Beste ikastaroak mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Sapere Aude: Ilustrazioa eta Adimenaren Erabilera

Sapere Aude, hau da, “pentsa ezazu zure kabuz” edo “ausar zaitez zure adimenaz baliatzen”, Kanten ustez, ilustrazioaren funtsa da. Kanten arabera, ilustrazioa gizakiak bere erruz duen adimengabetasunetik ateratzea da. Adimengabetasuna, besteek gidatu gabe norberaren adimenaz baliatzeko ezintasuna da.

Gizakiaren errua da adimena badu, baina erabiltzeari uko egiten diola, alferkeriaren edo beldurraren ondorioz. Erosoagoa da beste batek esaten diguna egitea, adibidez:

• Medikuak agindutakoa.
• Apaizak irakatsitakoa.
• Liburuetan irakurritakoa.

Egoera horretatik irtetea oso zaila da, baina posible da, horretarako askatasuna beharrezkoa baita. Autonomoki pentsatzeko askatasunarekin, gizakiak bere kasa...

Natura eta Kultura

Gizakia animalia berezia da, bai biologikoki, bai sozialki eta kulturalki ere. Jaiotzean ez dugu ezagutzarik, baina gizarteak hizkuntza, ohiturak eta balioak irakasten dizkigu. Munduan kultura desberdin ugari daude, eta globalizazioak harreman horiek inoiz baino gehiago nahasi ditu. Nola eragin behar dugu kultur aniztasunaren aurrean? Batzuentzat, beren kultura nagusitu behar da; beste batzuek, berriz, kultura guztien arteko berdintasuna defendatzen dute. Beraz, kulturarteko harremanek gure gizartearen etorkizunean duten eragina aztertzea funtsezkoa da. Nire ustez, gizakia izaki biologiko eta soziala da, eta gure identitatea eta jokamoldea sozializazioaren eta kulturaren bidez osatzen dira. Jaiotzetik ekartzen ditugun ezaugarriak...

Latindar Esaldi eta Esamolde Klasikoak

Jarraian, historian zehar erabili izan diren 66 latindar esaldi eta esamolde klasiko aurkituko dituzu, euskarazko itzulpen eta azalpenekin batera. Zenbakiak zuzendu eta edukia egituratu da irakurgarritasuna hobetzeko:

1. Festina lente: Poliki ibili, presaka.
2. Fit fabricando faber: Langilea lan eginez egiten da.
3. Forum: Foro edo elkartzeko tokia.
4. Gravamen: Zama.
5. Grosso modo: Orokorrean.
6. Habeas corpus: Izan zaitez zure gorputzaren jabea.
7. Habitat: Bizi da.
8. Hic et nunc: Hemen eta orain.
9. Historia est magistra vitae: Historiak irakasten digu nola bizi behar dugun.
10. Hoc unum scio: Dakidan bakarra ezer ez dakidala da.
11. Homo homini lupus: Gizakiaren etsairik handiena gizakia bera da.
12. Homo viator: Bizitza bidaia (topikoa).
13. Honoris causa:

Diruaren Funtzioak

• Truke-bitartekoa: Ordainketa eta kobrantza bitartekorik gabe, trukea erabili beharko genuke, hau da, ondasunak ondasunekin trukatu.
• Balio-gordailua: Dirua ondasun iraunkorra da, eta edukitzaileak aukera du egoki iruditu bitartean gordetzeko, aurrerago erabiltzeko.
• Kontu-unitate komuna: Fisikak denbora segundotan neurtzen duen bezala, ekonomiak dirutan neurtzen du gauzen balioa; beraz, gauzen balioa neurtzeko haga da.

Finantza Bitartekariak

Lurralde batean ari diren finantza-bitartekari guztiek lurraldeko finantza-sistema osatzen dute.

Bankuzko Finantza Bitartekariak

1. Banku zentrala
2. Bankuzko finantza-bitartekariak:
   • Banku pribatuak
   • Kreditu-kooperatibak

Bankuz Kanpoko Finantza Bitartekariak

1. Kreditu-erakunde ofiziala
2. Aseguru-etxeak
3. Pentsio-

Azido Nukleikoak

1. (2,5p)

a) (0,5p) Zer dira nukleosomak? Zertaz daude osatuta eta non daude kokatuta?

Nukleosomak proteina histonen nukleo baten inguruan bildutako DNAz osatutako egiturak dira. Zelula eukariotoen nukleoan daude kokatuta, eta kromatinaren oinarrizko unitatea osatzen dute.

b) (0,5p) Zein molekulek osatzen dute nukleotido bat?

Nukleotido bat honako hauek osatzen dute:

• Fosfato talde bat.
• Pentosa bat (bost karbonoko azukrea, hala nola desoxirribosa DNAn edo erribosa RNAn).
• Base nitrogenatu bat (adenina, timina, zitosina, guanina DNAn; RNAn, uraziloa timinaren ordez).

c) (0,5p) Nukleotidoak azido nukleikoen monomeroak izateaz gain, zein beste modutan aurki daitezke zelulan?

Azido nukleikoen parte izateaz gain, nukleotidoek beste funtzio...

Industrializazioaren Garaia eta Ondorioak Euskal Herrian

XIX. mendearen amaieran, industrializazioak aldaketa sozial eta ekonomiko sakonak eragin zituen Euskal Herrian. Foruen abolizioak (1876) eta Kontzertu Ekonomikoaren ezarpenak (1878) industrializazioa bultzatu zuten. Ondorioz, talde kultural eta etniko desberdinak agertu ziren, eta joera politiko berriak sortu ziren Euskal Herrian. Oligarkia industrial bat eratu zen, ekonomia eta politika kontrolatu nahi zituena, espainolismoa eta zentralismoa defendatuz.

Bestalde, Bizkaiko proletariotza, batez ere emigranteek osatua, bizi- eta lan-baldintza txarren aurka mobilizatu zen, sozialismoa indarra hartuz. 1886an, Facundo Perezaguak lehen Elkarte Sozialista sortu zuen Bilbon.

Mugimendu Politiko Berrien

Ekonomia Jarduera

Ekonomia-jardueren helburua gizakiaren premiak eta nahiak ondasunen eta zerbitzuen bidez asetzea da, etekin ekonomikoa lortuz.

Faseak

• Ekoizpena: Ekoizleek ondasun edo zerbitzuak sortu eta merkatuan eskaintzen dituzten jarduera.
• Banaketa: Jarduera honen bidez, ondasunak ekoizleengandik kontsumitzaileengana iristen dira, gehienetan garraio- eta merkataritza-enpresen bidez.
• Kontsumoa: Kontsumitzaileek ondasun eta zerbitzuak eskuratu eta erabiltzen dituzten jarduera.
• BPG (Barne Produktu Gordina): Lurralde batean urtebetean ekoizten diren ondasun eta zerbitzu guztien balioa da.

Sektoreak

• Lehen Sektorea: Natur baliabideetatik zuzenean ateratako produktuak lortzeko jarduerak dira: nekazaritza, abeltzaintza, arrantza, baso-ustiapena eta meatzaritza.

Gizartea eta Hezkuntza: Sarrera

Hezkuntza gizarteko kide berriak gizartean integratzeko beharrezkoak diren ezagutza, gaitasun eta portaera arauen transmisioa da. Hezkuntza erakunde sozial bat da, ezagutza, gaitasun eta helburu pertsonalen hedapena ahalbidetzen duena, ingurune ugaritan ematen da, ez eskolan bakarrik.

Eskolaratzea, berriz, prozesu formala da, eskolan ematen dena. Ikasketa plan zehatz baten bidez, ezagutzak eta gaitasunak eskaintzen dira eta derrigorrezkoa da adin jakin bat arte (gurean 16 urte).

Curriculum Ezkutua

Gizartean nagusi diren balio eta arauak transmititzea ere bada, “curriculum ezkutua”. Teoria marxisten arabera, gizarte kapitalistan nagusitzen diren gizarte ezberdintasunak transmititzen ditu eskolak.

Erreprodukzio

Testuingurua: XIX. mendeko Industrializazioa Bizkaian

XIX. mendearen bigarren erdialdean, Espainiako industrializazio prozesua zaila eta motela izan zen, lehiakortasunaren eta beste herrialde industrializatuen aurka egiteko oztopoak zirela eta. Bizkaian, ordea, meatzaritza eta siderurgia garatu ziren, burdin mea kalitate handikoa eta lur azalean kokatua egoteagatik, erraz eskuragarria baitzen. Gainera, itsasotik gertu zegoen, garraioa eta esportazioa errazteko.

Ekonomia eta Immigrazioa

Horrek ekonomia bultzatu zuen, baina baita immigrazioa ere. Horrekin batera, oligarkia finantzarioa sortu zen eta langileak bizi-baldintza kaskarrean zeuden: lanaldi luzeak, soldata txikiak, istripu ugari eta etxebizitzetan higiene eta elikagai eskasia. Langileen...

Globalizazioa: Globalizazio prozesuek, XX. Mende erdiaz geroztik (1975-2008), nazioen, kulturen eta ekonomien arteko lotura eta elkarmendekotasuna areagotu. Ongizate markoa: Gizarteratze eta baztertze prozesuak kokatzeko markoa. Estatuaren, kapitalaren eta elizaren arteko aliantza. Ongizate Estatuaren genesia: Bigarren Mundu Gerra (1939-1945) ondoren, Europaren berreraikuntza. Sozialismoaren, komunismoaren eta sindikalgintzaren indarra, Gerra Hotza: mundua bi bloketan banatuta.

Marshall Plana ongizate estatuaren hanka politikoa: Estatu Batuek Marshall Plana martxan jarri: herrialdeen ekonomiaren suspertzeko laguntza plana, Espainia eta Portugal ezik (diktadurapean). Sobietar Batasunak eta Europa ekialdeko herrialdeek ukatu. Marshall-ek “herritartasun”...