Kultura-aldaketak eta oposizioa frankismoaren amaieran

Aldaketak kulturan eta hezkuntzan

Gobernua pantailak eta egunkariak manipulatzen saiatu zen arren, ezin izan zuen irekitze intelektuala ekidin eta hainbat aldizkari garrantzitsu sortu ziren; adibidez, Cuadernos para el Diálogo. Hezkuntza-planak aldatu egin ziren eta, ondorioz, alfabetatutako eta unibertsitateko biztanleriak gora egin zuen. Garapen hau Hezkuntzaren Lege Orokorrari (1970) esker lortutako irakaskuntzarako aurrekontuari esker eraman ahal izan zen aurrera.

Gizarte-mugimendu berriak eta erregimenaren aurkako oposizioa

Ekonomia eta kultura garatzen ziren heinean, aldaketa-nahia indartu egin zen oposizioko biztanleriaren artean; hala, oposizio-talde berriak sortuz joan ziren.

PCEren protagonismoa: langile eta unibertsitate mugimenduak

Nahiz eta gizarteak aurrerapen asko jasan, 60ko hamarkadan gatazkak oso ugariak ziren lau sektore nagusitan:

• Langileak
• Ikasleak
• Eskualdeak
• Eliza

Langile-mugimendu berria

Mugimendu hauek gero eta indar handiagoa lortu zuten, batez ere Bartzelona, Madril, Euskadi eta Asturiasen. Bertan gertatzen ziren gatazkarik handienak eta, ondorioz, politizatzen hasteko aukera sortu zen.

Unibertsitate-oposizioa

Ikasgeletan agertuz joan ziren intelektualek erregimenak unibertsitatearen kontrola galtzea lortu zuten, eta asaldura horrek Franco hil zen arte iraun zuen. Protesta horiek, pixkanaka, gatazka erradikal bihurtu ziren. Egoera lasaitu nahian, Gobernuak manifestazioetan parte hartu zuten unibertsitateko katedradun ospetsu batzuk kargutik kendu zituen, baina protestak ez ziren hor amaitu. Haserrea gero eta handiagoa zen eta, kasu askotan, poliziak esku hartu behar izan zuen.

Mugimendu nazionalistak

Mugimendu hauen bultzatzaile nagusiak Kataluniako eta Euskadiko talde nazionalistak izan ziren. Hauen artean, ETA bihurtu zen ezagunena, borroka armatua aukeratu eta erresistentzia-gaitasun handia erakutsi baitzuen.

Protesta hauetan guztietan, Elizako hierarkiek, intelektualek, unibertsitateek, lan-munduak, erdiko klasekoek eta burgesek ere parte hartu zuten. Arrazoi zehatz bat zen mugimendu hauen sortzaile nagusia: guztiek uste zuten Francorekin ezinezkoa zela Estatua zaharberritzea.