Argiaren eta Soinuaren Oinarriak: Uhinen Azalpena

Uhinak: Oinarrizko Kontzeptuak

Uhinak energia espazioko puntu batetik bestera hedatzeko modua dira. Bi ezaugarri nagusi dituzte:

• Maiztasuna: Partikulek segundoko egiten duten oszilazio kopurua da.
• Uhin-luzera: Bi gailurren arteko distantzia da.

Argiaren Propietateak

Argi-iturriak

Bi argi-iturri mota bereizten dira:

• Naturalak: Eguzkia eta izarrak.
• Artifizialak: Bonbillak, esku-argiak eta piztutako kandelak.

Itzalak eta Ilunantzak

Itzala: Objektu opaku bat argi-izpi baten aurrean jartzean, atzealdean sortzen den silueta iluna da.

Ilunantza: Argi-iturria oso handia bada edo objektutik oso hurbil badago, itzalaren inguruan sortzen den beste itzal lausoago bat da.

Eklipseak: Eguzkia, Ilargia eta Lurra

Gure planetan bi eklipse mota nagusi daude:

• Eguzki-eklipsea: Ilargia Eguzkiaren eta Lurraren artean kokatzen da, Eguzkiaren argia estaliz.
• Ilargi-eklipsea: Lurra Eguzkiaren eta Ilargiaren artean kokatzen da, Ilargiari itzala eraginez.

Eklipse motak sailkapen orokorraren arabera:

• Partzialak: Astroaren zati bat baino ez da ezkutatzen.
• Osoak: Astro osoa ezkutatzen da.
• Eraztun-itxurakoak: Ezkutatutako astroaren inguruan eraztun argitsu bat ikusten da.

Argiaren Islapena eta Errefrakzioa

Argiaren islapena: Argi-izpi batek gorputz baten gainazalarekin talka egitean duen norabide-aldaketa da.

Argiaren errefrakzioa: Argi-izpi batek hedapen-abiadura desberdineko ingurune batetik bestera igarotzean duen norabide-aldaketa da.

Leiarrak: Konbergenteak eta Dibergenteak

Bi leiar mota nagusi daude:

• Konbergenteak: Argi-izpiak puntu batean biltzen dituzte, eta puntu horri fokua deitzen zaio. Adibidez: lupa.
• Dibergenteak: Muturretan erdialdean baino lodiagoak dira eta argia sakabanatzen dute.

Koloreak eta Espektro Ikusgaia

Objektuen kolorea argi zuria islatzeko eta xurgatzeko duten moduaren araberakoa da.

• Zuria: Kolore guztiak islatzen ditu eta ez du batere xurgatzen.
• Beltza: Argi zuria osatzen duten izpi guztiak xurgatzen ditu eta ez du batere islatzen.

Espektro ikusgaiaren koloreak honakoak dira, ordenatuta:

• Morea
• Anila
• Urdina
• Berdea
• Horia
• Laranja
• Gorria

Giza Begiaren Funtzionamendua

Argia begian korneatik sartzen da. Gero, kristalino izeneko leiar konbergente batetik igarotzen da, eta objektuen irudi alderantzikatua sortzen du barruko geruza batean, erretinan.

Soinuaren Mundua

Soinua objektu batek bibratzean sortzen da.

Soinuaren Ezaugarriak

• Ingurune materiala behar du hedatzeko.
• Soinua norabide guztietara hedatzen da.
• Energia garraiatzen du, baina ez materia.

Hiru ezaugarri nagusi ditu: intentsitatea, tonua eta tinbrea.

Soinuaren Hedapen-abiadura

Soinuaren abiadura hedatzen den ingurunearen araberakoa da:

• Airean: 340 m/s
• Uretan: 1.500 m/s
• Burdinan: 5.130 m/s