Enpresa: Definizioa, Helburuak, Ingurunea, Motak eta Globalizazioa

1. Enpresa

Enpresa: ekoizpen-unitate ekonomiko bat da, non ezinbesteko alderdiak koordinatzen diren: ekoizpen-faktoreak, horien finantziazioa eta marketina. Hori guztia, enpresaren helburuak lortzeko asmoz, betiere arrisku-baldintzapean.

A) Helburuak

Enpresa baten helburua, unitate ekonomiko gisa duen misioa da: ingurunea errespetatuz eta kontserbatuz, onurak maximizatzea eta kostuak minimizatzea.

Balio-kateak hiru elementu ditu:

• Funtsezko jarduerak: ekoizpena, banaketa, merkaturatzea eta bezeroentzako zerbitzua.
• Euskarri-jarduerak: administrazioa, giza baliabideen antolakuntza, garapen teknologikoa, kalitate-kontrola, etab.
• Balio hori sortzeko enpresak duen balio totalaren eta kostu totalen arteko diferentzia.

B) Elementuak

• Giza faktoreak: enpresarekin lotura zuzena duten pertsonak dira.
• Faktore materialak: enpresaren ondasun ekonomikoak dira.
• Antolakuntza: botere-, koordinazio- eta komunikazio-erlazioen multzoa.
• Ingurunea: gobernu-araudia, bezeroak, hornitzaileak, etab. (ez ingurune naturala).

C) Funtzioak

• Ekoizpen-area: lehengaien eta ekoizpenen hornikuntza kontrolatzen ditu.
• Giza baliabideen area: langileak antolatzen ditu.
• Finantziazio- eta inbertsio-area: fondoak lortzeaz gain, inbertsio-politika antolatzen du.
• Merkataritza-area: produktuak merkaturatu eta banatzen ditu.

1.2) Ingurunearen Eragina Enpresan

A) Enpresa Sistema Gisa

Enpresa sistema elkarrekin eta sistema ekonomiko globalarekin erlazionatutako elementu-multzo gisa ikus daiteke. Honela irudika daiteke:

SARRERAK (lana, lehengaiak, dirua, teknologia) > ENPRESA SISTEMA (enpresa fabrikazio-prozesu gisa) > IRTEERAK (produktuak, onurak, zergak).

Ezaugarriak:

• Sistema irekiak dira; kanpoko edozein elementuk garrantzia du.
• Sinergia: azpisistemen konbinazioez osatuta dago enpresa.
• Enpresa globala da; elementuek izan dezaketen eraginak enpresa osoan du eragina.
• Edozein aldaketetara moldatzen da.

B) Ingurunea

Enpresa ez da ingurunetik kanpo dagoen erakunde independente bat. Enpresa sistema ekonomiko zabalago baten barruan dagoen azpisistema ekoizlearen elementu bat da. Ekoizpen-faktoreek eta beste kanpoko elementu batzuek ere baldintzatzen dute.

• Ingurune orokorra: enpresa guztiei eragiten die. Alderdi kulturalak, teknologikoak, politikoak, legalak, etab. daude. Azpigaratutako herrialde baten inguruneak herrialde garatu batenak baino zailtasun handiagoak ditu.
• Ingurune espezifikoa: enpresa bakoitzari eragiten dio, eta enpresa motaren arabera alda daiteke. Adibidez: hornitzaileak, bezeroak, lehiakideak.

C) Enpresaren Gizarte-erantzukizuna

Enpresa airearen edo uraren poluzioaren, lurraren espekulazioaren eta hiri-industriaren kontzentrazioaren arduraduna da. Gizarte-alderdi hauek gizarte-kostu bihurtzen dira. Enpresa bateko tximiniako keak inguruan bizi diren pertsonengan du eragina. Gizarte-kostuen bidez, gizarteak jasaten ditu enpresek sortutako kalteak. Kostu negatiboak gero eta gehiago murrizteko moduan moldatu behar dira, eta ingurumenean inbertitzen duten enpresek zerga-onurak dituzte.

D) Etika Negozioetan

Enpresa batek etika-printzipioak aplikatzen baditu bere negozio-jardueretan, onurak izango ditu:

• Lehiakideen aurrean lehentasuna izango du; ondorioz, lehiakortasuna hobetuko da.
• Bezeroen eta hornitzaileen fideltasuna lortuko du; ondorioz, salmentak handituko dira.
• Langileak motibatuagoak egongo direnez, ekoizpena hobetuko da.
• Finantza-laguntza handiagoak baditu, txostenak positiboagoak dira.

Jardute-arau batzuk daude moralki zuzentzat jotzen den horretan oinarrituta, harrera zabalarekin.

1.3) Enpresa Motak

A) Enpresaburua

Aldez aurretik markatutako helburu batzuk lortzeko erabakiak hartzen dituzten pertsonak dira. Oreka mantentzen saiatzen dira, arrisku-baldintzetan lan eginez. Hauek dira bere funtzioak:

• Ekintza-plan bat planifikatu.
• Helburu guztiak lortzeko kudeatu.
• Enpresaren elementu guztiak koordinatu.
• Desbiderapenak eta helburuak kontrolatu.

B) Enpresen Sailkapena

• Tamainaren arabera: handiak, ertainak edo txikiak izan daitezke. Irizpideak: diru-sarreren zenbatekoa, maila teknologikoa, enpresaren ondarea, antolakuntza eta langile kopurua.
• Jardueraren arabera:
  • Lehen sektorea: baliabide naturalekin zerikusia duten jarduerak.
  • Bigarren sektorea: eraldatzaileak edo industrialak.
  • Hirugarren sektorea: zerbitzuak saltzen dituzten enpresak.
• Kapitalaren jabetzaren arabera:
  • Enpresa pribatua: pertsona fisiko edo juridiko partikularrak dira jabeak.
  • Enpresa publikoa: estatua edo izaera publikoa duena da jabea.
  • Enpresa mistoa: estatuaren eta partikularren artean banatua.
• Egitura juridikoaren arabera:
  • Enpresa indibiduala: jabe bakarra dago, eta berak jarri du dirua.
  • Bazkide-enpresa: jabe desberdinak daude; bazkide egin eta gastuak partekatzen dituzte.

1.4) Enpresen Kokapena eta Dimentsioa

A) Kokapena

Faktoreak:

• Merkatuaren eskaera: herrian enpresak eskaintzen duen produktuarekiko interesa dagoen.
• Lehengaien hornikuntza: materialen kalitatea, kostua, lortzeko erraztasuna (entrega-epeak, ordainketa-erraztasunak...).
• Lan-merkatua: langileen ezagutza teknikoei egiten die erreferentzia.
• Komunikazioak eta garraioa: garraio publikoa hartzeko erraztasuna egon behar du; normalean, hirien kanpoaldean egon ohi dira.
• Hornikuntza: elektrizitatea, ura, telefonoa... hauen gastua.
• Eraikuntzaren kostua: prezioa ez da berdina toki guztietan.
• Legegintza: arau legalak, abantailak, zergak, araudiak, dirulaguntza publikoak, ordutegiak...
• Inbertsioa eta finantziazioa: enpresak finantza-erakundeetan sartzeko aukera handiagoa duten lekuetan kokatu behar dira, inbertsioa egiteko aukera izan dezaten.
• Eskualdearen ekonomia-garapena: enpresaren etorkizuna ikusiko dugu.

B) Dimentsioa

Kokapena eta dimentsioa enpresa bat sortzean aldi berean hartu behar diren bi erabaki dira; faktoreak, gehienbat, kostuen mende daude. Dimentsioak ekoizpen-gaitasunari egiten dio erreferentzia, eta faktore batzuen arabera baldintzatuta dago: teknologia, langile kopurua, merkatua... Enpresaren dimentsioa erabakitzeko, lehenengo erabaki behar da zein gaitasun behar den eta kokapena. Merkatu bat hornitzeko, komenigarriagoa da ekoizpen-gaitasun txikia duten bi enpresa txiki sortzea bi gune estrategikoetan, enpresa handi bat eraikitzea baino gune estrategiko bakar batean. Enpresaren helburuen artean, gaitasuna urteetan zehar handiagoa izatea baino, dimentsioa da garrantzitsuagoa.

C) Globalizazioa

Herrialde desberdinen arteko ekonomia-harremanak zabaltzea, mundu-ekonomia sortu arte. Mundu-ekonomia horretan parte hartzen duen ekonomia bakoitza besteen mende dago.

• Multinazionalak: enpresa handien merkatu-zabaltze prozesutik sortzen dira. Nazio ezberdinetan jarduten duten enpresak dira. Bertan, matrizea (enpresa nagusia) eta filialak agertzen dira.
• ETEak: enpresa txiki eta ertainak adierazten dituen multzoa. Txikitzat 50 langile baino gutxiago dituena eta urtean 5 milioi euro inguruko salmentak dituena jotzen da; ertainek, berriz, 50-250 langile dituzte, eta urtero 5-10 milioi euro inguruko salmentak. Garrantzi handia dute; Espainiako enpresen % 90 dira. Ezaugarriak:
  • Enpresa-heziketa gutxi: enpresaburuak ezagutza tekniko gutxi du. Inpultsoen arabera mugitzen da.
  • Finantza-gaitasun gutxi: finantza-merkatura sartzeko aukera gutxi dituzte; familiarrak izaten dira, normalean. Autofinantzatu egin behar dira.
  • Langileen prestakuntza tekniko eta teknologikoa: betiko langileak izaten dira, nahiz eta teknologia aurrera egin. Hori enpresaren finantziazio- eta ekonomia-gaitasun gutxi izatearen ondorio izan daiteke, eta merkatutik kanpo gera daitezke.
  • Antolakuntza malgua: erabakiak hartzeko orduan laguntzen du. Boterea jabearen edo zuzendariaren esku egoteak esan nahi du erabakiak azkar har daitezkeela.
  • Langileen integrazioa: integratuta egoten dira, enpresaren etorkizunean parte hartzen dutelako; horrek motibatuta mantentzen ditu.
  • Zirrikitu-merkatuetan garapena: enpresa handiek merkatuetan uzten dituzten espazioak aprobetxatzea.
  • Lan-sortzaileak: ETEek enpresa handiek baino lan gehiago sortzen dute, finantziazio faltagatik.

Fakturazio-bolumena: ETE batean, enpresa batek dituen salmenta-kopurua.