Beste ikastaroak mailako Filosofia eta etika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta ariketak

Nietzscheren Kritika: Bizitzaren Kontrako Norabidea

Friedrich Nietzschek Mendebaldeko kulturari kritika suntsitzailea egin zion, dogmatikoa, dekadentea eta gaixoa zela argudiatuz. Erlijioa, morala, filosofia, hizkuntza eta zientzia zalantzan jarri zituen, eta bere analisiak erakutsi nahi izan zuen Mendebaldeko pentsamenduak bizitzaren kontrako norabidea hartu zuela.

Nietzscheren ustez, Mendebaldeko kulturaren bide oker hori Sokratesekin hasi zen, arrazoia goratzean bizitzaren atal dionisiakoa baztertu zelako. Haren ustez, Kristautasuna da moralaren dekadentziaren arduradun nagusia, ahulezia, obedientzia eta sufrimendua bultzatu zituelako.

Moralaren Genealogia: Nobleziaren eta Esklabuen Balioak

Bere kritikak oinarritzeko, metodo genealogikoa erabili...

Kanten Etika: Arrazoimena eta Nahimena

Kanten iritziz, ongi eta gaizki dagoena arrazoimenaren bidez ezagutuko dugu. Ekintza baten balio morala nahimen onak emango digu, eta helburu bakarra zuzen jokatzea izango da.

Etika Materiala vs. Etika Formalean

Ordura arte egindako etika guztia materialista izan zen; arau batzuk jarraitzen zituen eta inposatutakoa zen. Gainera, zoriontasuna zuten helburu.

Etika hauek enpirikoak eta a posteriorikoak dira: ongia esperientziaren bidez dator eta ezin da arau unibertsalik egin. Orain arte sortutako etika guztiak heteronomoak (kanpotik inposatutakoak) dira eta inperatibo hipotetikoa erabiltzen dute.

Kanten Etika Formalean

Kanten etika formala da; beraz, bakarrik jokatzeko forma ematen digu, eta jokabide moralak ez...

Existentzialismoa: Existentzia Esentziaren Aurretik

Existentzia giza esentziaren aurrekoa da. Hau da, lehenengo existitzen gara, eta gero definitzen dugu nor garen. Jaio baino lehen ez dugu ez esentzia ez izaerarik; hau da, ez gara ezer. Geroago, bizitzen hasten denean, gizakia bere erabakien bidez hasten da bere esentzia eraikitzen.

Gainera, ez dago determinismorik, ez dago paturik, eta ez dago aurretik markatutako etorkizunik. Hau da, ez dago bide finko bat; pertsona bakoitzak bere bidea egiten du. Beraz, etorkizuna gizakiaren esku dago. Azkenik, ez dago ezer gizakiaren gainetik. Bakoitzak bere bizitza eta bere izaera sortzen ditu, bere erabakien bidez.

Askatasuna eta Erantzukizun Kolektiboa

Gizakia aske izatera dago kondenatuta. Hau da, erabakitzera...

Sokrates eta norberaren ezagutza

• Sokrates: Biraketa antropologikoa. Gizakia aztertzen hasten dira. Helburua: Ongia bilatzea arimaren, pentsamendu kritikoaren eta norberaren ezagutzaren bidez. Arima da gizakiaren elementu nagusia; landuz gero, ondo jokatuko duzu.
• Metodoa: Gure burua ezagutu behar dugu (egia barnean bilatu, maieutika erabiliz) eta arima bertutearen bidez zaindu.

Platon: Dualismo antropologikoa

Gizakia bitan banatzen da:

• Arima: Ideien mundukoa (hilezkorra, inmateriala). Gure benetako izatea da.
• Gorputza: Mundu sentikorrekoa (hilkorra, materiala, inperfektua). Arimaren kartzela da.

Arimaren hiru zatiak

• Irritsua: Sabela. Grinak asetu (plazer materialak). Bertutea: Neurritasuna.
• Oldarkorra: Bihotza. Alde emozionala (ausardia, fideltasuna)

Vita Activaren Esparruak: Pribatua, Publikoa eta Soziala

Hannah Arendtek Giza Kondizioa lanean vita activa edo bizitza aktiboaren hiru jarduera nagusiak hiru esparru desberdinetan gauzatzen direla azaltzen du: esparru pribatuan, publikoan eta sozialean. Jarduera horiek hauek dira:

• Lana
• Fabrikazioa
• Ekintza

Arendten ikuspegitik, aro modernoan **espazio publikoaren gainbehera** gertatu da, batez ere arlo sozialaren sorrerarekin lotuta, eta horrek politika eta askatasunaren desintegrazioa ekarri du.

Arendtek, greziarrek erabiltzen zituzten oikos (pribatua) eta polis (publikoa) kontzeptuak oinarri hartuta, bereizten ditu bi espazio horiek:

Esparru Pribatua (*Oikos*)

Bizitzako beharrak asetzeko espazioa da, non nagusi diren aginte- eta obedientzia-harreman...

Arendt: Giza kondizioa eta espazio publikoaren gainbehera

In "Giza kondizioa", Hannah Arendt-ek tesia hau garatzen du: aro modernoan espazio publikoaren atzerakada gertatzen dela, batez ere arlo sozialen sorreraren ondorioz.

Pribatua (etxekoa) eta publikoa (oikos eta polis)

• Pribatua (etxekoa) eta publikoa (oikos eta polis — grezieraz):

Etxeko esparrua bizitzeko beharrak asetzeko mende dago. Espazio publikoan, ordea, gizakiek ekintzarako eta elkarrizketarako gaitasuna hedatzen dute. Aro modernoan, espazio horiei arlo sozialaren sorrera gehitu zitzaion. Arendt-ek uste zuen arlo sozialaren sortzeak espazio publikoaren gainbeherara garamatza. Arlo sozialean, botereak gizakia gizartearen baitan desagerrarazten du eta haren inguruko erabakiak hartzen...

Existentzialismoa: Giza Existentziaren Galderak

Existentzialismoa XX. mendeko filosofia korrontea da, giza existentziaren arazoei erantzuten diena: oinazea, heriotza eta askatasuna. Ilustrazioaren porrotaren eta mundu gerrek eragindako krisiaren testuinguruan garatu zen, gizabanakoaren existentzia erdigunean jarriz. Gizakia ez da esentzia finko baten araberakoa, baizik eta bere existentzia askean eraikitzen du.

Aitzindariak eta Pentsalari Nagusiak

Søren Kierkegaardek larritasuna eta fedea azpimarratu zituen, Nietzschek balio tradizionalak kritikatu eta bizitzaren aldeko jarrera aldarrikatu zuen, eta Husserlek subjektuaren kontzientzia ezagutzaren oinarritzat jo zuen. Martin Heideggerrek, bere Da-sein kontzeptuaren bidez, gizakia bere existentziaren...

Hannah Arendt eta Gaizkiaren Hutsalkeria

Bigarren Mundu Gerraren ostean, nazismoaren krimenak epaitzeko epaiketak egin ziren, horien artean Adolf Eichmannena. Eichmann Holokaustoko garraio-logistika antolatzeaz arduratu zen, eta 1961ean Jerusalemen epaitu zuten. Hannah Arendt pentsalariak epaiketa gertutik jarraitu zuen, eta bere Eichmann Jerusalemen lanean “gaizkiaren hutsalkeria” kontzeptua garatu zuen.

Eichmannen defentsa eta Arendten kritika

Arendten arabera, Eichmann ez zen munstro bat, ezta antisemitismo amorratua zuen psikopata bat ere, baizik eta burokrata arrunta, gogoeta sakonik egin gabe aginduak betetzen zituena. Bere defentsan, Eichmannek bi argudio nagusi erabili zituen: “Estatu Arrazoiaren” agindupean jokatu izana eta aginduak...

Kultura-Kontzeptuak eta Aniztasuna

Hona hemen hainbat kultura-kontzeptu eta kultur aniztasunaren aurreko jarrerak:

Kultura-Kontzeptu Nagusiak

• Etnokentrismoa: Gaizki iruditzen zaizkien bestelako kultura-elementuak gutxiesten eta kritikatzen dituen jarrera. Beraien kultura dela ona uste dute.
• Arrazakeria: Gizatalde batzuk besteak baino maila goragokoak direla ustean oinarritzen den jarrera da. Pertsona bat baztertzea, arraza, erlijio edo kultura-maila dela eta, arrazakeria da.
• Xenofobia: Atzerrikoa edo arrotza den pertsona gutxiesten duen jarrera.
• Erlatibismo Kulturala: Bi kulturen ezaugarriak alderatzea edo baloratzea ezinezkoa dela aitortzen duen jarrera.
• Unibertsalismoa: Elkarrizketan oinarritutako jarrera. Tolerantzia eskatzen du. Printzipio batzuk

FEDEA ETA ARRAZOIMENA: EZAGUTZEKO SINETSI

Agustin fedearen (kristautasunaren) eta arrazoiaren (filosofiaren) arteko sintesia egiten saiatu zen. Agustinentzat, egia absolutua existitzen da eta fedeak eta arrazoimenak elkarlanean ezagutu dezakete. Fedeak arrazoia argitu eta egiarantz gidatuko du, eta arrazoiak fedearen edukiak argitzen lagunduko du: “Intelligo ut credam, credo ut intelligam” (“Sinesten dut ulertzeko, ulertzen dut sinesteko”). Beraz, arrazoimenak ezingo du bere kabuz egia ezagutu.

Agustinek bi ezagutza mota bereizten ditu, Platonen eragin nabarmenarekin:

• Ezaugarri sentikorra: ez da benetako ezagutza izango.
• Ezaugarri arrazoizkoa: objektu aldaezinen ezagutzari dagokiona. Honen barnean, bi maila bereizten ditu:
  • Zientzia-ezagutza: