Unibertsitatea mailako apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

1. Hondakinen Kudeaketarako Hierarkia

1. Prebentzioa

Substantzia, material edo produktu bat hondakin bihurtu aurretik hartutako neurriak dira, helburu hauek murrizteko:

• Hondakinen kantitatea, produktuen berrerabilpena edo haien bizitza erabilgarriaren luzapenaren bidez.
• Osasunean eta ingurumenean sortutako hondakinen inpaktu negatiboak murriztea, materialen eta energiaren aurrezpena barne hartuta.
• Material eta produktuen substantzia kaltegarrien murrizketa.

2. Berrerabilpenerako Prestaketa

Balorazio-operazioa da, egiaztapen, garbiketa edo konponketan datzana. Horren bidez, hondakin bihurtu diren produktuak edo haien osagaiak erabiltzeko prestatzen dira, inolako aurre-eraldaketarik gabe.

• Funtsezkoa: Behin eta berriz erabiltzean datza.
• Onurak:
  • Prebentzioa

Diktadura Frankista Euskal Herrian

Francoren erregimenaren garaian, Euskal Herriak estatuko gainerako lurraldeek izan zuten egoera berbera jasan zuen. Erregimenak Espainia bakarra nahi zuen. Giza eskubideek, eskubide politikoek, hizkuntzak, oro har, euskal kulturak, zapalkuntza handia jasan zuen.

A) Gerraostea eta erregimenaren hasierako urteak

1937ko ekainaren amaieran, Francoren tropen menpe geratu zen Euskal Herria, eta berehala hasi zen galtzaileen aurkako errepresioa. Horrez gain, indargabetuak izan ziren autonomia estatutua eta Bizkaia eta Gipuzkoako kontzertu ekonomikoak.

Gerraosteko urte haiek ekonomikoki ere gogorrak izan ziren.

Euskal abertzale eta sozialista ugari Ipar Euskal Herrira eta Frantziara erbesteratu ziren, errepresiotik ihes...

Sarrera

Hiria jende kopuru handia biltzen duen gune zabala da. Berez, hirien handitze-prozesuaren oinarrian, merkataritza-jarduera dago, eta horrek jatorri eta ofizio ezberdinetako jendeen joan-etorria ahalbidetzen du. Horregatik, hiriek presentzia nabaria dute literaturan, bai mugimendu eta korronte estetikoak ugariagoak eta dinamikoagoak direlako bertan, baita hiria bera zenbaitetan literatura gai bihurtzen delako ere. XIX. mendetik aurrera, hirien hazkundea bigarren sektore ekonomikoaren hazkundearekin zuzenki loturik dago, eta hazkunde horrek aldaketak ekarri zituen mendebaldeko hirietan, baita Euskal Herrian ere. Aldaketa horiek literaturan ere eragin sakona izan dute.

1. Landatik hirira

Hirien sorrera ez da bat-bateko fenomeno historikoa...

1. Zer da Bioelektrizitatea?

Bioelektrizitatea izaki bizidunen zeluletan, ioien kontzentrazio desberdintasuna dela medio, sortzen den korronte elektrikoa da.

2. Zer da Pausaguneko Potentziala?

Pausaguneko potentziala zelulak eta zelularen mintzak estimulu elektrikorik jasotzen ez dutenean ematen den potentziala da. Gutxi gorabeherako erreferentziazko balioa -70mV izaten da, beti zelularen kanpokaldea erreferentzitzat hartuz.

3. Nola ematen da Pausaguneko Potentzialaren Fenomenoa?

Lau faktorek eragiten dute:

• Zelula mintzaren iragazkortasuna (ioi kanal pasiboek definitua)
• Difusioa (ioi kontzentrazio altuenetik baxuenerako mugimendua)
• Drift fenomenoa
• Sodio-potasio ponpa

Zelula mintzaren iragazkortasunak ioien fluxua kontrolatzen du. Izan ere, ioi batzuk...

Kamile izeneko ipuin baten analisi linguistikoa da honako hau, haur literaturaren testuinguruan.

Fonetika eta Fonologia

Soinu Gatazkatsuenak

• Fonemak bereiztea: Txistukariak (z, s, x) eta afrikatuak (tz, ts, tx).
• Bustidura: in (baina) eta il (nabilenean).
• Adinaren araberako ahoskera: RR (zaharrak) eta j (joaten, jartzen) `y´ edo `dx´ gisa, baina ez `z´.

Adierazkortasuna

• S > X aldaketa: Adibidez, "musu zaharrak" > "muxu goxo-goxoak".
• Z > X aldaketa: Adibidez, "gozo" > "goxo-goxoak".

Grafia

• Ipuinaren izenburua minuskulaz idatzita dago (jabekuntzari dagokionez).

Lexikoa

Hitz Elkarketa

• Adierazkortasuna lantzeko erabiltzen da, adibidez: "poliki-poliki", "azkar-azkar"...

Eratorpena

• Gozotasuna emateko: "maitekor", "sekretutxo".

Maileguak

• Umearen erregistrora

Ekonomia Eragileak eta Ekoizpen Faktoreak

Ekonomia Eragileak

Hiru eragile handik egiten dituzte ekonomia-jarduerak:

• Pertsonak: Hainbat modutan hartzen dute parte: beren diru-sarrerak erabiltzen dituzte ondasunak eta zerbitzuak erosteko eta zergak ordaintzen dituzte.

• Enpresak: Ondasunak eta zerbitzuak ekoizten eta banatzen dituzte ekonomia-etekin baten truke.

• Estatua (edo Sektore Publikoa): Zerbitzu publikoak eskaintzen ditu, zergak biltzen ditu eta ekonomia erregulatzen du.

Ekoizpen Faktoreak

Lau ekoizpen faktorek hartzen dute esku ekonomia-jardueretan:

• Natura baliabideak: Ingurune fisikoan daude; lehengaiak eta energia-iturriak dira.

• Lana: Ondasun edo zerbitzu bat ekoizteko erabiltzen den giza ahalegina da.

• Kapitala: Ekoizpenean eta banaketan erabiltzen

Guruin Endokrino Nagusiak eta Hormonak

Giza gorputzeko guruin endokrinoek hormona garrantzitsuak jariatzen dituzte, funtzio ugari erregulatuz:

• Hipofisia

  • Hazkuntza-hormona: Organismoko ia ehun guztien hazkuntza estimulatzen du, eskeletoarena barne.
  • Hormona antidiuretikoa (ADH): Giltzurrunetan eragiten du, gernuarekin batera ur gutxiago kanporatuz.
  • Oxitozina: Erditzean umetokiaren uzkurdurak abiarazten ditu.

• Obulutegiak

  Emakumezkoek soilik dituzten guruinak dira. Hormona hauek jariatzen dituzte:

  • Estrogenoak: Ugalketa-sistemaren garapenean eta funtzionamenduan parte hartzen dute.
  • Progesterona: Umetokia haurdunaldirako prestatzen du.

• Barrabilak

  Gizonezkoek bakarrik dituzten guruinak dira. Hormona hau jariatzen dute:

  • Testosterona: Espermatozoideak sortzen esku

Lamarckismoaren laburpena

Jean-Baptiste Lamarck izan zen eboluzioari buruzko teoria bat formulatu zuen lehen naturalista. Lamarck-en teoria Filosofia Zoologikoa liburuan eman zuen ezagutzera, 1809an.

Lamarck-en ikuspegiaren laburpena

• Progresioaren legea: Naturaren historian zehar progresio bat ikusten da espezieen agerpenean, organismorik sinpleenetan hasten dena eta organismorik konplexuenetan amaitzen dena.
• Ingurunearen eragina: Ingurunean ematen diren aldaketek premia berriak sorrarazten dituzte organismoetan.
• Erabileraren eta erabilerarik ezaren legea: Aldatutako ingurunera egokitzeko, organismoek haien organoen erabilera maila ere aldatu behar dute. Organo bat etengabe erabiltzeak organo hori handiago bihurtzea ekartzen du. Organo bat denbora