Fisika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Raccord-a: Planoen arteko Jarraitutasuna

Raccord elkarren ondoan jarritako planoak dira, errealitate etena aurkezten. Ikus-entzunezkoen arrakasta: etengabeko ikuspuntu aldaketei ez antzematea. Zer da filma: errenkadan jarritako espazio denbora zatiak. Horietariko bakoitza plano aldaketa bat da. Muntaian ekintza berregin, ikuspuntuak eta uneak elkarren segidan josita. Jarraitutasuna: plano baten eta aurrekoaren edota hurrengoaren arteko jarraipena da raccord-a. Plano batetik bestera, detaile guztiak zaintzea da raccord-a gordetzea. Planoen eta sekuentzien arteko irudi audioen jario narratiboari eutsi. 5 elementu garrantzitsu: edukiaren jarraitutasuna, mugimenduarena, posizioarena, soinuarena eta elkarrizketena.

Soinua: Definizioa eta Magnitude

Faradayren eta Lenzen legea: Indukzio elektromagnetikoa

Faraday izan zen magnetismoaren bitartez korronte elektrikoa sortzen lehena. Horretarako, Faradayren bi esperimentu ospetsuak burutu zituen:

Faradayren lehen esperimentua: Imanaren higidura

• Imana harilera hurbiltzean, korronte induzitua agertzen da.
• Imana urruntzean, korronte induzituaren noranzkoa alderantzikatu egiten da.
• Harila eta imana geldirik egonda, ez dago korronte induziturik.

Beraz, korronte induzituaren intentsitatea abiaduraren, eremu magnetikoaren intentsitatearen eta espira-kopuruaren menpe dago.

Faradayren bigarren esperimentua: Zirkuitu baten etena

• Etengailua konektatzean, korronte elektrikoa induzitzen da. Bi hariletako korronteek elkarren aurkako noranzkoa dute.
• Etengailua deskonektatzean,

Korronte Alternoa

Demagun bi iman indartsuen artean ω (omega) abiadura konstanteaz biratzen duen espira bat dugula. Biraketa hau era desberdinetan lor daiteke: zentral hidroelektrikoetan, haize-errotetan. Espira honek biratzean, berak mugatzen duen gainazala zeharkatzen duen fluxu magnetikoa aldatzen da. Honen eraginez, indar elektroeragile induzitua eta korronte elektrikoa sortzen dira (Faraday-Lenz legearen bidez kalkulatzen da).

ε = -dΦ/dt = B S ω sin(ωt + φ₀).

Indar elektroeragile maximoa: ε₀ = B S ω → ε = ε₀ sin(ωt + φ₀).

Ohm-en legearen arabera, zirkuituko korrontea: ε = R I → I = ε/R = I₀ sin(ωt + φ₀).

Efektu Fotoelektrikoa

Xafla metaliko batetik, maiztasun altuko argi ultramoreekin irradiatuz gero, elektroiak...

Teleskopioa

Bi lente konbergentez osatua dago:

• Objektiboa: Distantzia fokal handia du. Objektua infinituan dago. Irudi erreala, txikiagoa eta ia irudi fokuan sortzen du.
• Okularra: Distantzia fokal txikia du. Lupa bezala erabiltzen da. Objektua aurreko objektuaren irudi erreala da. Irudi birtuala, hasierako objektua baino txikiagoa baina horren irudia baino handiagoa eta infinituan kokatuta badago (begiak ez du egokitzapenik behar).

Mikroskopioa

Bi lente konbergentez osatua dago:

• Objektiboa: Foku-distantzia txikia du. Objektua fokuaren hurbil eta ezkerraldera kokatzen da. Irudi erreala, handiagoa eta alderantzizkoa sortzen du.
• Okularra: Distantzia fokal handia du. Lupa bezala erabiltzen da. Objektua aurreko objektuaren irudi erreala da. Irudi birtuala,

Tenperatura eta Beroa

Tenperatura

Gorputz baten tenperatura gorputz horren partikulen energia zinetikoaren neurria da. Beraz, gorputz batek tenperatura altua duela esaten dugunean, haren atomoak eta molekulak oso azkar higitzen direla esaten ari gara.

Eskala Termometrikoak

• Celsius: 0 - 100 (100 zatitan banatzen da)
• Fahrenheit: 32 - 212 (180 zatitan banatzen da)
• Kelvin: 273 - 373 (100 zatitan banatzen da)

Formula baliokideak: ºC/100 = (ºF - 32)/180; ºK = ºC + 273

Termometroak

Tenperaturaren zenbakizko balioa lortzeko, termometro izeneko tresnak erabiltzen ditugu. Termometro arruntak dilatazioan oinarritzen dira; fenomeno fisiko horren arabera, likido batzuk (merkurioa edo alkohola) dilatatu egiten dira tenperatura igotzen denean.

Beroa

Beroa terminoa...

Indukzio Elektromagnetikoa: Faraday eta Lenz

Zer da Indukzio Elektromagnetikoa?

Indukzio elektromagnetikoa zirkuitu bat zeharkatzen duten indukzio magnetikoko lerroen kopurua aldatzean zirkuituan sortzen den korronte elektrikoa da.

Lenz-en Legea: Oinarria eta Formula

• Korronte induzituaren noranzkoa korronte hori sorrarazten duen kausaren aurka egiteari dagokiona da.

Ε = -dΦ/dt = -ΔΦ/Δt

Faraday-ren Legea: Definizioa

• Zirkuitu bateko indar elektroeragile induzitua eta zirkuitu hori zeharkatzen duen fluxu magnetikoaren aldaketa-abiadura berdinak dira, zeinuz aldatuta.

Indar Elektroeragilea eta Fluxu Aldaketa

Indar elektroeragilea egoteko, fluxu magnetikoaren aldaketa bat gertatu behar da; hau da, eremu magnetikoaren aldaketa bat egon behar da. Hala...

Indukzio Elektromagnetikoaren Bidezko Korronte Elektrikoen Ekoizpena

Indukzio elektromagnetikoaren bidez, sorgailu elektrikoek energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen dute. Sorgailuak korronte elektriko jarraitua sortzen badu, dinamoa deritzo; korronte alternoa sortzen badu, berriz, alternadorea. Alternadorea, berez, iman iraunkorrek sorturiko eremu magnetiko uniforme batean, era mekanikoan, abiadura angeluar konstantean birarazten den espira lau bat da. Indukzio elektromagnetikoaren bidez, alternadoreek energia mekanikoa energia elektriko bihurtzen dute. Indar elektroeragile induzitua era sinusoidalean aldatzen da denborarekin; hots, periodikoa da, eta polaritatea txandakatuz doa. Indar elektroeragilearen maiztasuna eta espiraren higidurarena...

Argiaren Hedapena eta Errefrakzioa

Argi-uhin bat mota desberdineko bi ingurune gardenen arteko banaketa-gainazalera iristean, zati bat islatu egiten da eta bestea errefraktatu. Hori aztertzeko, argi-izpiak kontuan hartuko ditugu.

Argiaren Abiadura eta Errefrakzio Indizea

Argiaren abiadura hutsean handiagoa da ingurune materialetan baino. Hutsean, argi-erradiazioen abiadura ez dago uhin-luzeraren mende; konstantea da. Argi-erradiazioen maiztasuna berdina da hutsean eta ingurune materialetan, baina uhin-luzera ez da berdina.

Errefrakzio-indizea ($n$) argiak hutsean duen hedapen-abiaduraren ($c$) eta ingurune horretan duen abiaduraren ($v$) arteko erlazioa da:

$$n = c/v$$

Hutsean, $n=1$ da.

Islapen Osoa: Baldintzak eta Prozesua

Islapen osoa argia errefrakzio-...

Begiaren atalak

Kornea

Begiaren aurrealdea estaltzen duen geruza da.

Irisa

Zabaldu eta uzkurtu daitekeen geruza, zulo bat duena (begi-ninia deitzen zaiona), argiaren sarbidea dena.

Esklerotika

Begi-globoari forma eta gogortasuna ematen dion geruza.

Konjuntiba

Begi-globoa eta betazalaren barrualdea estaltzen eta babesten duen geruza.

Humore urtsua

Kornearen eta kristalinoaren arteko barrunbea betetzen duen likidoa.

Kristalinoa

Lente forma duen mintza, irudia erretinan fokatzea ahalbidetzen du.

Humore beirakara

Begiaren barrualdea betetzen duen substantzia likatsua da, kornearen eta kristalinoaren nutrizioaz mantentzen dena.

Erretina

Begiaren atzealdea eta barrualdea estaltzen duen zelula-xafla.

Ikusmena

Ikusmenaren prozesua:

1. Estimulua korneatik sartzen da eta

Histeresi Magnetikoa, Autoindukzioa eta Foucault-en Korronteak

Histeresi Magnetikoa

Histeresi magnetikoa material bati aplikatutako magnetizazio-intentsitatea (H) txikiagotu ahala, indukzio magnetikoaren (B) txikiagotze motelagoa izatearen fenomenoa da. Jarraian, magnetizazio-intentsitate alternoak (+ eta -) aplikatutakoan substantzia ferromagnetikoek izaten duten histeresiaren adibide bat erakusten da irudian:

• oa: Magnetizazio-kurba
• ob: Hondar-magnetizazioa
• od: Indar koertzitiboa

Irudian, (o-a) magnetizazio-kurba litzateke. Gero, (a-b) tartean, eremuaren intentsitatea txikiagotuz doa, baina indukzioa motelago. (b) puntuan H=0, baina substantziak oraindik badu hondar-magnetizazioa deritzona (tresna batzuk imantatzeko asko erabiltzen da ezaugarri...