Latina ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Euskarazko Esaera Zaharrak eta Esamoldeak

Maitasuna eta Beldurra lotutako esamoldeak

• Mamiak urturik dago: Maitasuna.
• Itzala sartu zaio: Beldurra.
• Amona ez daukat saltzeko: Maitasuna.
• Haizeak salduta joan da: Beldurra.
• Zuk azaldutakoa kolkoko dut: Maitasuna.
• Hori ikusteak buruko ileak laztu dizkit: Beldurra.
• Zuen mutilak gureari begi handia dio: Maitasuna.
• Ipurdian galtzak estututa noa: Beldurra.
• Odola gatzatu zaio: Beldurra.
• Neska horri bihotza kendu diot: Maitasuna.

Argiarekin lotutako esamoldeak

Argiaren inguruko esamoldeek egoera desberdinak deskribatzen dituzte:

• Argi laranja piztu: Alarma piztu. (Norbait faltan botatzerakoan, argi laranja pizten da).
• Argi laburreko: Inozo. (Norbait hain ez astuna ikusterakoan, argi laburrekoa dela esan daiteke).
• Argi-lo

Greziar Mitologia eta Literatura Klasikoa

1. Mitologiaren eragina Greziako literaturan

Mitologiak eragin handia izan du Greziako literaturan. Greziar mitologiako jainko-jainkosa batzuek izen desberdinak hartu zituzten kultura latindarrean. Antzinako literaturak fenomeno naturalak eta iraganeko gertaerak azaltzen zituen. Gero, ordea, filosofiak eta historiak hartu zuten eginkizun hori; baina mitoek, hau da, aspaldiko gertaeren kontaketa fantastikoek, bizirik iraun zuten.

2. Poesia epikoa: Jatorria eta zabalkundea

Greziako nobleek gogoko zuten arbasoen guduak eta ekintza miragarriak entzutea eta beren burua bertan islatua ikustea. Poeta ibiltariek, "rapsodoek" edo "aedoek", konposatutakoa errezitatzen zuten.

3. Homero: Iliada eta Odisea

Homeroren bi...

Herri Barbaroen Mehatxua

Erromatar Inperioko mugetatik harago hainbat herri bizi ziren, era askotakoak. Erromatarren esanetan, barbaroak ziren. Hitz horrek «atzerritar» esan nahi zuen, baita «zakar», «hezigabe» edo «basati» ere.

Hunoak

Herri barbaro batzuk —esate baterako, hunoak— Asiako estepetan bizi ziren, oso eremu babesgabeetan. Abeltzaintzan jarduten zuten gehienbat, eta beste herri batzuei eraso egiten zieten.

Germaniarrak

Beste herri barbaro batzuk Europako iparraldean eta ekialdean bizi ziren; germaniarrak ziren, hain zuzen ere. Tribuetan antolatzen ziren. Gerrarien batzarrean hartzen zituzten erabakiak, eta batzarkideek buruzagia hautatzen zuten. (1)

Abeltzaintza eta nekazaritza ibiltariaren bidez ateratzen zuten bizimodua,...

Kritikak Peru Abarka euskal obra goren gisa hartzen du. Zergatik? Ondoren aipatuko ditugun ezaugarri hauek argigarri izan daitezke:

• Obra kultura-maila arruntetik goragoko hartzaileari dago zuzenduta. XVII. mendean Axularrek idatzitako harako "Ez dut liburutxo hau letratu handientzat egiten, eta ez soil, deus ez dakitenentzat ere" esaldia ekartzen du gogora Mogelen jomugak.

• Obra euskal mundu jatorraren erakusleiho izaki, irakurlearentzat oso begiko egiten da.

• Elkarrizketarien ugariak, bestelakoan luzea ez den obra arindu egiten du, eta hartzaileari hurbildu.

• Elkarrizketak, gainera, estilistikako elementu eta obraren oinarri bihurtu ditu autoreak.

• Ekintza- eta denbora-adierazpen laburra, gorago aipatu bezala, elkarrizketen aberastasunarekin ordezkatzen

Virgilio: Erromako poeta gorena

Virgilio Mantuako herrixka batean jaio zen eta bere garaiko idazlerik gailenena bilakatu zen. Bere lan nagusien artean Bukolikak eta Georgikak daude. Geroago, Eneida idatzi zuen, baina hil baino lehen amaitzeko astirik ez zuenez, bere lagunek obra argitaratu zuten, bertso batzuekin osatuz.

Eneida: Obra epiko nagusia

Erromako obra epiko garrantzitsuena da; 12 liburuz eta 6.000 bertsoz osatua dago. Homeroren pausoak jarraitzen ditu:

• Lehen zatia Odisearekin konpara daiteke.
• Bigarren zatia Iliadarekin.

Lehen atalean Troiatik Italiarako bidaia kontatzen da; bigarrenean, Eneasek Italian izandako borrokak abesten ditu. Virgiliok, Mezenas eta Augustoren eraginpean, Erromaren goraipena eta jatorri mitologikoa lotu zituen, bide...

Gobernu-sistemak Erroman

Historian zehar, Erromak hiru gobernu-sistema ezagutu zituen:

• Monarkia (K.a. 753-509): Rex-ak, hau da, erregeak, botere politikoa, judiziala eta erlijiosoa biltzen zituen. Agure aberatsek osatutako senatuak aholku ematen zion. Hona hemen zazpi erromatar erregeen zerrenda, kronologikoki ordenatuta: Romulo, Numa Pompilio, Tulio Hostilio, Anko Martzio, Tarkinio Prisko, Servio Tulio eta Tarkinio Superboa.
• Errepublika (K.a. 509-27): Senatua eta comitia (hiritarren batzarra) ziren hiritarren ordezkariak. Errege baten ordez, bi kontsul egon ziren.
• Inperioa (K.a. 27 - K.o. 476): Princeps edo printzea zen gai zibiletan pertsona garrantzitsuena, eta imperator edo enperadorea zen botere militar gorena zuena.

Errepublikaren garaiko

Erromatar Antzerkia: Plauto eta Terentzio

Erromatar antzerkia K.a. III. mendean Greziaren eraginez garatu zen. Lehenengo antzezlanak greziar tragedia eta komedien itzulpenak izan ziren, eta garai hartan Plauto eta Terentzio izan ziren komedia-idazlerik nabarmenenak.

Bi autore hauek fabula palliata izeneko komedia mota landu zuten, hau da, giro greziarrean kokatutako komediak. Lan hauek Greziako Komedia Berrian oinarrituta zeuden, bertsoz idatzita eta zati abestuekin. Pertsonaia tipikoak esklabu adimentsua, mutil maitemindua, neska gaztea, aita zorrotza eta soldadu harroputza ziren. Istorio gehienek gazte baten amodiozko gorabeherak kontatzen zituzten.

Plauto

Plautok 21 antzezlan utzi zituen. Bere komediak korapilatsuak ziren, umore handikoak eta...

Miñan: Errefuxiatuaren esperientzia

Miñan liburuak Ibrahima izeneko errefuxiatu baten esperientzia kontatzen du, eta horrek dakarren hainbat alderdi garrantzitsu jorratzen ditu.

Nortasunaren berreraikuntza eta kultura arteko bizitza

Errefuxiatua izateak suposatzen duen guztia gai garrantzitsua da irakurketa honetan. Liburuak azaltzen du Ibrahimak nola berreraikitzen duen bere nortasuna etxetik urrun, bi mundu eta kultura desberdinen artean. Protagonistak bere benetako identitatea mantendu nahi du, baina, aldi berean, herrialde berrira egokitu behar du, eta hori oso gogorra dela argi ikusten da liburua irakurtzerakoan.

Oroimenaren garrantzia: Tristura eta indarra

Oroimenek ere garrantzi handia dute liburuan. Alde batetik, Ibrahimari zein den eta...

Zizeron: Bizitza eta Ibilbide Politikoa

Lehen Urteak eta Hezkuntza

Lazioko Arpino hiri txikian jaio zen, hezkuntza sendoa eman zion erdi mailako familia batean. Erroman, Grezian eta Asia Txikian ikasi zuen.

Karrera Politikoa eta Kontsulatua

Abokatu bikaina izan zen eta lanbide horretan politikarekin batera aritu zen. Oso gizon jakintsua eta hizlari bikaina zen. Politikan Cursus Honorum (karrera politikoaren pausu guztiak) egin ondoren kontsul izatera iritsi zen eta, ondorioz, Senatuaren kide.

Klase aberatsen interesak bateratzen saiatu zen, equites eta senadoreenak.

Erbestea eta Itzulera

K.a. 63. urtean kontsul izendatu zuten eta urte berean Katilinaren konjurazioaz jabetu zen. Traidoreen kontra zenbait ekintza aurrera eraman zituen; ondorioz, hiru...