Sektore Publikoa, Zergak eta Ekonomia Politika

Sektore Publikoaren Zeregin Makroekonomikoak

Fiskala

Zergak ezarri eta kobratu.

Arautzailea

Jarduera ekonomikoetan eragina duten administrazio lege eta xedapenak ematen ditu. Monopolioak kontrolatu, kontsumitzaileak babestu publizitatearekin, etab.

Ondasunen eta Zerbitzuen Hornitzailea

Ondasun eta zerbitzu publikoak eskaintzen ditu.

Birbanatzailea

Errenta edo aberastasunaren banaketa aldatu nahi du, bidezkoagoa izan dadin.

Egonkortzailea

Ekonomiaren gorabehera handiak saihesten saiatzen da.

Zergak Ezartzea

Eragile ekonomikoei (familiei, enpresei) jarduera ekonomiko bat egiteagatik (adibidez, lan egiteagatik) ordaintzera behartzea.

Helburuak

• Gastu publikoak estaltzea, gastuak ordaindu ahal izateko.
• Errentaren banaketa aldaraztea (adibidez, errenta gehiago dutenei proportzioan zerga gehiago ezartzea).

Zerga Motak

(Errentaren ehunekoan duen eraginaren arabera)

• Gehikorrak: Ehuneko handiagoa kentzen bada errenta handitzen den heinean.
• Gutxikorrak: Ehuneko txikiagoa kentzen bada errenta handitzen den heinean.
• Proportzionalak: Ehuneko finkoa kentzen bada beti.

(Ordaintzearen arrazoiaren arabera)

• Zuzeneko zergak: Errenta edo aberastasuna lortzeagatik ordaintzen direnak (PFEZ, Sozietateen Zerga).
• Zeharkako zergak: Errenta erabiltzeagatik ordaintzen direnak (kontsumitzeagatik, adibidez BEZ).

PFEZ eta BEZ

Pertsona Fisikoen Errentaren Gaineko Zerga (PFEZ)

• Urtean behin ordaindu behar da. Maiatza eta ekaina bitartean ordaintzen da, aurreko urteari dagokion zerga.
• Gehikorra da, administrazioari ordaindu beharreko kuota eta ehunekoa handiagoa baita errenta handiagoa den heinean.
• 6.000 €-tik beherako errenta zutenek ez zuten ordaindu behar.
• Azken tarteetan %50 inguruko tasa ezartzen zaie.

Balio Erantsiaren Gaineko Zerga (BEZ)

• Zeharkako zerga da, ondasunak eskuratzean edo zerbitzua jasotzean zergapetzen dena.
• Salbuetsitakoak: posta zerbitzua, osasun laguntza, hezkuntza, etab.

Estatuaren Esku-hartzea eta Politika Egonkortzailea

1929ko Beheraldi Handiaren krisia gertatu zen. Langabezia handitu zen, enpresa askok porrot egin zuten.

Keynes estatuaren esku-hartze aktiboaren alde agertu zen.

Gastu publikoa areagotzea proposatu zuen beheraldi ekonomikoari aurre egiteko.

Ideia keynesiarrak monetaristen aurka zeuden.

Keynesiarrak

Ukatu egiten dute ekonomiak askatasunez ekoizpen baliabideak osorik erabiltzeko joera duenik. Estatuaren esku-hartzea gomendatzen dute moneta eta zerga politikak erabiliz ekonomia egonkortzeko.

Monetaristak

Ekonomia erabilera osora (enplegu betera) hurbiltzeko gai dela defendatzen dute. Estatuaren esku-hartzea ahalik eta txikiena izan behar du: diru kopurua kontrolatu behar du.

Politika Ekonomikoa

Sektore publikoaren esku-hartzeari deritzo.

Politika Mikroekonomikoak

Sektore edo jarduera zehatz batzuetan parte hartzea da. Adibidez: dirulaguntzak ematea, tabako eta edarien gaineko zerga bereziak ezartzea...

Politika Makroekonomikoak

Estatuak parte hartzen du. Eragina ekonomia osoan du.

• Eskari politikak:
  • Diru-politika (inflazioa murrizteko).
  • Zerga-politika (hazkundea bultzatzeko).
  • Kanbio eta merkataritza politika (esportazio garbiak suspertzeko).
• Eskaintza politikak: Lanerako eta ekoizteko pizgarriak bultzatzeko.

Helburuak

• BPG handitzea.
• Enpleguak sortzea.
• Inflazioa kontrolatzea.
• Defizit publikoa murriztea.
• Kanpo defizita kontrolatzea.
• Truke-tasa (dibisen merkatua arautzeko aldagai nagusia).

Eskari Erantsia eta Ekoizpen Potentziala

Keynesen Teoria

Ekonomia ezegonkorra da, baliabide guztiak ez direlako beti erabiltzen: beti langabezia egongo da.

Proposamena

Estatuak zerga-politika erabili behar zuen eskari erantsian eragiteko eta ekoizpen potentzialera heltzeko.

Zerga Politika

Gobernuak gastu publikoaren eta zerga-mailaren inguruan hartzen dituen erabakiei deritze.

Hedatzailea

Zergak jaitsi -> kontsumo eta inbertsio pribatua handitu -> eskari erantsia handitu -> ekoizpena, enplegua eta prezioak handitu.

Edo gastu publikoa handitu -> eskari erantsia handitu -> ekoizpena, enplegua eta prezioak handitu.

Murriztailea

Alderantzizko efektuak ditu.

Gobernuak, zerga-politika hedatzailea baliatuta (gastu publikoa handituz edo zergak jaitsiz), eskari erantsiaren gainean eragin handia izan dezake: eskari erantsia handitu dezake (beraz, eskari erantsiaren kurba eskuinera mugituko da), ekoizpena, enplegua eta prezioak handituz.