DBH mailako Gizarte zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Historiaren garapena aroetan banatuta aztertu ohi da, eta aro bakoitzak bere ezaugarri bereziak ditu.

Antzinaroa

• HASI k.a. 3500. Idazkera sortu zen.

• BUKATU 476 k.o. Erromatar Inperioaren amaiera.

Erdi Aroa

• HASI 476 k.o. Erromatar Inperioaren amaiera.

• BUKATU k.o. 1453 Konstantinoplaren turkiarren konkista.

• K.o. 1492 Kristobal Kolon Amerikara iritsi zen.

Aro Modernoa

• HASI k.o. 1453 Konstantinoplaren turkiarren konkista.

• BUKATU 1798. Frantziako Iraultza.

Aro Garaikidea

• HASI 1798. Frantziako Iraultza.

• BUKATU 2000. Gaur egun

Gaztela eta Portugalek Tordesillasko Ituna sinatu zuten 1494an. Itunean meridiano bat egitea erabaki zen. Meridiano bat jarri zuten Azore uharteetan. Meridianotik mendebaldera zeuden lurrak Gaztelarentzat izango ziren, eta ekialdera zeudenak...

ESTRATIFIKAZIOAGizarte estratifikazioa: Gizarte bereizketa eta gizarte desbardintasuna alkartuz = gizarte estratifikazioa. Gizartearen banaketa geruzetan (estratoetan) Ezaugarriak: Egiturazkoa Gizartearen berezkoa Orokortua Iraunkorra Gizarte antolatzailea Hierarkikoa

Motak 1. Esklabotasuna:

- Gizarte desbardintze muturrekoa. - Gizabanako batzuk beste batzuen jabe dira. -Esklabotasunaren legitimazioa ideologikoki (e.a. sinismen arrazistak) eta legalki babestua.

2. Kasta:

- Indian dau adierazpide argiena.- Jaiotzetik jasotako bizitza osorako gizarte lekutzea. (Endogamia arauak) - Geruza itzi eta zurrunak. (Gizarte mugikortasun eza)- Instituzionalizazio maila altua, erlijio hinduari esker bermatua.

3. Estamentuak:

- Europar feudalismo garaiko estratifikazioa...

1. Eman Estatuaren definizioa eta azaldu Estatuaren elementuak.

Lurralde bat gobernatzen duen batasun politiko eta administratibo gorena da estatua.

• Herritar multzo batek eta lurralde batek osatzen dute estatua.

• Herritarrek eskubideak aitortu behar dituzte eta zergak ordaintzea ere.

• Lege multzo bat dute, arautzen dute bizikidetza eta konstituzioa da arau nagusia.

• Hala ere, zenbait erakunde sortzen dituzte, beren erabakiak betearazteko: polizia, ordena publikoa mantentzeko adibidez.

2. Azaldu Estatuaren eginkizunak.

• Nazioarteko harremanak sustatzen ditu: Enbaxadak eta kontsulatuak sortzen ditu beste herrialdeetan. Kasu gehienetan, estatuen arteko auziak era baketsuan konpontzen dira, hitzarmenen bidez adibidez.

• Segurtasun nazionala bermatzen du: Ordena publikoa

HAMABI

• Zakur eder askoa: galanta
• Otzur: zatitxo
• Sigi-saga: zeharka-meharka
• Gorotza: kaka
• Gehiago hurbildu eta ahur janari eskaini diot: eskukada janari
• Usnatu: somatu
• Urruma: kurruka
• Miazkatu: milikatu
• Gaurdanik: gaurtik aurrera
• Kriseilu: oliozko argia
• Zirats eskondu berritan: nahiko ezkondu berritan
• Belus urdin finezko bere soineko ederra: zeta finez egindako soineko
• Harrabotsa: zalaparta txikia

HAMAHIRU

• Otu: bururatu
• Ihardetsi: erantzun
• Uskia!: arranopola!
• Galanki harrotuko nizkioke hautsak!: gauzak esan
• Astazakil: astapotroa
• Alu-kume hori!: tontolapikoa
• Txirri-txirri: kilkerra
• Ateri: aterpe
• Elur-maluta: elur-zatitxoak
• Tarrapataka: arrastaka
• Zur eta lur: harrituta
• Trostan: lauhazka
• Orea: masa
• Dolumina: norbaiti bere doluan adierazten zaion atsekabea
• Zalgurdi: kotxea

HAMALAU

• Pinkarda:

\n

Euskarazko hiztegia: hitzak eta definizioak

\n

Laburpena

\n

Jarraian emandako hitzak eta definizioak zerrendatu dira. Hitz bakoitza lodiz agertzen da, eta definizioa ohiko testuarekin. Edukia zuzenketa ortografiko eta gramatikalekin aurkezten da, originala mantenduz.

\n\n

Hitzak eta definizioak

\n

• \n
• aginpide: agintzeko boterea\n
• aidanez: dirudienez\n
• aise: erraz\n
• akituta: oso nekatuta\n
• aldaba: ateetako burdinazko pieza, etxeetan deitzeko jartzen dena\n
• aldarte: umorea\n
• amarru: maltzurkeria\n
• andana: taldea\n
• ardaila: eztabaida\n
• arian-arian: pixkanaka-pixkanaka\n
• arrenkura: kexa\n
• ase: gosea berdindu arte jan\n
• aztarren: aztarna\n
• burduntxali: janaria banatzeko erabiltzen den koilara\n
• burko: ohean buru jartzeko ipin­tzen den zaku modukoa\n
• deliberatu: erabaki\

Mineralen sailkapena

• Metalezko mineralak: urrea, zilarra, kobrea, burdina.
• Ez-metalak: kareharria, marmola, igeltsua — askok eraikuntzetan erabiltzen dira.
• Energetikoak: ikatza, petrolioa, gasak — energia sortzeko balio dute.

LPEE eta petrolioa

HISTORIA: LPEE: Lurralde Petrolio Esportatzaileen Erakundea da.

PETROLIO: ekoizle nagusiak: LPEEko herrialdeak, AEBak, Txina, Mexiko, Kanada...

LPEEko herrialdeen artean, adibidez Mexiko, Errusia, etab. ere badaude.

Lau dragoiak

Hong Kong, Singapur, Hego Korea eta Taiwan.

Multinazionala

Munduan zehar filial edo egoitza ugari dituen enpresa.

Kapitala

Enpresan inbertitzen den dirua.

Inportazioa

Esportazioa

Parke teknologikoa

Kontsumitzaile nagusiak: AEB, Japonia, Kanada, Brasil, Frantzia, Errusia, ... dira.

Energia

Potsdamgo Konferentzia eta Gerra Hotzaren Hasiera

Lehenik eta behin, ikus dezakegu testu hau komunikazio politiko bat dela, eta Potsdamgo Konferentzian hartutako akordioen ideia nagusiak azaltzen zaizkigula. Komunikazio politiko hau 1945eko abuztuaren 2an transmititu zen, eta akordio hauek Europan Bigarren Mundu Gerra (BMG) bukatu zenean idatzi ziren. Hauen helburua, bereziki, Alemania nazia eta berarekin batera ekartzen zituen ideologia, erregimen eta sistema judizial nazi guztiak ezabatzea zen. Nahiz eta Asian gerrak jarraitu, abuztuaren 6an eta 9an Japonian (Hiroshima eta Nagasakin, bereziki) bi bonba atomiko bota zituen AEBk.

Alemaniaren Banaketa eta Okupazioaren Helburuak

Lehenengo puntuan, Alemaniaren baldintzarik gabeko errendizioaren ondoren,...

Zientziaren Jatorria eta Sorrera

K.a. VI. mendean, Grezian, unibertsoaren sorrerari, osaerari eta halako auziei heltzeko modu berri bat sortu zen. Hala, errealitatearen inguruko jarrera kritiko eta jakin-minezko jarrera beretik sortu ziren zientzia eta filosofia, eta, hasieran, diziplina bereizezinak ziren.

Zientziaren Ezaugarri Nagusiak

Esperimentazioa

Galileok, bere metodo zientifiko berriarekin eta behaketari emandako garrantziarekin, ekarpen garrantzitsua egin zuen. Lehena izan zen azterketak egiteko tresnak erabiltzen; esate baterako, teleskopioa. Galileok hasitako joera hori aurrerantzean geraezina izango zen zientzian.

Matematizazioa

Galileok argi eta garbi adierazi zuen naturak funtzio matematikoen bitartez azaldu daitezkeen jarraibide erregularrak...

Populazioak ekosistemetan: autorregulazioa

Populazio bat espazio jakin batean harremanetan bizi diren espezie bereko banakoen multzo bat da, parametro demografiko batzuekin, hala nola jaiotza- eta heriotza-tasekin.

Populazio baten hazkundea faktore biotikoen eta abiotikoen multzoak mugatzen du.

Hazkunde-kurbak

Baliabide mugagabeak dituen ekosistema ideal batean, J formako kurba bat lortzen da. Hazkunde esponentziala izateko, baldintza bereziak behar dira. Baldintza normaletan, eta baliabideak mugatuak direnean, populazioa esponentzialki handitzen da, ingurumen-erresistentziak hazkundea geldiarazten duen arte. Une horretatik aurrera, populazioa poliki handitzen da eta gutxi gorabehera iraunkor geratzen da balio jakin baten inguruan. Hazkunde hori...

Demografiaren Geldialdia

XVII. mendean biztanleria gutxi hazi zen.

Geldialdiaren Kausak

• Uzta txarrak.
• Aldaketa klimatikoa.
• Nekazaritzan teknologia atzeratua (lurrak lantzeko jende asko behar zen).
• Gerra ugari:
  • Hogeita Hamar Urteetako Gerra.
  • Beste gerra asko.
• Izurriteak (merkataritzaren ondorioz oso azkar hedatu zirenak).

Nekazaritza-produkzioaren Krisia

Nekazaritza-produkzioak behera egin zuen.

Kausak

• Klima txarra.
• Gerrak.
• Teknologia urritasuna.

Salbuespena: Ingalaterra eta Herbehereak

Lurraren emankortasuna mantendu zen teknika berriei esker:

• Lugorriaren ordezpena:

  Lugorrian, lurrak mineralak berreskuratzeko urtebetez edo bi urtez ez zen ezer landatzen. Sistema berrian, laborantza arruntak bazka-landareekin ordezkatzen ziren.

  • Adibidez: hirusta, alpapa.
• Espezieak