Aresti eta Lauaxeta: Biografia, Lanak eta Garaia

Gabriel Aresti (1933-1975)

• Arroa eta errealista.
• Espainolista eta "puta semearen semea" zela esan zioten.
• 12 urterekin ikasi zuen euskara bere kabuz, faxismo garaian, euskara debekatuta zegoenean.
• "Nire aitaren etxea" poema (Arkaitz Canok musikatu eta abestua): Euskal Herria eta euskal kultura defendatzeko idatzia.
• Edozeinek ulertzeko moduan idazten zuen.
• Hizkera sinplea erabiltzen zuen, baina mamitsua.
• Blas de Otero eta Gabriel Celayaren eragina jaso zuen.
• Poesia, antzerkia, artikuluak eta ipuinak idatzi zituen.
• Euskal kulturarekin eta bere buruarekin konprometitua.
• "Harri eta Herri" (1964) liburuak oihartzun handia izan zuen.
• "Harri eta Herri" argitaratu zuenean, Zeruko Argia aldizkarikoek probokatzailetzat jo zuten.
• Meli Souto izan zuen emazte.
• Bilboko Merkataritza Eskolan ikasi zuen.
• "Nire maldiziorik borobilena" poema Bartzelonako euskaldun batzuei (zapaltzailetzat jotzen zituenak) eskaini zien.
• Kontulari lanetan aritu zen hainbat enpresatan.
• Langileen aldeko jarrera izan zuen beti.
• Arestik Bilbo barrutik ikusten zuen; Lauaxetak, aldiz, kanpotik.
• Bere poemetan Bizkaiko aberatsak kritikatu zituen: "diruzale", "txorizo saltzaile", "txerri erosle" deituz.
• Bere ustez, garaiko euskal antzerkia zaharkituta zegoen, "aurreko mendekoa" zen.
• "Inork ez du irrintzirik botako": Euskara eta euskal kultura galtzeko arriskuaren aurrean borrokatzeko deia.
• 1968an Arantzazuko Batzarrean parte hartu zuen, euskara batuaren aldeko jarrera hartuz.
• Ean (Bizkaia) hil zen 1975ean, ebakuntza baten ondorioz.

Lauaxeta (Esteban Urkiaga, 1905-1937)

• Euskararen eta literaturaren zale amorratua.
• Euzkadi egunkariko euskarazko orriaren arduraduna izan zen 1928tik aurrera.
• Abertzale militantea eta mitinetako hizlaria.
• Euskal poesiaren berritzaile handienetakoa.
• Lizardik Europako joera sinbolisten forma zaindua zuen; Lauaxeta, aldiz, modernoagoa eta malenkoniatsuagoa zen.
• "Bide Barrijak" (1931) liburuan: "Gaixorik nago" eta "Itsasontzira!" poemak nabarmentzen dira.
• Metafora ugari erabili zituen.
• Grezia klasikoko gaiak, gorputz gazteen edertasuna, estetizismoa eta edertasunaren mirespena landu zituen.
• Ez zuen iraganera begiratzen, etorkizunerako itxaropena adierazten zuen.
• Espiritu abertzalea eta baikorra zuen, herriarengan konfiantza erakutsiz.
• Lau urtera, "Arrats Beran" (1935) argitaratu zuen, poesia humanoago eta helduago batekin.
• Tradizioa eta abangoardia uztartu zituen (García Lorca bezala), herri kantak modernizatuz.
• "Zelaian" poeman erotismoa eta sentsualitatea landu zituen, euskal literaturan berritzailea izan zen.
• Gai sozialak lantzen aitzindaria izan zen.
• Industrializazioak Euskal Herrian zuen eragina islatu zuen, garaiko poesia gehienak ez bezala. Adibidez, "Langile eraildu bati" poeman klase borroka eta grebak agertzen dira.
• Abertzaletasuna ("Amaiur gaztelu beltza") eta denboraren igarotzea ("Mendian") bezalako gaiak ere landu zituen.