Biurteko Erradikal-Zedista eta 1934ko Urriaren Iraultza

Laburpena

Testuak 1933ko azaroko hauteskundeen ondoren Errepublikar Alderdi Erradikalak eta CEDAk osatutako gobernuaren politika kontrarreformista azaltzen du, militarren amnistia, nekazaritza kontrarreforma eta autonomien bertan behera uztea barne. Gero, 1934ko urriko Iraultza eta haren ondorioak aztertzen ditu, 1936ko Fronte Popularraren garaipenarekin amaituz.

Funtsezko puntuak

Azaroko hauteskundeetan Errepublikar Alderdi Erradikala (Lerroux) eta CEDA (Gil Robles) izan ziren garaileak.
Erradikal-zedistek militarren auzia amnistiatu zuten, Sanjurjo jeneralaren estatu-kolpea barne.
Nekazaritza kontrarreformak nekazaritza erreformaren aurrerapauso guztiak deuseztatu zituen eta nekazarien arteko liskarrak areagotu zituen.
1934ko urriko Iraultzaren gertaleku nagusiak Asturias, Katalunia eta Euskadi izan ziren.
Katalunian Companysek Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen, eta Gobernuak Generalitatea eta Nuriako Estatutua deuseztatu zituen.
Matxinadak huts egin zuen, eta eskuindarren politika erradikalizatu zen; ondoren Fronte Popularra eratu zen.
1936ko otsailaren hauteskundeetan Fronte Popularrak irabazi zuen.

Frogatu zeure burua

Azaroaren hauteskundeak Errepublikar Alderdi Erradikala (Lerrouxek zuzenduta) eta CEDA (Coalición Española de Derechas Autónomas, Gil Roblesek zuzenduta) izan ziren garaileak. CEDA ez zen gobernuan berehala sartu, ezker erradikalak altxamendua antolatzeko mehatxua egin zuelako; hori dela eta, Lerrouxek, Gil Roblesen laguntzarekin, erreformaren kontrako politika abian jarri zuen.

Erreformaren kontrako politikaren punturik aipagarrienak hauek izan ziren:

Militarren auzia: Sanjurjo jenerala eta berarekin huts egindako estatu-kolpean parte hartu zutenak amnistiatu zituzten.
Nekazaritza arloko kontrarreforma: nekazaritzaren erreformarako egindako aurrerapauso guztiak deuseztatu zituen. Gobernu erradikal-zedistak lehenengo jabeei itzuli zizkien lur batzuk, horren ondorioz, eragotzi egin zuen nekazariak lurretan finkatzea. Horrek nekazari-liskarrak areagotu zituen.
Autonomien auzia: 1934ko urriko iraultzaren ondoren, Nuriako Estatutua, Generalitatea eta Parlamentua bertan behera utzi zituen. Euskal Estatutuaren onarpena gelditu zuten.

Erreformen aurkako politika horrek gizarte-istiluak sortu zituen. Horien artean aipagarriena, dudarik gabe, 1934ko urriko Iraultza izan zen:

Iraultzaren gertaleku nagusiak Asturias, Katalunia eta Euskadi izan ziren. CEDAko hiru ministro gobernuan sartu ziren, eta horrek, faxismoa ezarpenaren beldurra piztu zuen. UGTk greba orokorra antolatu zuen, eta Asturiasen armak hartu zituzten grebalariek. Katalunian Companysek Kataluniako Errepublika aldarrikatu zuen, eta, hurrengo egunean, Gobernuak Generalitatea, Parlamentu kataluniarra eta Nuriako Estatutua deuseztatu zituen.
Matxinadak huts egin zuen, parte hartu zuten politikariak zein langileak atxilotu zituzten, eta eskuindarren politika erradikalizatu zen.

Horren aurrean:

Fronte Popularreko koalizioa eratu zuten.

Biurteko eskuindarraren gobernuaren krisia begi-bistan zegoen, eta 1936ko otsailaren hauteskundeetan Fronte Popularrak irabazi zuen.

Ohiko galderak

Zergatik ez zen CEDA berehala gobernuan sartu 1933an?

Testuaren arabera, ezker erradikalak altxamendua antolatzeko mehatxua egin zuelako CEDA ez zen gobernuan berehala sartu. Horren ordez, Lerrouxek Gil Roblesen laguntzarekin erreformaren kontrako politika abian jarri zuen.

Zer izan zen 1934ko urriko Iraultza?

Gizarte-istiluen artean aipagarriena izan zen, eta Asturias, Katalunia eta Euskadi izan ziren gertaleku nagusiak. UGTk greba orokorra antolatu zuen, eta Asturiasen grebalariek armak hartu zituzten.

Zein neurri hartu zituen gobernuak Katalunian Errepublika aldarrikatu ondoren?

Companysek Kataluniako Errepublika aldarrikatu ondoren, Gobernuak Generalitatea, Parlamentu kataluniarra eta Nuriako Estatutua deuseztatu zituen. Matxinada huts egin zuen eta parte hartu zuten politikariak eta langileak atxilotu zituzten.