Lehen Karlistaldia: Euskadi, Zumalakarregi eta Bilbo

Lehen Karlistaldia: Fernando VII.a hil zenean, gerra zibila sortu zen absolutisten eta liberalen artean. Gerra hark 1840. urterarte iraun zuen, eta Hego Euskal Herrian izan zen gordinen, nahiz eta Aragoian, Katalunian eta Maestrazgoan ere izan zituen ondorioak.

Karlistak eta liberalak

Matxinada karlista 1833ko irailaren amaieran hasi zen. Karlistak elkarren artean lotura areagotzen hasi ziren bi arrazoiengatik:

• 1834ko uztailean, Karlos María Isidro erregegaia Euskadira iritsi zen.
• Zumalakarregi jeneralak prozesu hori bultzatu zuen.

Don Karlos Euskadira iritsi zenean, benetako estatu karlista jarri zuen abian; estatu horrek bere erakundeak zituen. Karlisten kausa indartu egin zen eta jarraitzaileak lortu zituzten, Don Karlosek Bizkaiko Foruen zina egin zuenean. Harrezkero, karlistek goiburu hau erabili zuten: “Jainkoa, aberria, erregea eta foruak”.

Zumalakarregiren eragina eta militar gatazka

Arlo militarrean, armada asko aldatu zen. Zumalakarregiren eraginez, karlistak behin eta berriz garaipenak lortu zituzten eta tropa liberalak garaitu zituzten; 1835ean, ia Euskadi osoa zuten kontrolpean, hiririk handienak izan ezik.

Gasteizera erasoa egitea erabaki zuen, eta ondoren Madrilera joatea eta hura konkistatzea ospea lortzeko. Beraz, Bilbori eraso egitea agindu zuen, nahiz eta erabaki horren kontra izan zen.

1835eko ekainean egin zioten eraso Bilbori, baina setioa hasi berritan Zumalakarregi zauritu zuten eta gutxira hil zen.

Etapa, tentsioak eta porrotak

Erabaki aldakorrek eta barne-tentsioek izan zuten eragina

Etapa horretan, Don Karlosen erabaki aldakorrek eta haren gortean sortutako tentsio eta azpikeriek eragin handia izan zuten. Horrek guztiak asko ahuldu zuen Don Karlosen kausa. Etapa horretan, Bilbo setiatua egon zen. Espartero jeneralak kendu zion setioa 1836ko abenduaren 24an, Lutxanako gudua irabazi zuenean.

Karlisten barne-egoera eta ondorio militarrak

Etapa honetan, karlistak asko izutu ziren. Aurkariak eta disidenteak purgatu eta fusilatzen hasi ziren. Estatu karlista pixkanaka zatitzen ari zen, baina hala ere beste zenbait garaipen ere izan zituen. Horrez gain, Errege Espedizioa Madrilgo sarreraraino iritsi zen, baina han huts egin zuen.