DBH mailako Gizarte zientziak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Zer gako erabiltzen dituzte historialariek?

1. Idatzizko lekukotzak: gutunak, egunkari pertsonalak, prentsa eta abar.
2. Ahozko lekukotzak: aztertu beharreko garaian bizi izan zen norbait bizirik badago, oso garrantzitsua da bere lekukotza gordetzea eta jasotzea.
3. Ikusizko lekukotzak: margolanak, argazkiak, filmaketak.
4. Lekukotza arkeologikoak: materialen hondarrak, lanabesak, eraikinak, leku-izenak, trenak, etab.

Zergatik da garrantzitsua iragana ezagutzea?

Garrantzitsua da iragana ezagutzea geure burua hobeto ezagutzeko: nor garen, nola garen...

Etorkizuna eraikitzeko oso garrantzitsua da gure iragana ezagutzea.

Historialarien lana: zer eta nola egiten dute

Lanaren urrats nagusiak:

1. Ikerketa-gaia aukeratzea — arrazoiren batengatik erakargarria edo interesgarria

HIGADURA:.Harriak gastatzea da eragile geologiko batzuen eraginez.

LITOSFERA:Geosferaren goreneko geruza da lurrazalak eta mantuaren goreneko zatiak osatzen dute

SUMENDIAK:geosfera barruko material urtuak kanporatzen diren zulo edo arrakalk dira.

METAMORFISMOA:Harriak egoera solidoan eraldatzea da, litosfera barruko presioa handiaren eta tenperatura altuaren eraginez

LURRIKARAK:lurrak egiten dituen astinduak dira

SEDIMENTAZIOA:Sedimentuak arro sedimentario batean pilatzea estratuak sortzen

DIAGENESIA:Sedimentazioaren ondoren gertatzen den sedimentuen trinkotze eta zementatzea

ARGIA:Materiak iristen duen eta hutsean transmititzen den energia mota

SOINUA:gorputzaren bibrazioaren eraginez sortzen den fenomeno fisikoa da ez da materiarik hedatzen eta

Errenazimentua: Gizarte eta Kultura Aldaketak

XV. eta XVI. mendeetan, Europan, aldaketa sakonak gertatu ziren gizartean eta kulturan. Horri Errenazimentua deitu zitzaion.

Humanismoa eta Errenazimentuko Ezaugarriak

Ezaugarriak:

• Erdi Aroan Jainkoa zen erdigunea, baina humanistak gizakiaz arduratu ziren.
• Latinezko eta grezierazko jatorrizko testuetan oinarritu ziren.
• Humanistek egia bilatu zuten, arrazoiaren eta esperientziaren bidez.
• Denetarik jakin nahi zuten.

Humanista Nabarmenak eta Beraien Ekarpenak

• Erasmo Rotterdamgoa: Historia eta filosofia azterketak asko sustatu zituen.
• Tomas Moro: Erlijio-tolerantzia eta lurraren jabetza komuna defendatu zituen.
• Juan Luis Vives: Logika eta metafisika bereizi behar zirela eta naturan oinarritu behar zela adierazi

Bernstein: Hizkuntz Kodeak eta Hezkuntza Desberdintasunak

Basil Bernstein soziologoa, Ivan Illich bezala, hezkuntzak azaleratzen zituen desberdintasunetan interesatuta zegoen. Gatazkaren teoria erabiliz, hezkuntzako desberdintasunak aztertu zituen hizkuntza-kodeen bitartez, haur pobre eta aberatsak alderatuz.

Hizkuntza-kode Murriztua (Langile Klasea)

Klase langilearen hizkuntza kode murriztua da, kultur ingurunearekin estuki lotuta dagoena. Familia asko "piña" bat bezala bizi dira, non balio batzuk jakintzat ematen diren eta ez da beharrezkoa hizkuntzaren bidez esplizituki azaltzea. Gurasoak haien seme-alabei modu zuzenean zuzentzen zaizkie, haien jokabidea kontuan hartuz. Hau, normalean, familia xumeetan gertatzen da.

Hizkuntza-kode Landua (Klase

Bereizi mineral energetikoa, metalezkoa eta ez metalezkoa. Eman bakoitzaren adibide bat.

Mineral energetikoa: energia sortzeko balio dute (petrolioa).

Metalezkoa: mineraletatik erauzten dira (urrea).

Ez metalezkoa: mineraletatik ez da metalik erauzten (kuartzoa).

Zeri esaten zaie baliabide berriztagarriak? Zer adierazten du birziklagarri hitzak?

Berriztagarriak: ez dira agortzen, edo denbora laburra behar da kontsumitu ondoren berriztatzeko.

Birziklagarri: mineral baliabideetako batzuk dira, behin eta berriro erabil daitezke.

Gaur egun, petrolioa eta gas naturala sortu dira; baina hala ere, baliabide berriztaezinak direla esaten dugu, zergatik?

Oso kantitate mugatuan daudelako naturan eta agortu egiten dira.

Zein dira bauxita ekoizle nagusiak? Eta aluminio

Ekosistemen Oreka eta Aldaketak

Ekosistema baten oreka baldintzak

Ekosistema bat orekan egon dadin, hiru baldintza bete behar dira, gutxienez:

• Ingurumen-faktoreek egonkorrak izan behar dute.
• Populazioetako banakoen kopuruak ia konstante mantendu behar du.
• Ekosistemari eragiten dion kanpoko faktorerik ez da izan behar.

Ekosisteman izaten diren aldaketa motak

Ekosisteman izaten diren aldaketak sailkatzeko bi modu daude:

• Jatorriaren arabera:
  • Naturalak
  • Artifizialak
• Abiaduraren arabera:
  • Pixkanakoak
  • Katastrofikoak

Aldaketen denbora-eskala

• Biotopoari eragiten dioten aldaketak: Denbora geologikoan gertatzen dira (milaka urtean zehar). Aldaketa batzuk bat-batekoak ere izan daitezke.
• Biozenosiari eragiten dioten aldaketak: Denbora biologikoan gertatzen dira (ehunka

Aurkikuntza Handiak: XV. eta XVI. Mendeetako Esplorazioak

Portugaldarren Esplorazioak

• XV. mendearen hasieratik, Portugalek Indiara bide berria bilatu zuen Afrika inguratuz.
• Lehendabizi, Madeira eta Azore uharteak aurkitu eta bere erresuman sartu zituzten.
• Bartolome Dias-ek Afrika hegoaldeko muturretik Indiako Ozeanorako igarobidea ireki zuen.
• Vasco de Gama Indiara heldu zen, eta horrela Europaren eta Asiaren arteko beste bide bat sortu zen.

Gaztelaren Esplorazioak

• Gaztelarrek mendebalderantz bidaiatzea erabaki zuten, Atlantikoa zeharkatuz eta lurra inguratuz.
• Kristobal Kolon Asiako ekialdeko kostaldera iritsi nahi zuen Ozeano Atlantikoa zeharkatuz.
• Errege-Erregina Katolikoei aurkeztu zien bere proiektua, eta espedizioa finantzatzea erabaki zuten.
• Beste

Natura Baliabideen Banaketa Desberdina

Gure planetan, natura-baliabideak ez daude berdin banatuta. Horregatik, gizakiak baliabide gehien dauden eremuetan bildu izan gara historian zehar. Baliabideak eskuratzeaz gain, teknologia egokia eta ekonomia-baliabideak ere behar ditugu.

Uraren Adibidea

Uraren adibidea oso argigarria da. Giza talde batzuk ibai emaritsuetatik hurbil bizi dira, baina ez dute bitartekorik ura herrixkara eramateko.

Enpresa Multinazionalen Eragina

Gaur egun, enpresa multinazionalek munduko edozein lekutako baliabideen ustiaketa kontrolatzen dute. Adibidez, bauxita erauztea. Bauxita duten herrialde askok ez dute aluminioa fabrikatzen. Enpresa handiek aluminioa ekoizten dute eta bauxita erauzteko prozesuak eta prezioak kontrolatzen...