Biologia ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Osasuna

Ongizate fisiko, mental eta sozial osoko egoera. Faktore ezberdinen ondorioa da:

• Herentzia (faktore genetikoak)
• Ingurumena
• Portaera (faktore pertsonalak)

Medikuntza Prebentiboa

Medikuntzaren adar bat da, pertsonengan, familietan edo taldeetan gaixotasunak agertzea, garatzea eta iraupena galarazten arduratzen dena.

Prebentzio Mailak

1. 1. mailako prebentzioa: Gaixotasunen geroko agerpena minimizatzea (adibidez, txertaketak).
2. 2. mailako prebentzioa: Gaixotasun baten adierazpen klinikoa garaiz detektatzearen bidez (diagnostikoa) eragotzi nahi du.
3. 3. mailako prebentzioa: Gaixotasun baten bilakaera hobetzera zuzentzen den laguntza, konplikazioak eta gaixotasunaren kaltea eragozteko.

Patologia

Medikuntzaren adarra, gaixotasunak aztertzen dituena. Lau alde...

Ezaugarri nagusiak

• Sexu bakoitzak gametoak sortzen ditu.
• Ernalketa barnekoa da.
• Bibiparoak gara.
• Dimorfismo sexuala dugu.

Ugalketa-prozesua

Prozesuaren faseak honakoak dira: gametogenesia, ernalketa, enbrioiaren garapena eta erditzea. Garapena zelula kopurua handitzean eta zelulak heltzean datza.

Nerabezaroa

Sexu-hormonen ekoizpenaren ondorioz gertatzen da:

Aldaketa fisikoak

• Neskak: Ugatzak garatu eta hilerokoa hasi.
• Mutilak: Ahotsa loditu eta ilea gorputzean atera.
• Biak: Aknea, gorputzaren forma aldaketa, ilea galtzarbeetan eta pubisean, gorputz-usaina eta sexu-organoen heltzea.

Aldaketa psikologikoak eta sozialak

• Humore aldaketak eta independentzia beharra.
• Jokabide oldarkorragoa eta sexu-grina.
• Garaiezina sentitzea.
• Lagun-taldearen babesa eta gizarte-talde

Ingeniaritza genetikoaren oinarrizko kontzeptuak

Ingeniaritza genetikoa DNA manipulatzeko eta eraldatzeko aukera ematen duten tekniken multzoa da.

• Genetikoki eraldatutako organismoa (GEO): Ingeniaritza genetikoko teknikak erabiliz informazio genetikoa eraldatu zaiona da, bai organismo horri txertatu zaion material genetikoko sekuentzia baten bidez, bai mutazio edo delezio bidez.
• Organismo transgenikoa: Jatorrizko genomakoa ez den gene bat txertatuz, genetikoki eraldatutako organismoa.
• DNA birkonbinatua: DNA-sekuentzia hibridoa, jatorri desberdina duten bi DNA-sekuentziaren bat-egitetik sortua. Bi zatiak DNA ligasa baten jarduerari esker lotzen dira, edota bien arteko birkonbinazioaren bidez.
• Murrizte-entzima: Entzimak ezagut dezakeen sekuentzia

1. Sarrera

Gure gorputzeko zelulek hainbat hondakin-substantzia sortzen dituzte zelula-metabolismoan. Substantzia horiek odolera igarotzen dira eta gorputzetik kanporatu behar dira:

• Arnas aparatua: Karbono dioxidoa kanporatzen du.
• Izerdi-guruinak: Ura, gatz mineralak (adibidez, ClNa) eta urea kanporatzen dituzte.
• Giltzurrunak: Gernua eratzen dute.
• Gibela: Farmakoak eta behazun-pigmentuak iraizten ditu.

2. Gernu-aparatuaren anatomia

Gernu-aparatua odoleko hondakinak jasotzeaz eta kanporatzeaz arduratzen da. Bi atal nagusi ditu: giltzurrunak eta gernu-bideak.

2.1. Giltzurrunak

Giltzurrunak bizkarrezurraren bi aldeetan kokatutako bi organo dira, babarrun-itxurakoak. Bakoitzak 10-12 cm-ko luzera eta 120-180 gramoko pisua du. Eskuinekoa apur bat txikiagoa...

Kuestionarioa: Arnas Aparatua

Egia

• 1. Ariketa fisikoa egiten duen eta oxigeno-saturazio txikia duen BGBK duen paziente bat pultsu-oximetriaz balia daiteke oxigeno gehigarria doitzeko.
• 2. Zianosia odoleko oxigeno faltaren seinale da.
• 3. Oheratzean arnasa hartzeko zailtasunak dituen paziente bat ortopnea esperimentatzen egon daiteke.
• 4. Errinorrea sudurreko jariaketa ugaria da.
• 5. Karkaxa-hazkuntza biriketan bakterioak identifikatzeko egiten da.
• 6. Gasometria arterialak odol arterialeko gasen kontzentrazioa neurtzen du.
• 7. Pneumonia larria duen paziente batek oxigenoterapia behar izan dezake odoleko oxigeno-maila handitzeko.
• 8. Asma duen paziente bati espirometria bat egin diezaiokete arnasbideen buxadura ebaluatzeko.

Gezurra

• 1. Hiperkapnia odoleko karbono

Definizioak

• Farmakologia: Farmakoen zientzia edo azterketa arrazoitua da. Farmakoen propietateak eta organismoaren funtzioetan dituzten ondorioak aztertzen ditu.
• Farmakozinetika: Farmako batek organismotik igarotzean izaten dituen prozesuak eta aldaketak aztertzen dituen adarra da.
• Bioerabilgarritasuna: Farmako baten zati edo ehunekoa odol-zirkulaziora iristen dena, administratu ondoren.
• Antiinflamatorio ez esteroideoak (AINEak): Inflamazioa, mina eta sukarra murrizten dituzten sendagaiak (adibidez: ibuprofenoa edo aspirina).
• Exzipientea: Sendagai batean farmakoa ez den osagaia, egonkortzeko, kontserbatzeko edo administrazioa errazteko erabiltzen dena.
• Farmakoak: Organismoarekin elkarreragiteko gai diren substantzia kimikoak, gaixotasunak diagnostikatzeko,

ELISA teknikak: IgA eta antigenoak

Zergatik erabiltzen dugu S. cerevisiae antigeno gisa? IgA espezifikoa detektatu ahal izateko.

Lagin guztiek IgA espezifikoaren maila bera izango dute antigenoaren aldean? Ez. Absorbantziaren intentsitatea lagineko antigorputz-kantitatearekiko proportzionala denez, absorbantzia altuagoa duten laginek IgA kontzentrazio handiagoa dute.

Zer funtzio du kontrol negatiboak? Sistema osoak ondo funtzionatzen duela ziurtatzen du, antigorputzik gabe seinalerik ez dela ematen bermatuz.

Zer adierazten du absorbantzia handia duen zuri batek? Zuriak fondo optikoa neurtzen du; absorbantzia handia badu, sistemak auto-absorbantzia handia duela edo interferentziak daudela adierazten du.

Zergatik da garrantzitsua kontrol positiboa?

Birika-zirkulazioa eta Zirkulazio Sistemikoa

• Birika-zirkulazioaren helburua: Odola biriketara bidaltzea karbono dioxidoa uzteko eta oxigenoa hartzeko.
• Irteera: Birika-zirkulazioan, odola eskuineko bentrikulutik ateratzen da.
• Kaba zainak: Karbono dioxido ugari duen odola eskuineko aurikulan sartzen da zain hauen bidez.
• Zirkulazio sistemikoa: Odola ezkerreko bentrikulutik ateratzen da gorputz osora joateko.
• Amaiera: Birika-zirkulazioa amaitzean, oxigenoz betetako odola ezkerreko aurikulan biltzen da.
• Lehen urratsa: Oxigenoz betetako odola ezkerreko aurikulatik ezkerreko bentrikulura doa, eta horrek aorta arteriara bidaltzen du.
• Balbula trikuspidea: Eskuineko aurikula eta eskuineko bentrikuluaren artean dago.

Diagnostiko Proba Ez-inbaditzaileak

• Elektrokardiograma

1. Hezur-muina eta immunitate-sistema

Hezur-muina hezur luze eta lauen barrualdeko ehuna da, eta bere funtzio nagusia odol-zelulak sortzea da, hau da:

• Eritrozitoak: globulu gorriak.
• Leukozitoak: globulu zuriak.
• Plaketak.

Leukozitoak immunitate-sistemaren defentsa-zelulak dira: infekzioak eta patogenoak aurkitzen eta suntsitzen dituzte.

2. Leuzemiaren sintomak eta zergatiak

Sintoma ohikoak:

1. Nekea: anemia dela eta.
2. Ubeldura errazak edo odoljarioak: plaketak gutxitzen direlako.
3. Infekzio errepikakorrak: leukozitoen funtzio txarragatik.
4. Sukar iraunkorra.
5. Adenopatiak: gongoil handituak.
6. Hortzetako hantura edo odoljarioak.

Zergatik agertzen dira ubeldurak eta nekea?

Hezur-muinak zelula "defektuozoak" sortzen dituelako eta ez duelako zelula osasuntsu nahikorik ekoizten....

Odol-hodi motak

• 1. Arteriak: Odola oxigenoarekin ehunetara eramaten duten hodiak dira. Birika-arteria salbuesten da, odol desoxigenatua baitarama bihotzetik biriketara. Arteriak, bihotzetik urrundu ahala, diametroa txikiagotu egiten da eta arteriola bihurtzen dira, eta ondoren, kapilar arterial.
• 2. Kapilarrak: Biriketako albeoloekin eta ehunak osatzen dituzten zelulekin gasak trukatzea errazten dute.
• 3. Zainak: Odola oxigenorik gabe ehunetatik bihotzera eramaten duten odol-hodiak dira, birika-zainak izan ezik; horiek oxigenoz betetako odola biriketatik bihotzera eramaten baitute. Zainek odolari grabitatearen hesia gainditzen laguntzen dioten bena-balbulak dituzte, beheko gorputz-adarretatik bihotzera itzultzeko bidean.

Zirkulazio-sistemaren funtzionamendua

Zirkulazioan...