Kirola eta gorputz hezkuntza ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

FASE SENTIBERA

Garapenaren aldi batzuk sentiberak izaten dira, alegia, gizakiek modu intentsoagoan erantzuten diete kanpo estimuluei, eta beraz, egindako lanak emaitza eraginkorragoak izan ohi ditu.

HAUR ETA HELDUEN ENTRENAMENDU DESBERDINTASUNAK

Haurrek suspertzeko denbora gehiago behar dute. Gehiago nekatzen dira. Ezin dute helduek adinako lan zamarik jasan, ez intentsitateari dagokionez, ez maiztasunari dagokionez ere. Sasoian helduak baino azkarrago jartzen dira.

HAURREN INDAR ENTRENAMENDU HELBURUAK

• Gihar garapen armoniotsua lortu.
• Gorputz jarrera egokiak garatu.
• Gihar egokitzapen egokia lortu, lesio arriskua saihestu ahal izateko.
• Etorkizunean kirolaren goi errendimendura iritsi ahal izateko oinarriak finkatu.

BEROKETAREN ABANTAILAK

• Bihotz maiztasunak

SUDUR-BARRUNBEA

a) Bere funtzioa aire iragaztea, berotzea eta hezetzea da. b) Airea prestatzen da bere baldintzak biriken ehunarekin ahalik eta antzekoenak izan daitezen.

KANPOTIK BARRURA, HAUXE DA ARNAS SISTEMAREN ORDENA

c) Sudurra, faringea, laringea, trakea, bronkioak, bronkioloak eta albeoloak.

LARINGEA

a) Bakarrik airea pasatzen da. b) Ziliodun mintz mukosa batez tapizatuta dago. c) Mintz horrek hauts partikulak kentzen, eta sartzen den airea berotzen eta hezetzen laguntzen du. d) Ahots kordak barruan ditu.

ALBELOAK

a) O2 eta CO2 trukatzeko oso eraginkorrak dira. b) Bakoitzak odol-kapilarrak ukitzen ditu. c) Gas truketa arnas-mintza deritzon barrearen bitartez agiten da.

BRONKIOAK

b) Behin eta berriro esponentzialki zatitzen dira albeloetaraino....

Sedentarismoa: XXI. Mendeko Epidemia

XXI. mendean, sedentarismoa epidemia bilakatu da, eta hainbat gaixotasun kronikoren aurrerapen azkarra sustatzen du, hala nola obesitatea, bihotzeko gaixotasunak eta diabetesa.

Sedentarismoaren Eraginak

Immunitate Sistema

Jarduera fisikoa egiten ez dutenek erraztasun handiagoa dute arnas infekzioak jasateko.

Minbizia

Sedentarismoa koloneko minbiziarekin erlazionatuta dago.

Hipertentsioa

Zain eta arteriak gogortzen ditu, tentsioa igoaraziz.

Odolaren Kolesterola eta Azukrearen Oreka

Kirola eginez, kolesterolaren maila gutxitu egiten da eta azukrea orekatuago egoteko laguntzen du.

Miokardio Infartua

Bihotzaren arteriak estutzen dira hipertentsioa, kolesterola eta tabakoaren eraginez, baita jarduera fisikorik ez egitearren...

Aurkako prebentzio neurriak:

• Karbohidratoen eta azukreen kontsumoa mugatu.
• Hortzak modu egokian garbitu.
• Hortzetako eskuila egokia, hortzetako haria, bakterio plakaren aurkako pasta eta kolutorioak erabili.
• Odontologoarengana aldizkako bisitak egitea.
• Xerostomia.
• Haur eta gazteen kasuan: fisurak zigilatzea eta flourazioak.

Zein beste arazo ekar ditzakeen?

• Hortz-hagin bateko infekzioa alboko hortz-haginetara pasatu daiteke kontaktuaren bitartez.
• Hortz-muinera heltzerakoan, sortzen duten bakterioak odolera pasatu daiteke hortz muineko kapilareetatik zehar. Infekzio bat sortu daiteke eta pazientearen osasun egoera orokorra eskasa bada hil ahal da.

GENGIBITISA: Zer da?

Periodontoaren gainazalean hantura sortzen duen prozesua da.

• Hortzak modu egokian garbitu

ENERGIA ITURRI AEROBIKOAN: Entrenamenduaren Ondorioak

b) Entrenamenduaren eranginez, odol gehiago eta oxigeno gehiago garraiatzea lortuko dugu.

c) Odol gehiago bidal dezakegunez, oxigenoa garraiatzeko hemoglibina gehiago ere bidaliko du, eta ondorioz, taupada bakoitzeko giharretara oxigeno gehiago garraiatuko dugu.

d) Entrenamenduarekin lortzen dugun kapilarizazio hobekuntzarekin, garraiatu den oxigenoa odoletik giharretara pasatzeko erreztasun handiagoa izango du.

GAINENTRENAMENDU EGOERARA IRISTEAREN ARRAZOIAK

a) Errekuperazio edo zuzpertze prozesua kontuan ez hartzeagatik.

b) Progrezioaren printzipioa errespetatu gabe, entrenamenduko kargak azkarregi handitu ditugulako.

c) Atsedenik hartu gabe, intentsitate handiko esfortzuak jarraian burutzeagatik....

Zeintzuk dira biziraupen katean jarraitu beharreko pausuak? osasun zerbitzuak martxan jarri, BBBO goiztiarra, desfibrilazio goiztiarra eta aurrerako BBBO goiztiarra. Itomenaren bi sintoma? Indarraren galera, uretan kolpe bat jaso eta itomena. Burmuinetako odol hodietako isuria? Gaixotasun bat da, bat batean sortatzen da eta normalean burmuineko odol-hodi bat eteten denean edo puskatzerakoan gertatzen da, istripu honek oso ondorio latzak izan ditzake. Bizkar-hezur muinaren kalteak? Arnasketa paradoxikoa, ahulezia-bigundura, priapismoa, arrazoirik gabeko hipotentsioa. BBBO definitu? Bihotz Biriketako Bizkortzea arnasa edo bihotza gelditzen badira egin behar diren ariketak dira. Eragile arriskutsuak bihotzekoa emateko? Tabakoa kontsumitzea, hipertentsioaren...

Indarra: Definizioa

Gihar-uzkurduraren bidez, kanpoko erresistentziaren (grabitate, pisu edo kontrako indarraren) aurka jarduteko pertsonok dugun gaitasuna da.

Giharren Indar Maila Baldintzatzen Duten Faktoreak

Faktore morfologikoak

• Giharraren indar maila zuzenean lotuta dago bere masa edo tamainarekin.
• Entrenamenduaren bidez lortzen den hipertrofiarekin (giharren zeharkako sekzioa handitzea), indarraren maila hobetzen da.
• Gihar-zuntzen ezarpen anatomikoak uzkurdura-maila baldintzatuko du:

  	Abiadura	Indarra	Ahalmen aerobikoa
  Zuntz motelak (ST)	Txikia	Txikia	Handia
  Zuntz azkarrak (FT)	Handia	Handia	Txikia

Faktore biomekanikoak

• Giza gorputza palanka-sistematzat hartzen da, bere itxura eta jarduera baldintza mekanikoek mugatzen dituztelako.

Faktore nerbiosoak

Giharra...

Atletismoa

Lasterketak

• Maratoia
• 10.000 metroko lasterketa
• 5.000 metroko lasterketa
• 3.000 metroko lasterketa
• 3.000 metroko oztopo-lasterketa
• 1.500 metroko lasterketa
• 800 metroko lasterketa
• 400 metroko lasterketa
• 400 metroko hesi-lasterketa
• 200 metroko lasterketa
• 100 metroko lasterketa
• 110 metroko hesi-lasterketa

Jauziak

• Luzera jauzia
• Jauzi hirukoitza
• Altuera jauzia
• Pertika jauzia

Jaurtiketak

• Pisu jaurtiketa
• Disko jaurtiketa
• Mailu jaurtiketa
• Xabalina jaurtiketa

Beste batzuk

• Dekatloia (gizonezkoak)
• Heptatloia (emakumezkoak)
• Triatloia

Txapelketak

• Olinpiar Jokoak
• Munduko Atletismo Txapelketa
• Pista Estaliko Munduko Atletismo Txapelketa
• Europako Atletismo Txapelketa
• Pista Estaliko Europako Atletismo Txapelketa

Maratoia

Kondairaren arabera, K. a. 490. urtean Greziak Persiari irabazi...

Eskupilota: Euskal Herriko Kirol Tradizionala

Eskupilota (edo, Euskal Herrikoak ez diren pilota jokoetatik bereizi behar bada, eusko pilota edo euskal pilota^[1]) Euskal Herriko kirola da, pilotalekuan jokatua. Oro har, bi edo lau pilotarik (bi taldetan banatuta) txandaka pilota jotzen saiatzen dira, pilotak bi bote egin baino lehen, eta pilota joko-eremutik kanpora bota gabe; lortzen ez duenak tantoa galduko du. Jokoaren aldaerak bereizteko, bi alderdi hauek hartzen dira kontuan:

• Pilotaleku mota: plaza hormagabea, horma bakarreko pilotalekua, trinketa, etab.
• Pilota zerekin jo behar den: esku hutsa, pala, xarea, etab.

Jokoaren helburua da aurkariari ahalik eta tanto gehien egitea.

Gimnastika: Indarra eta Dotoretasuna

Gimnastika jarduera eta kirol...