Testuaren Izaera: "El Intruso"

Testu literarioa da, eleberri baten zatia dela adierazten digu. Vicente Blasco Ibáñez-en (V.B.I.) lana da, XX. mende hasierako Espainiako errealismoaren adierazlea.

Hartzailea eta Gaia

• Hartzailea: Denontzat, literatura lana izateagatik.
• Datazioa eta Gaia: Mendearen hasieran datatua, industrializazioak biztanle zati handiaren artean sortarazi zituen kalteak aztertzen ditu.
• Hizkuntza Literarioa: Izenondo ugari eta irudi asko erabiltzen ditu deskribapenerako.

Testuaren Azterketa

Deskribapenaren bidez adierazten da giroa. Paragrafo luzean, protagonistaren pentsamoldeak agertzen dira, meatzaritzako lan baldintzak azalduz: bai lan berean, bai gerokoekin, eta bizitzaren kalitate txarra. Azken paragrafoan, meatzari eta harrobiko...

Gizakiaren sorrera

Gizakiok eta beste primate antropomorfoek arbaso komunak ditugu, hau da, enbor ebolutibo bera dugu.

Hominizazioa

Gizakien eta primate antropomorfoen arteko desberdintasun biologikoak eragin zituen prozesua da:

• Bipedoak izatea.
• Aurpegiaren eta hortzen aldaketa.
• Burmuina handitzea.

Gizatiartzea edo humanizazioa

Komunikatzeko eta elkartzeko era berriak garatzen hasteko prozesua da, jokamoldeak eta garapena eraldatu zituena.

Homo ergaster

Garezurraren edukiera handitzen da berriro. Altuera eta pisua ere handitzen dira. Masailezurrean aldaketak agertu ziren. Baliteke hizkuntza motaren bat erabili zuen lehen hominidoa izatea.

Homo erectus

Sua erabili izanaren lehen arrastoak agertu ziren.

Homo antecessor

Ezaugarri propioak dituen espeziea da,...

Etika eta Morala

Erantzukizuna

Askeak izatetik datorkigun giza ahalmena da, eta gure ekintzen ondorioez jabetzean datza. Ondorio horiek kanpokoak (inguruan eta besteenganako eraginak) eta barnekoak (gure buruan dituzten eraginak) izan daitezke.

• Askeak izanik: Nahiz eta erabat aske ez izan, askatasun mugatua dugulako.
• Gure ekintzak: Kontzienteki burututakoak izan behar dira (ez nahigabe eginak, bai nahimenez egiten ditugunak, ez gainditzeko ezjakintasuna).
• Ondorioak: Balorazio morala dute gure ekintzek. Bi alderdi dituzte:
  • Kanpo-eragina: Gu bizi garen gizartean uzten dute aztarna.
  • Barne-eragina: Gure ongizatearen alde ala aurka izan daiteke.

Arau Moralak

Ekintza konkretuak egin behar diren modua erakusten duten jarraibideak dira. Arau Moralek Balore...

1929ko Krisiaren Arrazoiak

Gehiegizko konfiantza izan zen, aurreko urteetako oparotasunak eragindakoa. Enpresa askok, etekinak akzioak erosteko erabili zituzten, eta horregatik, akzioen prezioak etengabe egiten zuen gora. Hori dela eta, inbertsiogileek, akzioak erosteko, bankuetatik mailegatutako dirua erabiltzen zuten. Burtsan erortzen hasi zenean, bankuek kredituak itzultzeko eskatu zuten eta horrela, beheranzko lasterketa hasi zen, akzioak gehiago jaitsi orduko saltzeko beharra zegoelako.

Ondorio Ekonomikoak

Jendeak ezin zuen horrenbeste erosi eta horren aurrean produkzioa jaitsi zen. Uzta osoak bota edo erre ziren erosterik ez zegoelako, bitartean, hainbat modu urrian bizi ziren. Munduko altzairu produkzioak behera egin zuen: 1929an 121 milioi...

Gerra Hotza eta Munduaren Banaketa

Bigarren Mundu Gerraren Ondorioak

• Demografiaren arloan: Gerran 55 milioi pertsona hil ziren, eta milioika pertsona zaurituta edo elbarrituta geratu ziren, bai militarrak, bai herritarrak. Hau, aireko bonbardaketen eta kontzentrazio esparruetan sartzearen ondorioz gertatu zen.
• Gizarte arloan: Gerraren ankerkeriak eta egindako genozidioek krisi moral handia eta herritarrengan aztarna sakona utzi zituzten.

Mundua Bloketan Banatzea (1946-1947)

Blokeen Sorrera

Munduko gatazkak ez ziren bake konferentzien bidez amaitu. Bi superpotentzia irabazlek, Estatu Batuek eta Sobietar Batasunak, sistema politiko, ekonomiko eta sozial desberdinak zituztenez, horien artean gatazkak sortu ziren, mundua elkarren kontrako bi bloketan...

BPG Biztanleko (1931-1973): Autarkiatik Garapenera

Grafikoaren Azterketa eta Iturria

Aurrean daukagun grafikoa lineala da eta BPG/biztanleko datuak ematen dizkigunez, izaera ekonomikoa du. Grafikoa denez, bigarren mailako dokumentu historiografikoa dugu, publikoki argitaratua dagoelako. Iturria eman ez badigute ere, Prados de la Escosura-ren Spain's Gross Domestic Product (1995) liburuan agertzen da.

Atentzioa deitzen digun lehena izenburua da: 1931-1973 arteko datuak iragartzen baditu ere, 1931-1939 bitartekoak ez dira grafikoan agertzen. Agertzen denarekin bi garai nabarmen bereiz daitezke: 1951-1953 aurrekoa eta data honen ondorengoa.

1939-1953: Autarkia eta Atzerakada Ekonomikoa

Hasierako datuak baxuak dira, ez dira 100.000ra iristen. 1943rako...

1.1 Lan Zuzenbidea: Sarrera

Lan Zuzenbidea honela defini daiteke: Lan zuzenbidea lan-harremanak bideratzen dituen arau eta printzipioen multzoa da, lana pertsonala, norberaren borondatezkoa eta beste baten konturakoa denean.

Lan-motak

1. Lan autonomoa: Norberaren kontura egindako lana da. Langileak berak jasoko ditu, bere lan-jarduera dela medio, sortzen dituen emaitza edo fruituak.
2. Bere jardueraren arrisku eta emaitzen ondorioak jasan beharko ditu. Lan Zuzenbideak ez du pertsona horien lana arautzen.
3. Soldatapeko lana: Langileak bere jardueran lortutako emaitza eta fruituak lana eman dion pertsonaren esku jartzea da, horren truke soldata bat jasoz. Lan-mota horren ondorio zuzena izango da, beraz, langileak beste batentzat lortzen dituela fruituak,

Antropologia Kulturalaren Ekarpenak

Antropologia kulturalak giza taldeen bizimoduak eta haien bilakaera ditu aztergai. Honen helburua kultura aztertzea da, hau da, gizakiak errealitatea nola interpretatzen duen erakustea.

Portaera Soziala

Portaera soziala ez da soilik gizartearengan eragiten duten baldintza materialen ondorioa; kulturaren esparruko gatazka egoerei aurre egiteko erantzun sinbolikoa ere bada. Antropologiak kultura-adierazpen horiek interpretatzen ditu, eta zer esan nahi duten ulertzen saiatzen da.

Gizarte Moten Bilakaera

Lehenengo Gizarteak: Ehiztari-biltzaileak

Goi Paleolitoan, duela 35.000 urte inguru, berdintasun gizarteak agertu ziren. Ehiztariak eta biltzaileak ziren, eta haien ekonomiaren oinarria trukea zen. Klan nomada hauetan...

Antropologia Kulturala eta Gizarte Eboluzioa

Antropologia Kulturalaren Helburua

Antropologia kulturalak giza taldeen bizimodua eta horietako bakoitzaren bilakaera ditu aztergai. Bere helburua kultura sakon aztertzea da.

Gizarte Moten Bilakaera

Lehenengo Gizarteak

• Ezaugarriak: Berdintasunezko gizakiak ziren, ehiztariak eta biltzaileak.
• Ekonomia: Trukea eta elkarrikotasuna ziren oinarri.

Nekazaritza Gizartea

Ehiza larria agortu egin zen, biztanle kopurua gora egin zuen, baita ere laborantza eta animalien ustiapena.

Estatua Sortu Berriak

Estatua iristeko ezaugarriak hauek izan ziren:

1. Boterea zentralizatua.
2. Gizartea maila gehiagotan banatuta.
3. Ondasunen banaketa desberdina.
4. Hiri-garapena.

Gizarte Identitatea eta Sozializazioa

Gizarte Identitatea

Gu guztiok gizarte...

Bigarren Industria Iraultza: Garapena eta Eragina

Bigarren Industria Iraultza, 1870etik 1914ra bitartean, aurrekaririk gabeko garapena izan zuen industriaren eta finantzen sektoreetan. Bigarren Industria Iraultzan izandako arrakastaren arrazoietako bat oinarrizko garapen zientifikoa izan zen. Matematika, fisika eta antzeko arloetan garapen handiak izan ziren.

Energia-iturri Berriak

Elektrizitatea eta petrolioa finkatu ziren energia-iturri gisa, eta ikatzarekin eta lurrun-makinarekin lehiatu ziren. Grammek dinamoa asmatu zuen 1872an, Edisonek bonbilla asmatu zuen, eta Bellek telefonoa asmatu zuen. Industriaren sektorean petrolioa ezartzea ere mantso gertatu zen, autoaren garapenari lotuta.

Puntako Sektore Berriak

Siderurgia eta metalurgia garatu...