Beste ikasgaiak ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

“Vita Activa”-ren esparruak: pribatua, publikoa eta soziala

Hannah Arendtek Vita Activa kontzeptuan hiru esparru bereizten ditu: pribatua, publikoa eta soziala.

• Pribatua: Familiaren eremua da, non biztanle bakar bat edo familia baten artean gertatzen diren gauzak hartzen ditugun kontuan; hala nola, elikadura, atsedena edo ugalketa.
• Publikoa: Politikaren eremua da, non hainbat pertsona elkartzen diren, elkarbizitza publikoa eraiki eta erakunde publikoak sortzeko.
• Soziala: Ekonomia eta kultura eremuaren artean kokatzen da; bertan, pertsonek enpresak sortzen dituzte, merkataritza-ekintzak burutzen dituzte eta kultura zein arte-jarduerak hartzen dituzte kontuan.

Arendtek, hiru esparruen arteko harremanen arabera, giza bizimodua ulertu eta deskribatu...

Marx eta Engels: Klase Borrokaren Teoria

Marx eta Engels, filosofo garrantzitsuak, gizartearen historia klaseen arteko borroka izan dela baieztatu dute. Historia, batez ere, klase edo estamentuetan banatuta egon da. Hauek desberdintzen ziren beren aberastasunaren edo ondasun materialen eskuragarritasunaren arabera. Horrela, burgesiak proletarioa zapalduko du.

Materialismo Historikoa: Historiaren Motorra

Aldeko argudio nagusia materialismo historikoa da. Historia ulertzeko erabili da, eta ikusarazi duena materiala dela. Ez dira ideiak edo kontzientzia, baizik eta lana eta betebehar materialak zehazten dutenak gizakia. Horregatik, baldintza materialak izan dira historiaren eragileak.

Klase Gatazkaren Sorrera

Historiaren motorra jabeen eta langileen...

Testuak laburbiltzen du nola sortu ziren "Jainkoa", "harantzago" eta "arima" kontzeptuak bizitzari aurre egiteko, lurreko munduari balioa kentzeko eta giza gorputza gutxiesteko. Kontzeptu horiek bizitzaren aurkako jarrera dira, eta munduaren eta gorputzaren ikuspegi negatiboa sustatzen dute.

Nietzscheren Kritika: "Jainkoa" Bizitzaren Antitesi Gisa

Nietzscheren arabera, "Jainkoa" terminoak bizitzaren antitesi gisa asmatutako kontzeptua adierazten du. Haren ustez, Jainkoak batasun lazgarri batean biltzen du kaltegarri eta difamatzaile oro. Eraikuntza kontzeptual horrek lurreko errealitatea mespretxatu eta munduaren eta giza gorputzaren ikuspegi negatiboa sustatu nahi du.

Arima: Gorputza Gutxiesteko Asmatua

Nietzscheren arabera, "arima" hitza giza...

Karl Marxen pentsamenduaren oinarrietako bat klaseen arteko borroka da, historiaren eragile nagusitzat hartzen duena. Borroka hau bi talderen artean ematen da: alde batetik, produkzio-indarrak daude (teknologia, makineria, lan-trebetasunak), eta bestetik, produkzio-harremanak (jabetza-harremanak, lanaren antolaketa). Klase borroka honen amaiera azpiegitura ekonomikoaren aldaketaren ondorioz izango da.

Marxek zioen ezinezkoa izango zela historia aurrera egitea borrokarik gabe; borroka beharrezkoa baita bitartekotza eta aurrerapen historikoa egon dadin. Klase borroka horren bidez, historiaren azken garaia den klase gabeko gizarterako bidea egiten da, giza historia horretara baitoa.

Gizartea Marxen Ikuspegitik: Burgesia eta Proletarioak

Karl Marxek...

Platonen Teoria Politikoa

Platonek bere teoria politikoa Errepublikan plasmatu zuen, eta demokrazia, tirania eta timokraziaren aurka agertu zen. Bere helburu politikoa hiri idealean justizia eta ongizate komuna lortzea izan zen. Horretarako, gizartea hiru klase sozialetan banatu zuen: gobernariak, soldaduak eta langileak. Klase bakoitzak bere funtzioak zituen zehazki ezarriak.

Platonek proposatzen duen estatu idealean, hiritar bakoitza zoriontsua izango da hobekien egiten dakien zereginetan aritzeagatik, gaitasun bereziei esker. Pertsona bakoitzak dituen gaitasunak sustatzea onuragarria da bai maila pertsonalean bai estatu mailan. Era berean, oso positiboa da hezkuntza-sistema bat antolatzea hori sustatzeko, norberaren gaitasunak aurkitzeak eta...

Industrializazioaren ondorioak

• Nobleziak boterea galdu zuen eta burgesia indartu zen.
• Nekazaritza-merkataritza modelutik manufaktura industriara igarotzen da.
• Makinen menpekotasuna.
• Kolonialismoak lehengaiak eta esku-lana bermatu zuen.
• Bizimodu tradizionala apurtzen da; familia eredu berria sortzen da.
• Esklabotza berri bat sortzen da: soldatapeko lana.
• Liberalismoaren oinarriak eta ekonomia diziplina moduan (Adam Smith).
• Positibismoa.
• Sozialismo utopikoa vs. sozialismo zientifikoa.
• Gai metafisikoak alde batera utzi, eduki sozialak lehenetsi.
• Positibismoa: zientziaren baikortasuna.

Ekonomikoa (oinarrizko elementuak)

Ekonomikoa (lan produkzioa, lan jarduera, naturarekiko harremana, gainerako izakiak)

Marxek eginiko kritika

Marxek kapitalismoaz egiten duen kritika...

Espiritualismoaren arazoak

• Arazo epistemologikoa

  Errealitate materialari dagokionez, zentzumenen esperientzia dugu; hori ezagutzaren oinarrian dago, baita ezagutza zientifikoarenean ere. Filosofo espiritualisten ustez, posible da errealitate espiritualen ezagutza arrazional eta fidagarria izatea. Teoria horien zalantzek, kontraesanek eta birplanteamenduek agerian uzten dute errealitate-mota hori modu zorrotz eta fidagarrian hautemateak arazoak eta dudak sortzen dituela.

• Arazo ontologikoa

  Errealitate-mota bat baino gehiago aldarrikatzen duenez (Platonek mundu ideala eta mundu inmateriala; Descartesek hiru substantzia), pentsalari horiek beren burua behartuta ikusten dute errealitateak bata bestearekin nola lotzen diren azaltzera. Dirudienez, nahiko

Erlijio-alienazioa: Nietzsche eta Marxen kritika

Nietzsche eta Marx ateoak dira eta erlijioaren aurka gogor jotzen dute. Nietzscherentzat, erlijioa jabeen aurkako herri xehearen matxinada da eta herri xehearen balioak goresten ditu. Marxek, ordea, aurkako ikuspegia du: erlijioa klase menperatzaileak sortu du, klase menperatua kontrolatuta edukitzeko eta herri xehearen iraultza geldiarazteko.

Alienazioaren kontzeptua eta sustraiak

Alienazioaren kontzeptuaren bitartez, bere baitatik zerbait galtzen duen gizakiaren egoera adierazten digu. Marxen ustez, lanarena da alienazio nagusia, sustrai ekonomikoa duelako.

Sistema kapitalista eta gizakiaren gauzatzea

Sistema kapitalistan, gizakia gauza bihurtzen da, lan-indar hutsa bihurtzean datza. Gizakiak sortzen...

Industria Iraultzaren Jatorriak

Industria Iraultza XIX. mendeko aldaketa teknologiko, ekonomiko eta sozialen prozesu luzea da.

Protoindustrializazioa eta Ekoizpen Sistemak

XVIII. mendeko Europan, aberastasunaren zatirik handiena lurretik zetorren. Landa-eremuetan nekazaritza krisi ugari izaten ziren, eta hirietan, eskulangintza oso mugatuta zegoen. Baina ez zen gizarte geldia. Zenbait lekutan aldaketa ekonomikoak nabaritzen hasi ziren; aldaketa horiek iragartzen zuten Industria Iraultza.

Aldaketa horietako bat nekazaritza-munduko etxeko industria zen. Ekoizpen mota horri protoindustrializazio deritzo.

Lan autonomoa egiten zen lehen faseari Domestic System deitzen zaio, eta horren ondorengoa Putting Out System da.

Domestic System lan-sisteman, nekazariek...

Jakintza Motak

Jakintza Arrunta

• Eguneroko bizitzako esperientzian oinarrituta.
• Ez da sistematikoa.
• Aurreiritziz josita dago.

Jakintza Zientifikoa

• Ezagutza sistematikoki antolatua.
• Gertaeren zergatiak azaltzen ditu.
• Zehatza eta kritikoa da.

Jakintza Teknikoa

• Zenbait jarduera nola egin jakitean datza.
• Helburua: mundua kontrolatzea.
• Zientzia ez zen bideragarria izango teknikaren laguntzarik gabe.

Jakintza Filosofikoa

• Galdera filosofikoak egitea da oinarria.
• Pentsatuz eskuratzen da, baina ez edozein modutan.
• Filosofatzea pentsatzea da (argudioa eta arrazoinamendua erabiltzen dira eztabaidatzeko).

Jakintza Artistikoa

• Kontatzearekin dago lotuta.
• Errealitatea hautemateko moduak (poesia, zinema, literatura, etab.).
• Edertasunaren esperientziaren bila dabil.

Jakintza Erlijiosoa

• Sakratua