Geologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Baliabide Naturalen Sailkapena eta Erabilera

Baliabide naturalak ezinbestekoak dira gizartearen garapenerako. Hauek sailkatzen dira:

• Berriztagarriak: Denbora tarte batean berrizten direnak, arrazoiz erabiltzen badira.
• Berriztaezinak: Denborarekin agortzen direnak, kantitatea murrizten da erabiltzean.

Inpaktuak eta Arriskuak

Jarduera batek ingurumenean eragindako aldaketa multzoa da inpaktua. Arriskuak, berriz, ingurumenerako kalteak sor ditzaketen gertakariak dira.

• Inpaktuak: Positiboak/negatiboak, magnitudea, zuzenak/zeharkakoak, iraupena, hedadura.
• Arriskuak: Naturalak (biologikoak, klimatikoak, geologikoak), teknologikoak/kulturalak, mistoak.

Energia Baliabideak

Gizakion garapena eta energiaren eskuragarritasuna estuki lotuta daude.

Erregai fosilak

• Petrolioa

 BIOKLIMATIKA:

URBANIZAZIOAREN ERAGINA

AIREArengan:

- Tenperaturaren igoera - Hezetasun aldaketa. - Korronte dinamikaren aldaketa. - Negutegi efektua sortzen duten gasen igorpena. - Produktu kutsatzaileen igorpena.

URArengan: - Hezetasun aldaketa.- Euri uren alperrik galtzea.- Ur zikinen igorpena.

LURZORUArengan: - Elikagaien agorketa.- Kutsadura zuzena.

AZTARNA EKOLOGIKOA:

Hiri jakin batek bere produkzio eta bizi-funtzio guztiei eusteko behar duen lurraren eremua. Hiriaren

aztarnaren barruan, zuzenean eta zeharka erabiltzen dituen materialak eta energia sartzen dira.

Baliabideak eskuratzeko transformatzeko eta eskuratzeko, erabiltzeko edo kontsumitzeko, eta horien

hondakinak uzteko edo asimilatzeko behar duen guneak kontatuta neurtzen da.

EAEn, 2,03...

Granitoa: Arrailduren eta Hausturen Eragina

Altitudearen Araberako Formak

Goi Mendietan: Izozte-Urtze Zikloa

Ura harrien hausturetatik iragazten da, eta, izoztean, bolumena handitu eta harriak apurtzen ditu. Horren ondorioz, gandor zorrotzak eta zatiak mendien oinean pilatzen dira.

Garaiera Txikiko Inguruetan: Domo Granitikoak

Granitoa apurka-apurka disgregatu egiten da, eta domo izeneko forma ondulatu eta biribilduak dituen paisaia sortzen da.

Granitozko Formazio Espezifikoak

• Arraildurak perpendikularrak badira, bolak sortzen dira; horiek bata bestearen gainean pila daitezke, berrocal izenekoak osatuz. Horietan, tor izenekoak (bolen pilaketak) eta harri zaldunak ohikoak dira.
• Kaos Granitikoa: Beste batzuetan, bolak mendien hegaletan edo oinean modu

Euskal Herriko Harri Motak eta Egitura Geologikoak

Harrien zikloa

Lurrazalean hiru harri mota nagusi aurkitzen dira:

1. Harri magmatikoak edo igneoak: Pirinioak (adibidez: arko harriak).

2. Harri metamorfikoak: Pirinioak.

3. Harri sedimentarioak: Zumaiko flyscha.

• Hauek lotura estua dute.
• Denborarekin, gaur egun magmatikoa edo igneoa den arroka bat, arroka sedimentario bihur daiteke.
• Higaduraren ondorioz, arroka horretatik askatutako zatitxoak sedimentatzen joaten dira, eta denbora pasatuz, sedimentu horiek arroka bihurtzen dira.
• Sedimentazioa: Lurraren gainazalean sedimentuak metatzeko prozesua da.
• Sedimentuak: Partikula solido askeak dira, kanpoko agente geologikoek sortuak.

Sedimentuak → Diagenesia edo Petrifikazioa → Arroka

• Diagenesia: Sedimentuak arroka

Meteorizazio Kimikoa

Harria disgregatzea da, mineralen alterazioen ondorioz.

• Oxidazioa

  Mineralak oxigenoarekin erreakzionatzen dute, oxidoa eta hidroxidoa sortuz.

• Disoluzioa

  Mineral disolbagarrietan ura eta gatzak disoziatzen dira, ioietan banatuz. Horrela, kristal-egitura hautsi eta minerala likidoan disolbatzen da.

• Karbonatazioa

  Mineral bati karbonatoa gehitzean, mineralen propietateak aldatzen dira.

• Hidrolisia

  Kristal-egitura hautsi egiten da, uraren H+ eta OH- ioien erreakzioaren ondorioz.

Klastoen Higidura eta Sedimentazioa

Meteorizazioaren ondorioz sortutako klastoak dauden lekuan pilatu daitezke, edo garraiatu eta beste leku batzuetan pilatu.

• Grabitazio-prozesua

  Higiduraren ondoren, klastoak maldan behera doaz grabitatearen eraginez.

  • Maldaren inklinazioa

    Malda

Penintsulako eta uharteetako barietate litologikoa. Penintsulako eta uharteetako erliebe motak

Bilakaera geologikoaren emaitza modura, Iberiar penintsulan hainbat harri mota dituzten hiru inguru daude:

Inguru silizeoa

Kanbriarraurreko aroko eta aro primarioko harri zaharrek osatzen dute. Batez ere, Iberiar penintsularen mendebaldean dago, eta Kantabriar mendikatearen, Mendikate Zentralaren, Toledoko mendien eta Sierra Morenaren mendebalderanzko adarretan.
Harri nagusia granitoa da, zenbait modutan aldatzen da, eta erliebe granitikoak sortzen dira:
- Kasu batzuetan, granitoa, kimikoki, uraren eraginez harea bihurtzen da.
- Beste kasu batzuetan, granitoa harriaren arrailduren edo hausturen eraginez mekanikoki aldatzen da: goi-mendian harritzak pilatzen...

Landaredi Motak eta Formazioak

• Baso hostoerorkorra: Trinkoa da, eta gainera basokoa izan ohi da edo 4 metrotara iristen da gehienez. Hosto handi eta erorkorrak ditu.
• Baso hostoiraunkorrak: Ez da oso trinkoa. Gainera, ertaineko zuhaitzak ditu, eta enbor okertuak, zimurtsuak eta sendoak. Hosto iraunkorrak dira.
• Otalurra: Sastrakadi trinkoa da, eta gainera baxua izan ohi da edo 4 metrora irits daiteke gehienez. Espezie ugariena txilarra da.
• Makia: Zuhaixka-formazio bat da, 2 metro baino gehiagoko garaierakoa, oso trinkoa eta zeharkaezina.
• Garriga: Tamaina txikiko zuhaixkaz eta sastrakadiz osatuta dago, eta eremu batzuk estali gabe uzten ditu.
• Estepa: Belar-multzoz osatuta dago eta arantzadun zuhaixka txikiekin nahasten dira, baina bereizten dira eta

Definizio Geografikoak

• Geografia: Lurrazalean gertatzen diren prozesu natural eta antropikoak elkarren artean nola erlazionatzen diren aztertzen duen zientzia. Prozesu horiek kokatu, irudikatu, deskribatu eta aztertzen ditu, eta, horrez gain, lurralde-antolakuntzarako diagnostiko erabilgarriak egiten ditu.
• Autonomia-erkidegoa: Bere ordezkarien bidez bere burua administratzeko ahalmena, autonomia legegilea eta bateratzeko eskumenak dauzkan lurralde-entitatea.
• Modelatu Karstikoa: Uraren eta CO2-aren eraginez kareharrizko arroken desegite-prozesuaren ondorioz sortzen den modelatua.
• Tolestura-mendikatea: Sekundarioan eta Tertziarioan itsas arroetan metatutako material sedimentarioen tolesturaren ondorioz orogenesi alpetarrean sortutako mendiak.
• Mendigune

Aktualismoa eta Uniformismoa

Aktualismoa: Lurra moldatu duten prozesuak gaur egun ere berdinak dira: higadura, bolkanismoa eta tolestura bidezko erliebe-eraketa. Charles Lyellek esan zuen bezala: "Oraina da iraganaren gakoa".

Uniformismoa: Prozesu geologiko batzuk motelak dira, eta pixkanaka jarduten dute denbora-tarte luzeetan. Garai hartan, ideia hau katastrofisten aurkakoa zen, azken hauek mendikateen sorrera aparteko gertakizun eta astinaldi handien ondorioz sortzen zirela uste baitzuten. Prozesu geologikoen abiaduraren adibideak:

1. Prozesu batzuk oso motelak dira eta milioika urte behar dituzte, mendi baten eraketak eta higadurak bezala.
2. Beste batzuk milaka urte behar dituzte, lurzoruaren eraketak bezala.
3. Aldaketa batzuk katastrofikoak dira: