquera dentro de la UE. Sin embargo, el sector sufre el agotamiento de muchas especies...

Erronka: baso-esplotazio jasangarria

Erronka: baso-esplotazio jasangarria: basoak lehengai iturria izan dira eraikuntzarako eta garraiorako, elikagaien iturria eta sukaldatzeko beharrezko erregaia. Baso-azalera desagertu ondoan, nekazaritza-esplotazioak egiteko eta herriak eta hiriak eraikitzeko espazioa bihurtu da. Kalkuluen arabera, urtero 130.000 km2 baso desagertzen dira munduan. Ondorioz, milioika animaliek bizileku izateko tokia galtzen dute, eta atmosferan dagoen karbono dioxidoa xurgatzeko gaitasuna murrizten da, eta horrek klima-desorekak areagotzen ditu. Hori dela eta, basoak babestea eta modu jasangarrian ustiatzea beharrezkoa da. Plangintza, antolaketa eta berriztatzearekiko konpromisoa duen baso-esplotazioak ez du basoen mantentzea...

Arrantzaren potentziala munduan

Arrantzaren potentziala munduan: Naciones Unidas erakundearen azken datuen arabera, munduan bi milioun itsasontzi arrantzale baino gehiago dabiltza motorrez. Herrialde garatuak dira arrantza-harrapaketa handienak egiten dituztenak. Nabarmentzen dira Japonia, Errusia, Txina eta Estatu Batuak. Horren arrazoia haien itsasontzi-flota modernoak eta dituzten potentzial zientifiko, teknikoa eta ekonomikoa dira.