Ornodunen Nerbio-sistemaren Egitura eta Funtzioak

Nerbio-sistema Zentrala

Telentzefaloa: Zatirik handiena da eta nerbio-sistemaren egitura zuzendaria da. Giza portaerak eta adimen-funtzioak kontrolatu eta koordinatzen ditu; integrazio sentsorialeko eta jarduera motorreko egoitza da.
Erronbentzefaloa:
- Metentzefaloa (zerebeloa): Mugimenduak koordinatzen ditu. Garunaren azpian dago, bizkarrezur-erraboilari lotuta.
- Mielentzefaloa (bizkarrezur-erraboila): Borondatezkoak ez diren funtzioak kontrolatzen ditu, hala nola arnasketa.
Hipofisia: Hipotalamoaren azpian dago. Adenohipofisiak eta neurohipofisiak osatzen dute, eta sistema endokrinoko guruinen jarioa kontrolatzen du.
Dientzefaloa:
- Epitalamoa: Melatonina jariatzen du (sexu-organoen heldutasunean parte hartzen du).
- Talamoa: Emozio-estimuluen integrazioan parte hartzen du eta nerbio sentsorialen kinadak kortexera transmititzen ditu, sentipenak kontziente bihurtzeko.
- Hipotalamoa: Primitiboena da eta behar primarioak kontrolatzen ditu. Basopresinaren bidez organismoaren oreka hidrikoa mantentzen du, eta gorputzeko tenperatura zein tentsio arteriala erregulatzen ditu.

Entzefaloaren oinarritik bigarren gerri-ornora arte bizkarrezurraren barrutik doan nerbio-hodia da.

Egitura: Ependimoa (erdiko hodi txikia) materia grisez inguratuta dago (lau gorputz-adar bereizten dira), eta materia grisa, berriz, materia zuriz inguratuta dago.
Funtzioa: Nerbio-sorten bidez bulkadak entzefaloko kontrol-guneetara helarazten ditu eta erantzun eragileak organo efektoretara bideratzen ditu. Erreflexuak kontrolatzen ditu.

Nerbio-zentraletik irten eta sartzen diren nerbioek osatzen dute. Errezeptoreak eta efektoreak nerbio-zentralarekin lotzen dituzte.

Sistema somatikoa: Borondatezko mugimenduak modu kontzientean kontrolatzen ditu.
Sistema autonomoa: Borondatezkoak ez diren ekintzak kontrolatzen ditu, burezurreko eta bizkarrezurreko nerbio eragileen eta gongoil begetatiboen bidez:
- Sistema sinpatikoa: Ekintzarako prest jartzen du gorputza, arriskuari aurre egiteko. Energia asko kontsumitzen du, arnasa eta bihotz-erritmoa azkartzen ditu, eta adrenalina hormona askatzen du.
- Sistema parasinpatikoa: Organismoa erlaxatzen du eta energia aurrezten du.

Muskulu-erantzun azkarrak dira:

Erreflexu monosinaptikoak: Bulkada helarazten duen sentimen-neurona bakarra dago, eta horrek muin-mailan sinapsia egiten du erantzuna efektorera eramaten duen neurona eragile batekin.
Erreflexu polisinaptikoak: Ugarienak dira. Sentimen-neurona eta neurona eragilearen artean bitarteko neuronak (elkartze-neurorak) daude.