Lanbide heziketa mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Bertsolaritza

Bertsolaritza

Bertsoa: kantatuz, errimatuz eta neurtuz burutzen den berbaldia.

• XVI. mendetik aurrera zenbait lekukoren arabera bertsolaritza egiten zela.
• Milia Lastus — lehenengo bertsolaritza aztarna.
• XVIII. mendetik aurrekoa ikusiko dugu.
• Ezaugarri garrantzitsuena: bapatekoitasuna.
• Zenbait mendeetan ez dira emakumeak agertuko, XX. menderarte.

XVIII. mende Aroak

Erromantizismo aurrea (1780-1839)

• Pernando Amezketarra / Izuelako Artzaia (bertsolariak).
• Bertsoak herriari esker gorde ziren (ez idatzita), belaunaldiz-belaunaldi transmisioa.
• Nekazari giroa zuten (baserria).
• Bertso desafioak antolatu ziren.

Erromantizismoa (1839-1876)

• Bi gerra karlistak.
• Aro hau "urrezko aro" bezala kontsideratzen da.
• Bilinge / Iparagirre (bertsolari garrantzitsuak)

...

Espainiako Errepide-Sarearen Azterketa

Aztergai dugun mapa hau Espainiako errepide-sarearen mapa da. Gaikako mapa honen iturria Anaya Touring Club da eta 2008ko datuak eskaintzen dizkigu.

Legenda eta Sinbologia

Legendan azaltzen den bezala, mapan zehar agertzen diren elementuek honako hau adierazten dute:

• Marra urdin zuzenak: Autobideak eta autobiak irudikatzen dituzte.
• Puntutxo bidezko marra urdinak: Eraikitzen ari diren autobideak eta autobiak.
• Marra gorriak: Bestelako errepideak.

Egitura Erradiala eta Bilakaera Historikoa

Mapan argi atzematen da Iberiar penintsulako errepide-sareak diseinu erradiala duela. Erdigunea Madrilen dago, eta sei ardatz ditu periferiako portu eta hiri nagusietara. Egitura honek eredu zentralistari erantzuten dio. XVIII....

EAEko Industria Enpleguaren Mapa: Azterketa

Maparen azterketa orokorra

Dokumentu honek Euskal Autonomia Erkidegoko (EAE) industria-enpleguen mapa aztertzen du. Mapak udalerrien mugak erakusten ditu, eta legendak industriako langile kopurua adierazten du kolore eta tamaina desberdineko zirkuluen bidez (handiena, 50.000 langiletik gora; txikiena, 500-1.000 langile artean). Zirkuluak udalerri bakoitzean kokatuta daude, herri nagusietako industria-enpleguari buruzko informazio zehatza emanez.

Orokorrean, industriaren kokapenak banaketa desorekatua erakusten du, historian zehar izandako garapenaren ondorioz. Probintzia bakoitzak errealitate desberdina du:

• Eredu espaziala: Industriaren banaketak alderantzizko triangelu baten itxura hartzen du, erpinak

...

1936ko Euskal Autonomia Estatutuaren testuinguru historikoa

Testu hau lehen mailako dokumentu historikoa da, izaera politiko eta juridikoa duena. Gaceta de Madrid aldizkariaren 281. alean argitaratu zen 1936ko urriaren 7an, eta bi egun geroago Euskal Herriko Agintaritzaren Aldizkarian. Euskal Herriko Autonomia Estatutu hau Diputatuen Kongresuak onartu eta berretsi zuen Gerra Zibilaren hasieran; Indalecio Prietok idatzi zuen, hainbeste urtez eskatutako autonomia lortzeko helburuarekin.

Estatutuaren edukia eta antolaketa

Espainiako Errepublikako Diputatuen Kongresuak estatutu hau onartu zuen, Arabak, Gipuzkoak eta Bizkaiak osatutako eskualde autonomoaren sorrera baimenduz. Eskualde horien mugak ez ziren aldatuko eta euskara hizkuntza ofiziala izango...

Pedro Agerre "Axular": Bizitza eta Garaia

Pedro Agerre Azpilikueta, Axular goitizenaz ezagunagoa, 1556an jaio zen Urdazubin (Nafarroa) eta 1644an hil zen Lapurdin. Euskal literaturako idazlerik nagusienetakoa da, batez ere 1643an argitaratutako "Gero" maisulanari esker. Sarako Eskolako kide nabarmena izan zen, Materra eta Joanes Etxebarrirekin batera.

Ikasketak eta Ibilbide Erlijiosoa

Ez dakigu ziur non egin zituen lehen ikasketak, baina Urdazubiko monasterioan izan zirela uste da. Ondoren, Iruñera joan zen giza zientziak, erretorika eta filosofia ikastera. Salamancan Teologia ikasketak egin zituen; Koldo Mitxelenaren senitarteko batek 1972an haren titulua aurkitu zuen, eta Axularrek berak bi irakasle aipatzen ditu bere liburuan.

1596an apaiztu...

ATParen sintesia eta fotofosforilazioa

ATParen sintesia fotofosforilazioa deritzon prozesuan gertatzen da. Elektroien katea tilakoidearen mintzean kokatzen da; hori dela eta, elektroien garraioan H+ ioien fluxu bat gertatzen da tilakoide barneko eremura.

Garraio mekanismoak

• Garraio ez-ziklikoan: H+ ioiak Cyt b6f konplexuaren bitartez igarotzen dira. Gainera, uraren fotolisitik datozen protoiak ere pilatzen dira.
• Garraio ziklikoan: H+ ioiak Cyt b6f konplexutik soilik igarotzen dira, ez baita uraren fotolisirik gertatzen.

Tilakoide barneko H+ ioien pilaketak gradiente elektrokimikoa sortzen du. H+ korronte hori estromarantz doa, eta ATP sintetasak korronte horren energia aprobetxatzen du ADPa fosforilatzeko, ATPa sortuz.

Kimiosintesia: Nutrizio autotrofoa

Kimiosintesia...

Ekonomia eta Finantza Oinarrizko Definizioak

LEGEZKO DIRUA

Herrialde bakoitzeko gobernuak banku zentralaren bitartez jaulkitzen duen diru metalikoa da, hots, eskudirua, normalean txanponen edo billeteen bitartez.

BANKU DIRUA

Bankuetan edota aurrezki kutxetan dugun dirua da. Hau ez dago gordeta txanponetan eta billeteetan, baizik eta modu birtual batean. Ez da legezko dirua.

BANKU KONTUAK

Diru gordailuak dira, banku-eragiketarik ohikoenen ardatz direnak: diru sarrerak egin, ordainketak, transferentziak, maileguak, kutxazaina, ekarpenak, etab.

ZORDUNKETA TXARTELAK

Haren bidez ordaintzea kontuko dirua erabiltzea bezala da, izan ere, erosketaren zenbatekoa edo kutxazainetik ateratakoa berehala kentzen da kontutik.

KREDITU TXARTELAK

Zordunketa-txartelak...

Biztanleria sexuaren arabera

2016. urtean Espainian, 23.739.000 emakume zeuden (% 50,8), eta 22.390.383 gizon (% 49,2). Emakume gehiago daude gizonak baino autonomia-erkidego guztietan, honako hauetan izan ezik: Balearretan, Kanarietan, Murtzian, Gaztela-Mantxan eta Ceuta eta Melillako hiri autonomoetan.

Gizonezkoak gehiengoa dira 49 urtetik beherako biztanlerian; aldiz, 50 urtetik gora emakumeak gehiago dira.

Hazkunde errealaren banaketa (1960-2001)

Hazkundean dauden aldeak biztanleriaren hazkunde errealarekin lotuta dauden bi osagairen eraginaren ondorio dira: mugimendu naturala eta migrazioak. Hala, 1960-1980 aldian bat egin zuten 1960ko hamarkadako baby boom delakoak eta Espainiako emigrazioaren goren uneak.

1981-2001 aldian, hainbat faktorek...

Barne migrazioak: definizioa

Herrialde baten mugen barruan izaten diren biztanleria-mugimenduak dira. Bi motatakoak dira: barne migrazio tradizionalak eta gaur egungoak.

Barne migrazio tradizionalaren ezaugarriak

• Denbora-tartea: XIX. mendearen azken herenaren eta 1975eko krisi ekonomikoaren artean gertatu zen.
• Bolumena: Oso handia izan zen, 11 milioi pertsona baino gehiagori eragin zien.
• Zergatia: Lana lortzea izan zen arrazoi nagusia.
• Profila: Emigratu zuten gehienak gazteak izan ziren.
• Norakoa: Migrazio gehienak landatik hiri handietara izan ziren.

Barne migrazioko korronte tradizionalak

a) Aldi baterako migrazioak

XIX. mendearen azken herenaren eta 1960ko hamarkadaren artean izan zen nagusiki. Migratzaileen asmoa itzultzea zen, ez bertan geratzea....

Izotz ondoko eguzkia: Lizardi

Jose Maria Agirre “Lizardi” Zarautzen jaio zen eta Tolosan igaro zituen bizitzako urterik gehienak. Gaztaroan erdi galdua zeukan euskara taxuz eta sakon berreskuratu zuen. Hainbat aldizkaritan egin zuen lan eta bai erdaraz eta bai euskaraz idazten zuen. Haren gairik kutunenak euskara eta euskal kulturaren ingurukoak zituen.

Aztergai dugun ahapaldi hau Lizardiren Bihotz-begietan liburutik aterata dago. Industrializazioak gutxi erasandako ingurugiroa da testuan agertzen dena eta baikortasuna eta itxaropena azaltzen dira, baita abertzaletasuna ere. Euskara eta kultura azaltzen dira naturarekin uztartuta. Abertzaletasunaren sinbolo asko agertzen dira: mendia, argia, Aralar mendia, gaztetasuna, sua, sutondoa… Denbora...