Ekonomia eta Finantza Sistema: BPG, Inflazioa eta Burtsak

) Ikuspegi Makroekonomikoa

Makroekonomiak ekonomia bere osotasunean, funtzionamendu orokorra eta portaera aztertzen ditu, zergatik herrialde batzuk ekonomikoki aurrera doazen eta beste batzuk atzera. Mikroekonomiak, berriz, merkatu, prezio eta produktu jakin batzuk baino ez ditu aztertzen.

Ekonomia Adierazleen Garrantzia

• Inflazioa kontrolpean badago:
  • Pentsioak ez dira galduko.
  • Hilaren amaierara iristea errazagoa izango da.
  • Enpresek egoera finkoa izango dute, kezka larririk gabekoa.
• Langabezia-tasak behera egiten badu:
  • Familien diru-sarrerak handiagoak izango dira.
  • Kontsumoa gora egingo du, eta honekin batera, eskaria eta enpresek langile gehiagoren kontratazioa.
  • Gobernuak paroarentzako dirua beste zerbaitetan erabiliko du, osasuna eta hezkuntza adibidez.
• Ekonomia hazi egiten bada:
  • Une ona izango da burtsan inbertsioak egiteko.
  • Gobernuak azpiegituretarako diru gehiago izango du.
  • Bizi-kalitate eta ongizate handiagoa egongo da.

) Ekoizpena: Barne Produktu Gordina (BPG)

Herrialde batean denboraldi jakin batean ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen diru-balioa da.

Ezaugarriak

• Moneta bat erabiltzen da neurtzeko: eurotan bil eta neur ditzake ondasun eta zerbitzu guztiak.
• Aitortutako ondasunen eta zerbitzuen transakzioak soilik zenbatzen ditu, beraz, legez aurkako eragiketak ez ditu barne hartzen.
• Azken ondasunen balioak soilik adierazten ditu.
• Herrialde bateko mugen barruan ekoizten denaren balioa neurtzen du, aldi jakin batean ekoitzitakoa kontuan hartuta.

Neurtzeko Metodoak

Merkatu-ekonomia batean, ekonomia-eragileak gastatzeko prest daudenari egokitzen diote enpresek ekoizpena. BPG kalkulatzeko, honako hauek egin daitezke:

• Herrialde bateko biztanleek azken ondasun eta zerbitzuetan zenbat gastatzen duten ikustea.
• Enpresek beren produktuei ematen dieten balio erantsia kalkulatzea.
• Biztanle horien diru-sarrerak batzea.

BPGaren Mugak

• Ezkutuko ekonomia: Estatuaren begietatik at egiten diren jarduerak ez ditu kontuan hartzen.
• Ondasunen eta zerbitzuen trukean dirurik ez dagoen jarduerak ez ditu neurtzen.
• Ekonomia-jardueren ondoriozko onurak eta kostuak (teknologia-aurrerapena eta kutsadura, adibidez) ez dira adierazten.
• Kalitatea edo zein produktu mota den ez da kontuan hartzen.
• Aberastasunaren banaketa biztanleen artean ez da neurtzen.

Kontabilitate Nazionala

Herrialde baten barnean egiten diren ekonomia-jarduerei buruzko informazioa jaso eta jakinarazten duten adierazleen multzoari esaten zaio.

Barne Produktu Gordina (BPG)

Herrialde batean denboraldi jakin batean ekoizten diren azken ondasun eta zerbitzuen diru-balioa da.

Nazio Produktu Gordina (NPG)

Pertsonen nazionalitatearen irizpideari jarraitzen dio.

Nazio Produktu Garbia (NPGarb)

Kapital-ondasunen kostua munduan jasotzen dutena, non merkatu-prezioak ez datozen bat familiek jasotzen duten balioarekin.

Nazio Errenta (NE)

(Definizioa falta da jatorrizko testuan)

Errenta Pertsonal Erabilgarria (EPE)

(Definizioa falta da jatorrizko testuan)

) Prezioen Batez Besteko Maila: Inflazioa

Ekonomia bateko prezioek modu jarraituan gora egitea da, eta horren ondorioz diruak bere balioa galtzen du.

Arrazoiak

Eskari-inflazioa

Herrialde batean, enpresek ekoitzi dezaketena baino gehiago eskatzen badute, eskasia sortuko da, beraz, prezioak gora egingo dute. Eragileak izan daitezke:

• Enpresak: Beren aurreikuspenetan hobekuntza izaten dute, baina enpresek gehiago ekoizteko behar dituzten ondasunen eskaria handitzen da.
• Sektore Publikoa: Gobernuak bere azpiegiturak hobetzeko egiten duen gastu handitzea.
• Familiak: Kontsumismo handiagoa badago, ondasunen eta zerbitzuen eskaria handitzen da.

Ondorioak

Erosteko ahalmena galtzea

• Kaltetuak:
  • Pentsiodunak: Bizitzaren benetako kostuaren igoera baino txikiagoa da.
  • Langileak: Hasiera batean kontsumitzen zuena kontsumitzen jarraitu nahi badu, ordu gehiago sartu beharko ditu. Langile asko kaleratu beharko dituzte seguruenik, hau da, langabeziak gora egingo du.
  • Aurreztaileak: Mailegu-emaileek lortuko duten saria txikiagoa izango da.
  • Herrialdeko produktuak esportatzen dituzten enpresak: Produktuak garestiago direnez, lehiakortasuna galtzen dute.
• Onuradunak:
  • Zordunak: Diruaren balioa behera egiten duenez, zorrak ere balioa galduko du.
  • Estatua: Zor duen diruaren balioa galtzen ari da.
  • Atzerriko produktuak inportatzen dituen enpresa: Inflazio diferentziala dagoenez, atzerriko produktuek abantaila izango dute merkatuan.

) Finantza Sistema

Erakunde publikoek araututako eta bitartekari multzo batek osatutako egitura da.

Finantza Baliabideak

Jabeei aberastasuna mantentzeko aukera ematen diete eta zordunei betebeharrak sortzen dizkiete. Ezaugarri hauen bidez bereizten dira: likidezia, pasiboek zorra ez ordaintzeko duten arriskua eta aktiboek interesak sortzeko duten ahalmena.

Finantza Bitartekariak

Dirua bideratzeko aurreztaileen eta inbertitzaileen arteko harremanetan sartuta dauden erakundeak dira.

• Bankarioak: Banku pribatuak eta aurrezki-kutxak.
• Ez-bankarioak: Aseguru-etxeak eta leasing-enpresak.

) Finantza Bitartekari Bankarioak

Espainiako Bankua

Sektore publikoa eta beste finantza-erakundeak finantzatzen ditu soilik. Bankuen bankua da, esate baterako. Bere funtzioak hauek dira:

Estatuan

1. Atzerriko moneten eta metal preziatuen erreserbak izatea eta kudeatzea.
2. Finantza-sistema eta ordainketa-sistema sustatzea.
3. Billeteak eta txanponak zirkulazioan jartzea.
4. Altxor-zerbitzuak ematea.
5. Gobernuari aholkuak ematea.
6. Kreditu-erakundeen kaudimena eta jarduna gainbegiratzea.
7. Ekonomiaren estatistikak egitea.

Eurosisteman

1. Euroguneko moneta-politika definitzea.
2. Dibisen truke-eragiketak egitea.
3. Euroguneko dibisa-erreserba ofizialak izatea eta kudeatzea.
4. Eurogunean ordainketa-sistemak kudeatzea.
5. Legezko erabilerako billeteak zirkulazioan jartzea.

Banku Pribatuak

Funtsak lortu behar dituztenez, finantzaketa hori jendearen aurrezkietatik lortzen dute. Familiei, enpresei eta sektore publikoari emandako maileguen bidez gauzatzen da.

Aurrezki Kutxak

Banku pribatuen funtzionamendu bera dute, baina aurrezki-kutxek ezin dituzte errenta aldakorreko tituluak lortu, eta bankuek baino zerga-tratamendu onuragarriagoa izaten dute.

) Finantza Bitartekari Ez-Bankarioak

• Kreditu Erakunde Ofiziala (ICO)

  Gobernuaren aginpean dauden finantza-bitartekariak dira, baina ez dituzte jendearen baliabideak jasotzen.

• Aseguru Etxeak

  Finantza-aktibo espezifiko bat jaulkitzen dute: aseguru-poliza. Urtero diru-kopuru bat kobratzen dute, baina asegurudunak kalte bat duenean, aseguruak ordaintzeko betebeharra du.

• Pentsio Funts Pribatuak

  Hauei ordaintzen zaien dirua pilatuz joaten da, eta partaideek erretiroa hartzean jasotzen dute.

• Inbertsio Sozietateak

  Inbertitzaileen sozietateak dira, balore-burtsan errazago parte hartzeko. Burtsaren kotizazioaren arabera gorabeherak izaten dituzte.

• Leasing Enpresak

  Enpresa batek kapital-ondasun jakin bat alokairu moduan eskuratzea da, horren truke aldizkako kuota bat ordainduz. Hiru ekonomia-eragilek esku hartzen dute: enpresa bezeroak (ondasuna behar duenak), ondasuna saltzen duen enpresak, eta leasing-enpresak.

• Factoring Enpresak

  Oraindik kobratu gabeko fakturen kobrantza-eskubideak faktore deritzon enpresa bati saltzen zaizkio.

) Balore Burtsak

Jendeari zerbitzu emateko elkarte zibilak dira, non baloreak jendaurrean erosten eta saltzen diren.

Errenta Finkoko Baloreak

Enpresa, familia edo administrazio publikoari emandako maileguaren partaidetza adierazten dute.

Errenta Aldakorreko Baloreak

Akzioak dira ezagunenak, kudeaketa-eskubideak eta eskubide ekonomikoak dituztenak. Burtsa bakoitzean, burtsa-indize orokor bat zehazten da, balore multzo batek izandako bilakaera neurtzeko. Burtsa-indizeek erosteko edo saltzeko nahia zehaztuko dute.

• IBEX35: Espainian, 35 enpresa garrantzitsuenen indizea da.
• DOW JONES: Munduko ezagunena, handiena eta zaharrena da, Estatu Batuetakoa.
• NASDAQ100: Goi-teknologiako, neurri ertaineko eta hazteko potentzial handia duten enpresak sartzen dira. Balore teknologikoen indizea esaten zaio.
• NIKKEI: Tokioko Burtsaren indizea.
• DAX: Frankfurteko Burtsaren indizea.

Errenta Aldakorreko Merkatua

Diruaren eta enpresaren jabetzaren truke, balore-tituluak jaulkitzen dituzte, finantzaketa lortzeko.

• Lehen mailako merkatua: Aktiboak sortzen ditu, eta aurrezkiak inbertsiora bideratzen dira.
• Bigarren mailako merkatua: Lehen merkatuan eskuratutako akzioak edo tituluak sal daitezke.