Matematika ikasgaiko apunteak, laburpenak, lanak, azterketak eta problemak

Espainiako Konstituzioaren 20. artikulua: Edukia eta Ezaugarriak

Espainiako Konstituzioaren (EK) 20. artikulua Informazio Zuzenbidearen oinarria da, bertan informazio-jarduerei lotutako askatasunak jasotzen baitira.

1. Komunikazio askatasunak

• Adierazpen askatasuna – pentsamenduak, ideiak eta iritziak – [EKren 20.1.a) art.].
• Informazio egiazkoa komunikatzeko eskubidea – egitateak – [EKren 20.1.d) art.].
• Informazioa libreki jasotzeko eskubidea [EKren 20.1.d) art.].
• Kontzientzia klausula eta sekretu profesionala [EKren 20.1.d) art.].

2. Komunikazio askatasunen bermeak

• Aurretiazko zentsuraren debekua (EKren 20.2 art.).
• Hedabide publikoen antolaketaren eta parlamentuaren kontrolaren, talde sozial eta politiko esanguratsuen sarbidearen, eta gizarte

Teoria politikoa: Gizatasuna eta erregimen politikoak

Aristotelesek gizartea ondo antolatzeko kezka zuen. Estagirakoak sistema politiko ezberdinen inguruko azterketa burutu zuen, eta antolaketa politikoari buruz hainbat ikuspuntu utzi zizkigun:

1. Gizakia animalia politikoa da (*Zoon Politikon*)

   Gizakiak aurrera egiteko, bizirauteko alegia, besteekin batera elkarlanean aritu behar du. Superbibentzia eta garapena besteekin egiten den bidea da Aristotelesentzat; kooperazio eta solidaritate printzipioak ezinbestekoak dira gizarte gisa aurrera egiteko.

   Gizarte antolaketaren egitura

   Gizarte antolaketaren egitura natural eta, era berean, sinpleena familia da. Bertan, hainbat balio ikasi eta praktikatzen dira. Ondoren, auzoa dugu: beste familia, pertsona

Hominizazio Prozesua

XIX. mendera arte, gizakiaren jatorriari buruzko teoriak erlijiosoak izan ziren:

• Biblia: Jainkoak lur-hautsez gizona egin zuen, eta gero emakumea.
• Brahmanismoa: Purusha erraldoia hiltzean mila zatitan hautsi zen; zati horietako bakoitza naturako gauza oro da.

Charles Darwin eta Bilakaeraren Teoria

1859an Espezieen jatorria liburua argitaratzean, izaki bizidunak organismo sinpleagoen bilakaeraren ondorio zirela zioen. Gure burmuinaren ezaugarri anatomikoak tximinoenaren oso antzekoak direla azaltzen zuen. Teoria hau oso kritikatua izan zen, gizakia eta beste primate batzuek arbaso berberak zituztela zioen eta.

Bilakaera Prozesua

Duela 10 milioi urte, klima hoztu egin zen eta sabanak agertu ziren. Afrikako primateen talde batek...

Erromantizismo aurrea (I. Karlistaldia)

F. Amezketarra, Izuelako Artzaia.

Herriaren oroitzapenari esker jasoak, gehienak galdu dira. Nekazari giroko mundua islatzen dute. Bertsio saioak desafioak ziren.

Erromantizismoa (Karlistaldien arteko aroa)

Juanmari Lekuonak urrezko aroa deitu zion. Xenpelar, Bilintx, Iparragirre, Etxahun, Bordel.

Gaiak: nekazari giroa, industria eta ondoriozko garapenak. Ahapaldiak luzeagoak eta landuagoak dira: puntuak aberatsagoak, zailagoak eta doinu berriak.

Pizkunde aurrea (Gerra bitartea)

Aldi luzea: Foruen galeratik Gerra Zibilera arte. Otaño, Txirrita, Kepa Enbeita.

Gaiak: kultura, eskakizun politikoak, euskararen defentsa eta abertzaletasuna. Neurri eta gai aniztasun handia.

Bertsoak osatzeko prozesua:

1. Mezuaren eta gaiaren

Haurtzaroa: Nazioarteko Erakundeak eta Lege Ikuspuntua

Haurren Eskubideak

Haurra pertsona da, eta, beraz, Giza Eskubideen Deklarazioaren araberako eskubideak eta betebeharrak ditu.

II. Mundu Gerraren ondorioz eta Nazio Batuen Erakundearen garapenari eta UNICEFen sorkuntzari (1946) esker idatzi zen. 1959an, Nazio Batuetako Batzar Nagusiak deklarazioa hobetu eta berretsi egin zuen.

Haurren Eskubideen Deklarazioaren helburu nagusia haurren ongizatea lortzea da, eta aurrekoaren edukia garatu egin zuen, honako 10 printzipio hauek ezarriz:

• Berdintasuna
• Haurraren interes nagusia
• Identitatea eta herritartasuna
• Osasuna eta gizarte-segurantza
• Ezinduei edo desgaituei tratamendu berezia ematea
• Familia-eremua garatzea
• Hezkuntza
• Lehentasuna hondamendia izanez gero
• Esplotazioa

Zergapotestatiboak

Eraikuntza, instalazio eta obren gaineko zerga

Udalerrian eraikuntza, instalazio edo obra bat egitea kargatzen du zerga honek, betiere obra-lizentzia edo hirigintza-baimena beharrezkoa bada. Tasa horiekin batera ematen da, baina kontzeptu ezberdinak dira.

• Oinarri zergagarria: Kostu efektiboa da.
• Karga-tasa: Udalak ezartzen du, gehienez %4 izanik.

Zergaduna: Eraikuntza, instalazio edo obraren jabea da. Ordezkoa, berriz, obra exekutatzen duena edo lizentzia eskatzen duena da (gehienetan, eraikitzailea).

Hiri-lurren balioaren gehikuntzaren gaineko zerga

Batzuetan, pisu baten balioa lurraren eraginpean dago. Zerga hau eztabaidatua izan da, zergadunak bi aldiz ordaintzen zuelako: PFEZ bidez (ondare-irabazi gisa) eta Udalari, zerga honen...

Matematika: Definizioa eta Jatorria

Gizabanakoek, eta herriek, bizi diren ingurune natural, sozial eta kulturalean bizi-iraun eta hobetzeko, behaketa eta hausnarketarako tresna material eta intelektualak (tikak) sortu izan dituzte ingurune hau azaldu, ulertu, ezagutu, ikasi eta gauzatzeko (matema).

Matematikaren Hasierako Garapena

Hasierako matematikaren garapena nekazaritzaren sorrerarekin oso lotuta dago, lehenengo herrien sorrerarekin alegia.

• Egunak zenbatzeko, lurren banaketarako eta antolaketarako matematikaren beharra zegoen.
• Matematika eta bere historia antzinako zibilizazio handiekin lotu izan da.

Zenbakikuntza Sistemak

Zenbakikuntza-sistema deritzo edozein zenbaki (arrunt) idazteko eta adierazteko, sinbolo eta hitz kopuru mugatuarekin, erabiltzen...

Gizakiaren Sorrera eta Arbaso Komunak

Gizakiek eta txinpantzeek DNAren informazioaren %95,5 berdina dute. Horrek argi erakusten du gizakiok eta beste primate antropomorfoek arbaso komunak ditugula, hau da, enbor ebolutibo bera dugula. Baina denboraren joanean, gizakia bereizten joan zen gainerako primateetatik bi prozesuren bidez:

Hominizazioa

Hominizazioa gizakia primate antropomorfoen artean dauden desberdintasun biologikoak eragin zituen prozesua da. Prozesu horrek eraldaketa hauek ekarri zituen:

• Bipedoa izatea.
• Aurpegiaren eta hortzen aldaketa.
• Burmuina handitzea.

Gizatiartzea edo Humanizazioa

Komunikatzeko eta elikatzeko era berriak garatzen hasteko prozesua da, joko-moldeak eta garapena eraldatuko zituen prozesua, hain zuzen ere.

Eboluzioaren...

Ardura profesionalaren balorazioa kazetaritzan

Ardura profesionalaren balorazioa: noiz ulertu izan da ardura egon dela eta noiz ez. Informazioaren profesionalek ardura osoz jokatu behar dute egiaren bila, albistea zabaldu aurretik egitateak ahalik eta gehien kontrastatuz, nahiz eta ondoren informazioa zehatza ez izan. Ardura profesionalaren frogak kazetariaren gainean erortzen dira, eta ez da nahikoa informazioaren faltsutasunaz jabetzen ez zela alegatzea. Ardura profesionala albistea zabaldu «aurreko» unean neurtzen da, momentu horretan eskuragarri zeuden datuetan oinarrituta. Ez dago ardurarik zurrumurruak egitate gisa aurkezten direnean, iturri zehaztugabeak erabiltzen direnean edo asmo gaiztoko asmakizunak zabaltzen direnean; zurrumurruak...

Kontzeptuen definizioak

Alienazioa

Alienazioa: Gizabanakoak inguruarekiko berezko harreman, lotura, atxikimendu, ahalmen eta erreferentzia galdu egiten dituen egoera da. Bereziki, ingurune baten isolamenduari eta gizabanakoarentzat duen baliagarritasun eza adierazten du.

Ideologia

Ideologia: Errealitateari, sistemari edo gizarteari buruzko —ekonomia, zientzia, kultura, moral eta abar— ideien multzoa da. Ideologia desberdinak aldaketaren aurrean duten jarreraren arabera sailka daitezke.

Inkontzientzia

Inkontzientzia: Gizabanako baten oroimenaren atal kontzientetik kanpo dauden eta zuzenean kontrolatu ezin diren desira, sentimendu, oroitzapen eta motibazioen multzoa da.

Botere politikoa

Botere politikoa: Besteak modu jakin batean jokatzera behartzeko...